3. Olgerd

Olgerd, trzeci syn Gedimina, przez lat przeszło trzydzieści zwierzchni książe (wielki książe, król) Litewski, umarł w Maju 1377 r.1); że wyznawał chrześcijaństwo według obrządku wschodniego, dostatecznie wyjaśnili. pp. Stadnicki i Smirnow 2). Miał dwie żony; pierwsza Marya księżniczka Witebska, podobno córka Jarosława Wasilewicza, ostatniego księcia Witebskiego, zmarłego w 1320 r., wydana za Olgerda, wówczas księcia Krewskiego, w 1318 r., zmarła w Wilnie w 1346 r.3). Drugą żoną Olgerda była Julianna córka Aleksandra Michałowicza księcia Twerskiego, poślubiona w 1349 r.4), zmarła wdową na wiosnę 1392 r. ).

1) Olgerd i Kiejstut str. 157.

3) Tamże str. 117—127 i Smirnow, Jagello- Jakow-Wladisław i perwoe soedinenie Litwy s Polszeju. Odessa 1868, str. 155 — 158,

9) Szczegóły te zawiera genealogia książąt Witebskich, w dodatku do Kroniki Bychowca (str. 81) Kniaź Jarosław Wasilewicz, Ruskim rodosłownym nieznany, miał być synem kniazia Wasila Andrejewicza, zmarłego 1297 (według źródeł Ruskich księcia Suzdalskiego) a wnukiem Andrzeja Jarosławicza zmarłego 1265 (Ten był wielkim księciem Włodzimierskim). Cały ten rodowód zasługuje na bardzo małą wiarę, fakt jednak małżeństwa Olgerda z księżniczką Witebską nie podlega watpliwości (Latopisiec Daniłowicza str. 27. Kronika Bychowca w tekscie str.:

: *) Poln. sobr. Russ. lietop. VII, 215, X. 221.

5) Tamże VIII 62:

Z obu żon pozostawił Olgerd dwunastu synów, o których w drugiej części niniejszej pracy, i córki!). Z nich:

Teodora żona kniazia Światosława Titowicza Karaczewskiego i Zwenigrodzkiego. Choć Karamzin twierdzi, iż.rodziła się z ks. Twerskiej?), tem nie mniej musiała być jedną z najstarszych córek Olgerda i pierwszej jego żony, gdy prawnukowie jej już w 1408 r. emigrowali do Moskwy. Kniaź Swiatosław Titowicz pozostawił dwóch synów: Jurja i Mscisława. Jurij Swiatosławicz jest protoplastą wszystkich kniaziów Masalskich. Kniaź Mscisław Swiatosławowicz miał syna Jerzego, przezwanego Chotet; tego syn kniaż Michał Ghotetowski w 1408 r. razem z kniaziami Szwitrigajłą Olgerdowiczem, Patrykiem i Aleksandrem Zwenigrodzkimi, Semenem Przemyslskim i wielu innymi, wyjechał z Litwy do Moskwy).

N. N. córka Olgerda (?) żona Iwana kniazia Nowosilskiegoś*). Będzie to kniaź Iwan Jurjewicz Nowosielski i Odo- Jewski, który pozostawił dwóch SJ Michała i Fedora zmarłych bezpotomnie 5).

Agryppina, wydana w 1354 r. za Borysa Konstantynowicza kniazia Suzdalskiego*). Borys był księciem

1) Nie znamy dokładnej liczby córek Olgerda. Kniaź Ostej wm Olgerda (1) zginął w Sierpnin 1382 r. broniąc Moskwy przeciwko Tatarom (Poln. sobr. Russ. lietop. TV. 87, VIII. 43, 45, XV. 441442). Kniaź Jurij Światosławicz Smoleński miał za żonę „córkę starszej siostry Skirgajły* (Latop. Daniłowicz 43. Kronika Bychowca 31). Piotra wojewodę Mołdawskiego król Władysław nazywa w 1388 r. „ziafiem" (Akt. Zap. Ross. I. Nr. 8); miał on w 1387 r. zaślubić siostrę Jub synowicę królowska (Szajmnocha, Jadwiga i Jagiełło. Lwów 1861. IIL. 292).

