2. Narimont-Hleb

Narimont, na chrzcie Hleb, drugi syn Gedimina, otrzymał w udziale Pińsk.

Żoną jego miała być „córka Tuchais regnanta Taurykańskiego *). Niezapominajmy jednak iż nie było w owym czasię „regnantów Taurykańskich* gdyż Tauryka czyli Krym, z wyjątkiem miasta Kaffy osady Genueńskiej, znajdowała się w posiadaniu Tatarów. Małżonka Narimonta musiała więc być córką hana Tatarskiego; przez nią miał on stosunki z Tatarami, do których w 1345 r. po wypędzeniu Jewnuta, udawał się z prośbą o pomoc). Fakt jakoby z niewoli Tatarskiej wykupionym został przez w. ks. Moskwy Iwana Kalitę jest baśnią, którą zbił już Karamzin 4).

Według rodowodu książąt Litewskich, Narimont miał synów Patrycego (Patrykija)i Semena *). Misztolt w genealogii Sapieżyńskiej

!) Stadnicki, Synowie Gedimina I. 6—9.

,*) Niesiecki, Herbarz, wyd. Bobrowicza VIII. 163, powołując się na genealogię Jagiellońską Jana Wernera. Wedlug Tabulae Jablonovianae (Tab. X. Norimbergae 1748), żoną Narimonta była: „Marya córka Tuchaja władcy Taurydy i Maryi Paleologównyć.

?) Synowie Gedimina I. 8.

<) Karamzin, Istorja hosudarstwa TRosejskaho, śzdanie Ejnerlinga TY. przypis 294.

5) Wremennik X. str. 80, 136 i 222 (Patrz wyżej str. 5.przypis 1).

daje mu trzech synów: Aleksandra ks. Podolskiego, Jerzego ks. Bełzkiego i Punigajłę kasztelana Trockiego niby protoplastę Sapiehów!). Podanie o pochodzeniu Sapiehów od Narimonta powstało dość późno, albowiem heraldycy jak Paprocki, Okolski i Kojałowicz o pochodzeniu tem jeszcze nie wspominają?). Zbił je już dostatecznie p. Kossakowski?); dodajmy tutaj, że rzeczywisty protoplasta Sapiehów — Sopeha, był w latach 1440—1450 pisarzem kancelaryi w. księcia, a potem króla Kazimierza *). P. Stadnicki, na zasadzie kronik i dokumentów, dowiódł istnienie trzech synów Narimonta: Aleksandra, Jerzego i Patrycego*). Do nich należy dodać Michała, prawdopodobnie najstarszego, protoplastę kniaziów Pińskich i wyżej wspomnianego Szymona$).

Aleksander Narimontowicz

Jedyna o nim wzmianka pod r. 1338. Narbut każe mu być protoplastą kniaziów Rożyńskich *) na zasadzie, że Okolski wyprowadza tych kniaziów od Narimonta '),

Pochodzenie kniaziów Rożyńskich, a raczej Rużyńskich, pozostaje wątpliwem. Okolski wyprowadza ich od Narimonta a Paprocki od Koriata *), nie jednak nie przemawia. za tem, aby pochodzili rzeczywiście z książąt Litewskich. Zaczynają występować pod koniec XV-go wieku. Kniaź Iwan Ruż Yyfski żył 148619); a kniaż Michał Rużyński 1487 — 1488 12),

*) Misztolt, Historia illustrissimae domus Sapichanae. Vilnae 1724, str. 61.

?) Paprocki, Herby wyd. Turowskiego str. 847; Okolski, Orbis Poloni II. 149; Kojałowicz. Nomenclator familiarum et stemmatum M. D. L. (rękopism) art. Sapieha..

?) Kossakowski, Monografie historyczno-genealogiczne ILI. 1216,

*) Senatorowie i Dygnitarże, 254.

*) Synowie Gedymina 1. 9.

9) Patrz niżej.

*) Synowie Gedymina 10—12.

3) Narbut VII. Dodatki str. 105,

*) Okolski, Orbis Poloni. IT. 649-654.

19) Paprocki, Herby 835.

11) Metr. Lit. Ks. Zap. 4 £ 9 odw.