*) Rodosław. kniaziejidworjan I. 185—187. Karamzin V. przypis 187, str. 58.

3) Rodosławnaja kniaziej i Aworjan I. 185—187. Także Poln. sobr. Russ. lietop. V. 257, VI. 136, VIII 82.

+) List „cara Litwy* Olgerda do patryarchy Konstantynopolitańskiego. Olgerd skarży się na metropolitę Kijowskiego i w. ks. Moskiewskiego, Że: „szurina mocho Tmiasia Michaiła (Twerskiego) pod kliatwojw peremanii % sebie... siałja mocho Borisa kmiasia Nilnaho Nowhoroda i jeho pojmałi 4 kmiażestwo wziali, 6 siatia Iwana Tmiazia Nowosilskako i jeho kniażestwo zajechal i mat jeko pojmali i docz moju wsiali... itd. (Grigorowicz. Protokoły Konstantinopolskaho patriarchata, w czasopismie: Żnrnał ministerstwa narodnaho proswieszczenia r. 1847 cz. 54 str. 148—152).

*) Rodosłownaja kniaziej i dworjan I. 181.. Ohmyrow. Alfawitno-sprawocznyj pereczeń udielnych kniaziej itd. 8. Pbg. 1871 str. 151 Nr. 888.

3) Latopisiec Daniłowicza 176. Połu. sobr. Russ. etop. IV.62, V. 228, VIII. 9.

Suzdalsko - Horodeckim i panował w Niżnym Nowogrodzie *), umarł 6 Maja 1394 r.?). Z Litwą pozostawał w stosunkach; w 15372 r. kmiać Borys Konstantynowice brad udział w poselstwie Olgerda do w. ks. Dymitra Dońskiego *). W 1885 r. imiaś Borys „i Hanko starosta Wileński posłowali z Litwy do królowej Elżbiety Węgierskiej *). Borys pozostawił dwóch synów: Daniła i Iwana kniaziów Suzdalskich *).

Kenna (?), żona Kazimierza księcia Pomorskiego na Szczecinie, Dobrzyniu i Bydgoszczy, zmarła w Kwietniu 1368 r.%). Wdowiec po niej ożenił się powtórnie z Salomeą księżniczką Mazowiecką i umarł bezpotomnie 2 Stycznia 1377 r.%).

Wymienione cztery córki Olgerda, musiały się rodzić z pierwszej jego żony, tak jak następujące trzy, rodziły się bez wątpienia z drugiej.

Helena wydana za kniazia Włodzimierza Andrejewicza, przezwanego „Chrobry, brata stryjecznego w. ks. Dymitra Dońskiego, udzielnego księcia na Borowsku i Sierpuchowie. Zaręczyny odbyły się w lecie 1371 r.%), a ślub w zimie tegoż roku”); księżna Helena owdowiała 29 Sierpnia 1410 i zmarła w Moskwie 15 Września 1487 r., przed śmiercią zostawszy mniszką pod imieniem Eupraksyi *). Helena urodziła mężowi swemu sześciu synów, którzy otrzymali udziały w Borowsku, Sierpuchowie i Ugliczu 1!). Z nich Jarosław Władimirowicz udzielny kniaż Borowski zmarły w 1426 r., pozostawił dwie córki

*) Chmyrow str. 42. Nr. 408.

2) Połn. sobr. Russ. lietop. VI. 124, VIII. 64.

3) Daniłowicz, Skarbiec Nr, 451.

+) Tamże Nr. 507; Sokolowski-Szujski. Codex epistolaris saeculi XV. (Monum. medii aevi histor. IL) Kraków 1876, str. 4.