13) Tamże f. 26, 63 1 78:

'W pierwszej połowie XVI-go wieku nazywali się także Rohowiekimi. Kniaź Michał Rohowicki uczynił zamianę dóbr z kniaziem Michałem Sanguszkowiczem i synami jego Januszem i Wasilem, albowiem za Rużyn wziął Zajeczyce i Wołkowicze, oco sprawa w 1510 r, 1). W. 1522 r. spotykamy znów kniazia Michała Rużyńskiego, który ma siostrę za Michnem Kłoczkiem?) W rewizyi zamków Wołyńskich 1545 r. wymienieni kniaziowie Rohowiccy Iwan, Wasil i Fedor (dwaj ostatni już nie żyli, występują tylko ich wdowy), którzy posiadali majątki Rohowicze, Horów, Rużyn i Twornicze, i kniaż Stefan Rużyńskis). Od tych kniaziów Iwana, Wasila i Fedora, pochodzą wszyscy kniaziowie Rużyńscy, licznie rozrodzeni, którzy dzielili się majątkami w 1606 r. ).

Jerzy Narimontowicz

P. Stadnicki dowiódł, że jednocześnie z Jurjem Narimontowiezem chwilowo księciem Bełzkim, żył także Jurij Daniłowiez'książe RuskinaBełzieć i Chełmie, ojciee Iwana poległego 1399 r. nad Worsklą. Niewiadomo jednak dlaczego p. Stadnicki przypisuje owemu Jerzemu kniaziowi Ruskiemu fakta, które niewątpliwie odnoszą się do Jurja Narimontowicza.

Jurij Narimontowicz, po swoim pobycie na Rusi i w Węgrzech, przybył w 1379 r. do wielkiego Nowogrodu *). Jak długo łu bawił, niewiadomo; w 1387 r. znów jest na Rusi.. Gdy podczas wyprawy królowej Jadwigi na Ruś, Benedykt wojewoda Halicki poddał Halicz, w nieobecności króla Władysława, który bawił na Litwie, „Aleksander Wstowd 2 Bożej łaski książe Brze-

3) Metr. Lit. Ks. Zap. 8 f. 332.

3) Tamże. Ks. Spraw sądowych 3 f 323 odw.

3) Jabłonowski, Źródła dziejowe. Tom VI. Rewizya zamków ziemi Wołyńskiej w połowie XVI. wieku. Warszawa, 1877 str. 11, 20, 21 i 52.

*) Archiw jugo-zapadnoj Rossi izdawaemyj wremennoju kommissieju pri Kiewskom generał-gubernatorie. Cz. VI. Tom I. str. 818—837.

1) Synowie Gedymina I. 12—26.

©) Tamże.

ski d Grodzieński, 2 braćmi swymi 2 Bożej łaski książętami Jerzym Bełzkim, Fedorem Ratneńskim, Wasilem Pińskim, Fedoram Włodzimierskim, Jerzym Słuckim i Szymonem Stepańskim wydają Benedyktowi poręczenie, że: król przypuści go do swej łaski i zachowa przy dzierżeniu Halicza *). Niewątpliwie ten sam „książe Jerzy razem z Witowdem, Konradem (Towtiwiłem) i Koributem napadał w 1388 r. na zamek Wiznę,: zostający w. zastawie u Krzyżaków *). Jako zakładnik Witowda Zsiąże Jerzy Bełeki bawił 1390—1392 u Krzyżaków 3), a w 1892 r. kmaż Jurij Narimuntowicz Belgii znajdował się przy Witowdzie, gdy ten obejmował rządy Litwy +). -Na tem urywają się znane o nim szczegóły; musiał umrzeć bezpotomnie pod koniec XIV-go wieku.

Patrycy Narimontowicz

Patrycy Narimontowicz wspomniany w latach 1383—1397 w dziejach wielkiego Nowogrodu, żadnych więcej śladów po sobie nie pozostawił,

Rodowód książąt Litewskich daje mu trzech synów: Aleksandra, Jurja i Fedora).