*) Chmyrow, str. 42—48, Nr. 408,

*) Kalendarz Krakowski, na Kwiecień „Kenna usor Casimiri ducis Sanoniae (?), filia Olgerti ducis Lithwvanie obiit anno Dui. 1368*, (Łętowski, Katalog biskupów etc. Krakowskich. Tom IV Kraków 1853. Dodatek str, 72). Wiadomość tę uzupełnia Naruszewicz, czyni ją jednak córką Kiejstuta (Histor. nar. Pols. wyd. Turowskiego VI. 96—97).

7) Naruszewicz. VI. 96 — 97.

$) Poln. sobr. Russ, lietop. VIIL 18.

?) Tamże 19.

**) Chmyrow str. 124 Nr. 758, Życiorys jej pióra Jul. Bartoszewicza w Encyklopedyi Powszechnej XI. 434 — 436.

11) Tamże,

Maryę żonę w. ks. Moskwy Wasila Wasilewicza 1), Helenę żonę Michała Andrejewicza udzielnego księcia Werejskiego?) i syna Wasila?). Wasil Jarosławicz, udzielny kniaż Borowski, podczas rządów w Moskwie Dymitra Szemiaki, uszedł w 1446 r. na Litwę, gdzie otrzymał od Kazimierza: Brańsk, Homel, Starodub i Mscisław 4). Następnie dopomagał w. ks. Wasilowi do odzyskania Moskwy i po wypędzeniu Szemiaki otrzymał od Wasila w 1449 r. potwierdzenie na władanie swojem dziedzictwem *). W Lipcu 1456 r., bez najmniejszej winy, z rozkazu Wasila, uwięziony został w Moskwie i pozbawiony dzielnicy; tylko żonie i synowi jego Iwanowi udało się zbiedz do Litwy 5). Wasil Jarosławicz trzymany najprzód w Ugliczu a potem w Wołogdzie umarł w 1483 r.”). W niewoli żona urodziła mu jeszcze trzech synów Iwana (mniejszego), Andrzeja i Wasila, którzy jak i ojciec ich w więzieniu pomarliś).

Kniaź Iwan Wasilewicz?) Jarosławicz za młodu przybył na Litwę, gdzie król Kazimierz nadał mu Kleck, Rohaczew, i po kniahini Szwilrigajłowej Horodek Dawidowy 1), a w. ks. Aleksander w 1499 r. potwierdził mu posiadanie tych majątków '!).

1) Tamże. Alfawitno-sprawocznyj poreczeń hosudarej ruskich str, 54, Nr. 130. ”

*) Tamże, Alfawitno - sprawocznyj pereczeń ndielnych kniaziej str. 126. Nr. 764.

*) Tamże, str. 60, Nr. 500.

+) Poln. sobr. Russ. lietop. VI. 174 — 175, VIIL 117.

5) Chmyrow, str. 60, Nr. 500.

*) Połn. sobr. Russ. lietop. VI. 181, VIIL 147.

7) Tamże, VI. 235, VIII. 214.

S) Tamże, VII. 288.

9) Ten czy inny kniaź Iwan Wasilewice występuje w 1486 r. (Archeograficzeskij sbornik dokumentow izd. Wilens. Arch. Komiss. VII. str. 1 — 2); w latach 1487 — 1489 piastował urząd namiestnika Mińskiego (Senatorowie

dygnitarze str. 95).

" 7 20) Świadczą o tem dokumenty wydane przez „kniazia Iwana Wasilewicza Jarosławicza* lub zwykle „kniazia Iwana Jarosławicza* na rzecz bojarów Kleckich, i Horodeckich (druk. Rewizya puszcz ete. i przywileje pow. Pińskiego str. 828, 329, 334, 342, 348 i 358; także Metr. Lit. Ks. Zap. 1i 2 f 137, 192 i 193). W Horodku 7000 indikta 10 Kwietnia 16 (1492) kmiaź van Wasiłewicz Jarosławicz potwierdza nadanie kniahini Szwitrigajlowej (Rewizya puszcz str. 329 i podobny dokument str. 334).