Jerzy i Fedor Patrykiejewicze ”), przenieśli się do Mos-

?) 1387 in crastino S. Laurencii martyri (11' Sierpnia) „Nos Alevander alias Witoldus etc. uma: cum fratribus mostris dilectis cadem gracia ducibus videliceż Georgio alias Debek (?) (W Tnventarium: u Gołębiowskiego „Georgio Belzensis*), Fedario de Ratkin (u Gołębiowskiego i w Inventarium „Kohatinensis*), „Wassiłio de Pinsko ete.* (Prohaska, Codex epistolaris Vitoldi. Cracovise; 1882 (Monum. medii acvi historica. Tomus VI.) str. 13; Rykaczewski, Inventarium privilegiorum ete. queacunque in archivo regni in aroe Craco. ylensi eontinentur ete, Paris 1862 str. 250; Gołębiowski, Panowanie Władysława Jagiclly. Warszawa 1846, str. 501).

% Voigt, Codex diplomaticus Prussicus. TV. Kónigeberg 1868, str, 66.

*) Lindenblatt's Jahrbiicher hersusgegeben v. Voigt u. Schubert. Kónigsberg, 1828 str. 73, 86.

*) Kronika Bychowca 88.

?) Synowie Gedymina I. 37—39.

% Kronika Woskresenska (Połn.: sobr. Russ: lietop. 'VH:) 254.

?) Synowie Gedymina I. 43—65,

«

kwy, gdzie potomkowie ich kwitną do dziś dnia w książęcych rodzinach: Golicynych 1), Kurakinych*?) i Ghowanskich$). Aleksander Patrykiejewicz 4) pozostał w Litwie, gdzie władał najprzód Starodubem a następnie Koreem. Jeszcze w XIV-tym wieku istniał ród udzielnych kniaziów Starodubskich z rodu Rurykowiczów *); do nich musiał należeć kniaź Patrykiej Dawidowicz Starodubski wpisany, z żoną Heleną i synem Janem, do synodika Lubeckiego 9). Po zajęciu Staroduba przez Litwę, takowy nadany został kniaziowi Aleksandrowi Patrykiejewiczowi. „Książe Starodubowski* bawił w 1388 r. na dworze króla Władysława?). W 1397 r. kmiaś Aleksander Patrykiejewiez Starodubski jeździł do Moskwy na chrzciny syna wielkiego księcia *). W następnym roku podpisał (Alezander Paźrikiegen son), najprzód przedugodne warunki pokoju”), a następnie (dua Alezander de Starodup) traktat Litwy z zakonem '). W 1400 r. u jeziora Krudy, między Grodnem i Mereczem, kmiaś Aleksander Patrykiejewiez Starodubski, wykonał przysięgę na wierność królowi i koronie Polskiej!*). We dwa lata później kniaziowie Litewscy Szymon Lingweni Olgerdowicz i Aleksander Patrykiejewicz Starodubski bronili ziemi Brańskiej, przeciwko kniaziowi Bjazańskiemu Rodzisławowi Olgowiczowi, który pobity, w bitwie pod Lubuckiem wzięty został do niewoli!*). W następnym roku kniaź

1) Dołgorukow Rossijskaja rodosłownaja kniga I. 235 — 314. Petrow, Istorija rodow Russkaho dworianstwa str. 181 — 192. Golieyn. Materijały dla połnoj rodosłownoj rospisi kniaziej Golicynych. Kiew 1880.

3) Dołgorukow I. 814—819; Petrow 192—194.

3) Dołgorukow I. 274—285. Petrow 178—175.

«) Synowie Gedymina I. 40—42.

3) Rodosłownaja kniga kniaziej i dworjan soderżaszczaja w sebie rodosłownuju knign et. kotoraja izwiestna pod nazwaniem Barchatnoj kmigi et. Moskwa 1787, IL, str. 8.

©), Miłoradowicz, Liubecz. Moskwa 1871, str. 37.

7) Przeździecki, Życie domowe Jadwigi i' Jagielly z regestrów skarbowych z lat 1388 — 1417, str. 7:.

3) Karamzin, wyd. Ejnerlinga V., str. 100 przypis 254.

9) Prochaska, Codex epistolaris Vitoldi str. 54. Daniłowicz, Skarbiec dyplomatów. Wilno 1860 —1862 Nr. 694,

16) Raczyński, Codex diplomaticus Lithuanine. str. 256.

9) Alty Zapadnoj Rossi I. Nr. 17; Prochaska, Codex epistolaris Vitoldi. str. TL; TRykaczowski, Inventarium str. 377; Daniłowicz, Skarbiec Nr. 728.

12) Połn, sobr. Russ. lietop. TV. 106, V. 232, VI. 131, VIII 75.

Ród Gedimina. 2

Aleksander Patrykiejewicz Starodubski wydał córkę swą A gryppinę za kniazia Andrzeja Dymitrowicza Moskiewskiego; ślub odbył się w Moskwie 8 Października. 1403 r, s: W 1406 r., podczas wojny Witowda z w. ks. Moskiewskim, kniaź Aleksander Starodubski okazał chęć zdrady, za. co przez Witowdą został uwięzionym?). Zakon troszczył się o los jego i Witowd w 1407 r. donosił listem marszałkowi, że kniaś. Aleksander Skarodubski zdrów 3).

Po pewnym czasie kniaź Aleksander odzyskał swobodę: ale niezawodnie wówczas utracił Starodub, który nadany został Zygmuntowi Kiejstutowiczowi4). W zamian za Starodub kniaź Aleksander musiał otrzymać Korzec, na którym ostatek życia w zapomnieniu przepędził.

Według rodowodu książąt Litewskich, pozostawił syna kniazia Semena Koreckiego; ten szukał chleba w Moskwie i miał dwóch synów: kniaziów Daniła i Wołocha bezdzietnego. Danił miał syna Bohdana, a ten Iwana, który umarł młodo i na nim wygasł ród kniaziów Koreckich w Moskwie 5. Drugim synem kniazia Aleksandra Patrykiejewicza musiał być kniaż Wasil Aleksandrowicz Korecki. W 1443 r. Szwitrigajło nakazuje bojarom i ziemianom w okolicy Korca osiadłym służyć kmiasiowi Wasiłowi, tak: jak służyli ojcu jego kmiasiowi Aleksandrowi). Tenże Wasil uzyskał nadto od króla Kazimierza potwierdzenie przywilejów, które otrzymał od Witowda, Szwitrigajły, i tegoż Kazimierza, gdy był tylko wielkim księciem?).

Fakt, że kniaziowie Koreccy pochodzili od Aleksandra, syna Patrycego Narimontowicza, nie przedstawia dla nas żadnej wątpliwości. Tradycyą o tem pochodzeniu zachowały nam zarówno

!) Poln. sobr. Russ. lietop. VI. 132, VII. 238, VIII. 76,

3) Prochaska, Codex epistolaris Vitoldi str. 136.

?) Tamże, str. 150.

*) W 1422 r. traktat z zakonem nad jeziorem Melno podpisali: „Boleslaus alias Swidrigal dux Czerniechoviensis, et Sigismundus dua Starodubensis itd.« (Dogiel, Codex diplomaticus regni Poloniae TV. 114).

*) Rodosłownaja kniga kniaziej i dworjan I. 42—43.

*) Luceoriae 9 Novemb. indictione 7 (1443) privilegium Swidrigelonis in boiaros 4: curiae feruos circa Korec statuta tenentes „Vasilio duci omnem eshibete obedientiam prout parenti ipsius Alenamdri exhibwistis* (Okolski Orbis Poloni I. 547).

2) Tamże.

źródła Ruskie, jak i krajowe. Pierwsze zaznaczając wygaśnięcie kniaziów Koreckich w Moskwie dodają iż „ród ten istnieje w Polsce" 1); drugie, jak zwykle bałamutne, wyprowadzają ich od Butawy- Dymitra, urojonego syna Olgerda?). Kniaziowie Koreccy pieczętowali się herbem Pogonia 3), a starożytny pominnik ich rodu zaczyna się od imion „Hieb, Paźrycy itd* 1), to jest Narimonta i jego syna.

Okolski, dobrze świadomy początków tego domu, bo na usprawiedliwienie przytoczonych faktów cytuje dokumenty, daje kniaziowi Wasilowi Aleksandrowiczowi Koreckiemu syna Iwana). Ten ożeniwszy się z Wasilissą córką jedynaczką kniazia Hleba Lizinosowicza otrzymał w 1493 od w. ks. Aleksandra przywilej potwierdzający mu całe dziedzictwo tego kniazia 9). Kniaź Iwan Wasilewicz pozostawił pięciu synów: Fedora, Iwana Wasila, Lwa i Aleksandra, którzy dalej prowadzą ród kniaziów Koreckich").