1) W. Wilnie 7007 Julii 2 (1499) Aleksander potwierdza kmiasiowi Iwanowi Wasiłewiczówi Jarosławiczowi listy (przywileje) na Horodek Dawi-

W tymże roku kniaź Iwan Wasilewicz Jarosławicz z żoną Eudoksyq, synem Fedorem i córkami, powiększa fundusz cerkwi w Perechodiczach w powiecie Horodeckim *). W 1505 r. wytoczyła się przed królem sprawa między kniaziem Iwanem (Wasilewiczem) Jarosławiesem a panem Stanisławem Piotrowiczem (Kiszką) o Łosk; ze sprawy tej dowiadujemy się, że małżonka kniazia Iwana, była córką kniazia Fedora Worotyńskiego i żonyjego Maryi córki Koributa Olgerdowicza *). Jeszcze w 1507 r. kniać Iwan Wasilewicz 2 synem swoim Fedorem, powiększa fundusz sobórnej cerkwi w Horodku Dawidowym?). Musiał umrzeć w 1508 r, albowiem już w następnym roku, syn jego kniaź Fedor Iwanowicz Jarosławicz władający wspólnie z żoną swą, córką kniazia Semena Olelkowicza, Pińskiem, znajduje się także w posiadaniu Horodka, Klecka i Rohaczewa i na przypadek śmierci swej, wszystkie majątki, które mu się dostały tak po ojeu jak i po świekrowej, zapisuje królowi 4): O kniaziu Fedorze Jarosławiczu obszerniej pod kniaziami Pińskiemi potomkami Włodzimierza Olgerdowicza. Oprócz tego syna, pozostawił kniaź Iwan Jarosławicz dwie córki: Juliannę wydaną w 1501 r. za kniazia. Jurja Iwanowicza Holszańskiego i Dubrowieckiego *) i Wasilissę, która poślubiła w 1518 r. pana Aleksandra Iwanowicza Chodkiewicza *) (w końcu wojewodę Nowogrodzkiego) i zmarła, ostatnią ze swego rodu, 11 Maja 1552, pochowana w Supraślu ”.

Marya, córka Olgerda, według latopisca, rodzona siostra

dowy, Kleck i Rohaczew nad Dnieprem, dane mu przez przodka (ojca) jego (t. j. króla Kazimierza) (Metr. Lit. Ks, Zap. 1 i 2 £ 133).

9 W Klecku 7007 Aprila 17 indikta 2 (druk. Rewizya puszcz str. 358).

*) Akty Zapadnoj Rossii I. Nr. 214.

?) 7015 indikt 10 April 25 (1507) (druk. Rewizya puszcz str. '348—949).

*) Metr. Lit. Ks. Zap. 1 i 2 f. 177, 180— 183,

*) 7010 Stycznia 25 indikta 5 (1501) kn. Hrehor (?) Janowicz Burjewicz Holszański zapisuje Żonie swej Juliamnie córce kmiasia Iwana Jarosławicza sumę 500 kop na Hlusku i Holszanach jako oprawę i posag (Metr. Lit. Ks. Zap. 1i2f 131).

*) W Pińsku 7021 indikta: Listopada 11 (1513). Zapis Aleksandra Iwanowicza Chodkowicza żonie swej Wasilissie Iwanownie córce kniazia Jwana Wasilewicza Jarosławicza sumy 4000 kop na Berestowicy z miastem Supraślem i łowy Błudeńskimi, jako wiano. (Hildebrand. Rukopisnoe otdielenie 'Wilenskoj publicznoj biblioteki. Wilna 1871 str. 88).

?) Opisanie trumien Chodkiewiczowskich w Supraślu (Kossakowski Monografie historyczno geńealogiczne ET. Warszawa 1872, Dodatki str. IV.).