'W Metryce Litewskiej o kniaziach Koreckich przed 1500 r. mało wzmianek. Pod r. 1465 wspomniany bojaryn „kniazia Koreckiego* *). Kniaź Iwan Korecki namiestnik Krasnosielski 1488 — 14929).

Michał Narimontowicz i kniaziowie Pińscy

Jurij Władimirowicz książe Piński z rodu Ruryka, umierając w 1292 r. pozostawił wdowę, synów i brata

1) „Rod Koreckich kmiaziej na Moskwie izwelsia, a mynie toho rodu kmiazi w Polszie, a kto toho ne wiedomo* (Rodosławnaja kniaziej i dworjan I. 48).

2) Okolski Orbis Poloni I. 546; za nim Kojałowicz Nomenclator famiiarum et stemmatum (Rękopis art. Korecki) i Niesiecki Herbarz wyd. Bobrowieza V. 228

2) Tamże.

«) Rękopis Nr. 387 Rumiancowskiego muzeum w Moskwie zawierający wypiski z synodików; na str. 27: „Rod km. Koreckich; kniasi Ełleb, Patrykij, Josif, Wasilij, Michaił, Aleksandr, Lew, Ioan itd".

2) Okolski I. 647.

*) Vilnae 18/ Febr. ind. 11. (1498) (Okolski Orbis Poloni I. 647),

7) Tamże.

S) Metr. Lit. Ka. Zap. 18 £. 139.

*) Tamże Ks. 4 f. 63, 68 i.Ks. 5 f. 1 odw.

2*

Demida i). Dalszy los tych kniaziów nie jest znany dokładnie 2, niewątpliwie jednak wyzuci zostali z posiadłości swych przez Gedimina, który dziedzictwo ich Pińsk, nadał synowi swómu Narimontowi*).

Narimont zginął 2 Lutego 1348 r. w bitwie nad rzeką Strawą*), a w kilka lat po jego śmierci zaczyna występować kniaź Piński Wasil Michałowicz Narimontowicz *), niewątpliwie jego wnuk a syn Michała Narimontowicza. Historycy Rossyjscy wiedzą o tem, że Pińsk przez pewien cżaś pozostawał w posiadaniu Narimontowiczów 9), a twierdzenie p. Stadniekiego, że „ze śmiercią Narimonta przeszedł w inne rody?), żadnym dowodem nie jest poparte.

O Michale Narimontowiczu głucho w dziejach;; istnienie jego stwierdzone tylko przez syna, który się pisał „Michałowiczemć. W 1349 r. w poselstwie od Olgerda do Tatarów jeździli tniaziowie litewscy Michał, Koriat, Semen Swisłocki 4 Ajksza.5); być może, iż pierwszy z tych kniaziów to Michał Narimontowicz. W każ lym razie panował na Pińsku niedługo. i miał za następcę syna Wasila.

Kniaź Wasil Michałowicz jest już więcej historyczną osobistością. 1355 r. indikta 9 „pam (?) Wasił Michałowicz Narymunt(owicz) kniaź Piński, pan Mseisławski (2)*, fundował w Kurzeńcu cerkiew na cześć Matki Boskiej). Tenże „kniaź Wasil

1) Polu. sobr. Russ. lietop: TI. 226.

2) Maksimowicz wyprowadza od nich kniaziów Ostrogskich (Piśma o kniaziach Ostrożekich x grafinie Błudowoj. Kiew 1866). Zbija to p. Radzimiński w dotąd niedokończonem dziele: Rulikowski i Radzimiński, Kniaziowie i Szlachta między Sanem, Wieprzem, Bugiem itd. Kraków 1880. Ostrogscy i Zasławscy str. 14.

?) Latopisiec Daniłowicza str. 1. Kronika Bychowca 17.

*). Synowie Gedymina I. 8—9, Kronika Nikonowska (Poln. sobr. Russ, lietop. X.) str. 230.

*) Patrz niżej.

*) Materijały dla geografii i statistiki Rossi. Zelenskij. Minskaja gubernija S. Pbg. 1864. I. str. 22.

7) Synowie Gedymina I. 69.

*) Kroniki: Nowogrodzka (Poln. sobr. Russ. Jietop: TV.) 59 i Latopisiec Daniłowiczą 171, „kniażiej Wtowskich Michaiła, da. Korijadu, da Semena Swisłoczskuhe, Aiksza"; Woskresenska (Tamże VIL) 215 „Koriuda da Michaiła, Semena itd.*; Sofijska (Tamże V.) 227, nie wymienia kniaziów sle nazywa ich wy ogóle „Korjadowu czad'*.

*) Wzmianka w zapisie funduszowym Gabryela Wojny pisarza i refe-

Narymontowice* uczynił zamianę z Pawłem Kotowiczem; za ostrow na Stupi dał mu inny zwany Wetelie „potomu. kniaż Fediuszko, otca swojeko kmiazia Wasila syn, priłożił lramotu i peczał” sivojw Kotowiczu* 1). Niewątpliwie ten sam „kniaź Wasił Piński* w 1386 r., w Łucku, przyrzeka wierność królowi, królowej i koronie Polskiej?). W następnym roku wojewodzie Benedyktowi przy poddaniu Halicza wydają poręczenie „bracia, z Bożej łaski książęta Witowt, Jerzy Bełzki, Fedor Ratneński, Wasił Piński, Fedor Włodzimierski, Jerzy Słucki i Szymon Stępański* 3). W tym samym mniej więcej czasie wielkiemu księciu Skirgajle, za Hryćka Konstantynowicza, wydali poręczenie kniaziowie: Michał Jewnutiewicz, Wasił Michałowicz, Iwan Horodecki, brat jego Juij, i bojarowie4). Kniaź Wasil Piński umarł w końcu XIV-go wieku; synami jego, oprócz wyżej wymienionego Feduszki, mogli być zabici nad Worsklą w 1399 r. kniaziowie Michał i Semen Wasilewicze?) atakże następujący po nim kniaź Piński Jurij.

Wyżej wspomniani kniaziowie Jerzy Słucki i Szymon Stepański mogli być rodzonymi braćmi kniazia Wasila Pińskiego; na myśl tę naprowadza niewielka odległość tak Słucka jak i Stepania od Pińska, którego losy te grody naturalnie dzielić musiały. O Słucku głucho; w XV-tym wieku znajdujemy go w posiadaniu potomków Włodzimierza Olgerdowicza. Stepań był w Xlll-tym wieku siedzibą udzielnych kniaziów Rurykowiczów. W 1292 r. umarł Iwan Hlebowicz kniaź Stepański rendarza w. ks. Lit. na cerkiew Kurzeniecką z d. 20 Paźdź. 1596 r, (Akty izd. Wilens. Arch. Komiss. XI. str. 41—48, rok oznaczony mylnie).

1) Dokument bez roku drukowany w dziele: Rewizija puszcz i perechodow zwierinych w bywszem welikom kniażestwie Litowskom etc. sostawlennaja starostoju Mstibohowskim Hrihoriem Bohdanowiczem Wołowiczem w 155 hodu, s pribawleniem drugoj aktowoj knigi soderżaszczej w sebie pri dannyja dworianam i swiaszczennikam Pinskaho powieta, sostawlennoj w 1554 kodu; izdany Wilenskoju Archeograficzeskoju Kommissieju. Wilna 1871; na str. 232. Słowo „ostrow* oznacza nie tylko wyspę ale także i miejsce suche między błotami, miejscowość Żyzną śród bezpłodnej ziemi, lasek oddzielny (Dal, Tołkowyj słowar Żiwaho Welikorusskaho jazyka IIL. 730).

2) W Łucku 1386 w dzień Ś. Ś. Szymona i Judy apost. (28 Paźdź.) Metr. Lit. Ks. Zap. 1 i 2 f, 1 druk. Prochaska, Codex epist. Vitoldi str. 10. Gołębiowski, Panow. Wład. Jagielly str. 4. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 684.

3) Patrz wyżej str. 16.

1) Dokument bez roku druk.: Akty Jużnoj i Zapadnoj Rossii I. Nr. 2.

*) Patrz niżej pod Michałem Jewnutiewiczem.

i miał za następcę syna Włodzimierza?). Około 1450 r. król Kazimierz potwierdza kniaziowi Iwanowi Stepańskiemu (może synowi Szymona?) posiadanie ojcowizny *).

Kniaź Jurij Piński podpisał w 1398 r. traktat pokoju Witowda z zakonem (dua Jurgen de Pinske)%). Ten czy inny kniaź Jwrij Piński przeswany Nos był około 1410 r. namiestnikiem Pskowskim z ramienia Witowda 4).