Jagajły, przez tego ostatniego wydaną została w 1379 r. (we dwa lata po śmierci Olgerda) za Wojdyłę starostę Lidzkiego; potem była za kniaziem Dawidem '). Wojdyło powieszonym został w 1382 r. z rozkazu Kiejstuta?). Drugi mąż Maryi, kniaź Dawid będzie to niezawodnie ów „kniać Dawid Dmitrjewicz Horodecki", który „s kniahinią swą Maryą* wpisany do synodika Lubeckiego %); p. Stadnicki mylnie go nazywa starostą Grodzieńskim 4), gdy szczegół ten odnosi się do zięcia Gedimina także Dawida, choć nie kniazia *). Kniaź Dawid musiał być założycielem Horodka, który po nim zwał się Horodkiem Dawidowym, dziś Dawidgródek ©. Synem jego musiał być kniaź Mitko Dawidowicz władający Horodkiem i innemi dobrami w Horodeckim powiecie; kniaź ten nazwany siostrzeńcem Szwitrigajły, uwięziony i stracony został z rozkazu w. ks. Zygmunta (1432 — 1440)?). Przedtem bo w latach 1412 — i416 kmiaś Mitko, w towarzystwie kniaziów Hurki i Romana, bawił na dworze króla Władysława?). Niezawodnie do niego odnosi się przywilej (poprzekręcany w późniejszych odpisach), którym król Władysław nadaje w 1427 r. „Myżkoni, Simeonis ducis Brestensis (?) filio*, sioła Kropy, Wanierce etc. w powiecie Horodeckim i Kleczko w Sanockim *).

2) Latopisiec Daniłowicza str. 30.

2) Tamże 34.

*) Miłoradowicz. Liubecz: Moskwa 1871 str. 38. Jednocześnie „kniaź Iwan Horodecki i brat jego kniaź Jurij" występują w liczbie kniaziów co około 1390 r. poręczali Skirgajle z Hryćka Konstantynowicza (Patrz wyżej str. 21).

; Olgerd i Kiejstut str. 172.

5) Patrz wyżej str. 7.

*) Baliński Lipiński, Starożytna Polska II]. 796,

”) W Peremyszlu Września 3 indikta 15 r. 69(60) — 1451. W. ks. Szwitrigajło Olgerdowicz nadaje Fedku Wojniłowiczn sioło Nowe w Horodeckim powiecie, po niejakim Radziwile, który ten majątek trzymał od siostrzeńca naszego kniazia Mitka Dawidowicza, którego oczernił przed w. ks, Zygmuntem, w skutek czego Zygmunt kniazia Mitka kazał wtrącić do więzienia i stracić (kmiasia Mitka imiał 4 zgubił) (druk. Rewizya puszcz ete. i'przywileje pow. Pińskiego str. 327). W przywileju wydanym w Horodku 15 Grudnia indikta 7 (1455) kniahini Szwitrigajlowa wspomina iż trzyma majątki „po kmiaciu Mitku* (Tamże str. 330).:

3) Przeździecki, Życie domowe Jadwigi i Jagielły str. 94 — 95, 97, 99 — 100, 102 — 108.

9) Rykaćzewski, Inventarium. Paryż 1871, str. 253.

Aleksandra, najmłodsza z córek Olgerda, poślubiona w 1388 r. w Wilnie Ziemowitowi księciu Mazowieekiemu!), na Płocku, Rawie i Sochaczewie, owdowiała 1426 r.); zmarła w Płocku 20 Kwietnia 1484?). Aleksandra była ulubioną siostrą królewską i matką licznego potomstwa. Z jej córek dwie, jedna po drugiej, były. żonami Michała Zygmuntowicza ks. Litewskiego.

1) Długosz, Dziejów Polskich ks. 12. TH, 449.

*) Tamże IV. 319.

3) Tamże 488. Życiorys jej, pióra J. Bartoszewicza w Encyklopedyi Powszechnej I. str. 413—414,