Synem tego kniazia, z przydomkiem Nos, mógł być kniaż Aleksander Nos, gorliwy stronnik Szwitrigajły. Już w 1418 r. Szwitrigajłę, więzionego z rozkazu Witowda w Krzemieńcu, oswobodzili, wdarłszy się na mury po drabinach i wpadłszy do zamku, kniaziowie Daszko (Ostrogski), Aleksander Nos i inni 5). Po wyniesieniu Szwitrigajła na wielkie księstwo, kniaź Nos musiał otrzymać w zarząd Łuck; zamek ten po upadku Szwitrigajły poddał z całym krajem Zygmuntowi, który mu za to wydał tylko list przebaczenia, a Gasztolda wysłał na objęcie Łucka (w jesieni 1432) 9). Kniaż Nos, który poddał się Zygmuntowi, prawdopodobnie tylko w zamiarze utrzymania się w Łucku, niezadowolony z takiego obrotu, przystąpił napowrót do Szwitrigajły, podstępem opanował Łuck i zgromadziwszy tu stronników tego księcia, stanął na czele powstania na korzyść tego ostatniego (na wiosnę 1433) *). Wyprawa kniazia Nosa na ziemię Chełmską nie powio-" dła się, gdyż pobity przez Hryćka Kierdejowicza musiał ratować się ucieczką *). W tym samym jednak roku wtargnąwszy na Ruś, pobił Polaków pod Samborem9), a następnie połączywszy się

1) Ipatiewskaja litopiś (Polu. sobr. Russ. lietop. IL.) str. 226.

2) „Czerejaseł (?) kmiaziw Iwamu Skepańskomu ehoż otczizna. Pam Pie trasz marseałok $ pana Gastowtowym wiedoma. Kusslejko* (Metr. Tit. Ks, Zap. 3 £ 16). I

%) Raczyński, Codex dipl. Lithuaniae str. 256. Daniłowicz, Skarbiec Nr. 695,

+) Kronika Bychowca 38. Twierdzenie to stara się zbić Karamzin (V. przypis 217)..

5) Długosz, Dziejów Pols. Ks. 12. TV. 200.

*) Doniesienie Hansa Balg szpiega Krzyżackiego (Daniłowicz, Skarbiec Nr. 1628).

7) Długosz TV. 461. Porównaj Hildebrand. Liv.-Est.- und Ourlindisches Urkundenbuch. Band VIII. Riga 1884, str. 408 i Karamzin V. przypis 264.

*) Długosz IV. 461 —462,

*) Kotzebue, Switrigail. Leipzig 1820, str. 108.

z kniaziem Fedkiem starostą Podolskim, spalił Brzesć miasto i obległ zamek; po przybyciu jednak odsieczy, którą prowadzili książęta Mazowieccy, musiał od oblężenia odstąpić (w końcu 1433 r.)1). Wojując ciągle po stronie Szwitrigajły, został pobity i wzięty w niewolę przez Hryćka Kierdejowicza?). W następstwie uzyskał wolność; zawsze jednak stawiał zacięty opór wpływowi Polaków na Wołyniu, utrzymywał porozumienia z księżną Hurkową, wdową wydziedziczonego kniazia, a ta dostawszy się do niewoli obiecywała „swaha swojego kniazia Nosa* namówić do służby królewskiej 3).

W każdym razie, kniaż Aleksander Nos nie panował na księstwie Pińskiem, a nawet to ostatnie musiało za panowania w. ks. Zygmunta utracić swoją samoistność. Za wielkiego księcia Zygmunta namiestnikiem Pińskim był pan Andrzej, a za Kazimierza, jako wielkiego księcia, takimże namiestnikiem był kniaź Jurij%. =

Pod panowaniem Kazimierza, kniaziowie Pińscy powrócili do swej dzielnicy w osobie kniazia Jurja Semenowicza. Ten kmiać Jurij Semenowicz otrzymał od w. ks. Kazimierza przywilej na ludzi w Dowirowiczach, Dostojewie, Rarowiczach i Wawuliczach 5) a także na Neble i Drużyłowicze). W Pińsku Sierpnia 8 (bez roku) Żniaś Jurij Semenowice przydaje cerkwi S. Nikoły w Drużyłowiczach ludzi, których wysłużył „u hospodara wielkiego króla). Niezawodnie ten sam kniaś Jurij Piński znaj-

1) Długosz IV. 481.

2) Kromer, O sprawach, dziejach etc. Ks. XXX. tłóm. Błażowskiego. Kraków 1611, str, 401. Potwierdzenie tego znajdujemy w liście Hryćka do króla, w sprawie kniahini Hurkowej (Patrz niżej pod Fedorem Olgerdowiczem).

3) Tamże,

4) „Oi welikoho kmiazia Żikgimonta panu Andreju namiestniku Pinskomii ete. A pisam w Trociech Dekabria 31 deń indikt 10 (?)*;— Ot welikoho kniazia Kasimera korolewicza mamiestniku Pinskomu Rmiasiu Jurju ele. Pisan u Nowiehorodku Awgusta 17 dnia: Pan Dowkgird woewoda*. Obacz dokumenty druk. Rewizya puszcz ete. i przywileje pow. Pińskiego. Wilno 1871, str. 123.

3) Metr. Lit. Ks. Zap. 3 f. 64.

©) Tamże. „Kniaziu Jurju Semenowiczu Neble a Drużiłowiczi w otesinu. Sam welikij kniaź*.

?) Rewizya puszcz ete. i przywileje pow. Pińskiego str. 252258.

dował się w 1452 r. w Łucku w chwili śmierci Szwitrigajły *). Musiał umrzeć ostatnim ze swego rodu; po jego śmierci Pińsk spadł na króla, który zwolnił bojarów Pińskich z pewnych służebności, nałożonych na ojców ich przez kniazia Juja Semenowicza Pińskiego 2).

Jednocześnie żył jeszcze kniaż Piński Michał Konstantynowicz, ale już nie panujący na Pińsku; mógł być synem kniazia Konstantego, który w 1431 r. posłował od Szwitrigajły do króla 3). Kniaź ten bawił przy Szwitrigajle, który jak wiadomo od 1437 r. rezydował w Łucku, i piastował urząd starosty Włodzimirskiego *). Król Władysław Warneńczyk nadaje w 1443 r. kniaziowi Michałowi Pińskiemu opiekę nad monasterem Uniejowskim?). W liczbie aktów fundacyjnych na monaster Spaski Krasnosielski w Łucku, znajduje się zapis, którym_ „kniaź Michajło Konstantynowicz Piński starosta Włodeimierski przydaje temuż monasterowi dziesięcinę ze swego dworca Mlińca *); Kniazia tego mieszają ze współczesnym mu kniazićm Michałem Kurcewiczem”); a może to i jedna osoba (?); w takim

1) Długosz V. 97.

2) W Wilnie, Maja 13 indikta 1. (1522) Potwierdzenie Zygmunta I. (Rewizya puszcz str. 255)..

3) Długosz IV. 413,

*) Na przywileju Szwiteigajły d.d. Łuck 1441 (1414?) Maja 5, podpisany nkmiaż Michajło Konstanżynowicz starósta Włodzimierskii (Naruszewicz, Historyn nar. Pols, wyd. Turowskiego V., str. XXIIL i XXV.); na innym przywileju tegoż księcia d. d. w Horodku 1440 (14037) Stycznia 1 indikta 3, podpisany fmiaź Michajło Konstantinowicz Olszanicł 9 (?) (druk. Akt. Jużnoj i Zap. Ross. II. str. 105).

5) W Budzie 1 Września 1443 król uwiadamia wojewodę Ruskiego i starostę Lwowskiego Piotra Odrowąła, Że nadał księciu Michałowi Pińskiemu opiekę nad klasztorem Uniejowskim. W Szanocku 31 Paźdz. 1143 król nadaje księciu Michałowi Pińskiemu opieką naą klasztorem Uniejowskim (Oblata w aktach grodu i ziemstwa Lwowskiego druk, Akt. Grodzkie i ziemskie (Lwów) X str. 6 Nr. 85 i 87. Błędnie tu wydrukowano „Mikołaj zamiast sMichał*; bląd ten poprawiony w Rozprawach i sprawozdaniach wydziału historyczno-filozoicznego. Tom XVII. str. 126 i 129).

*) Przywilej ten pisany „za hospodarstwa króla Kacimierza i przy biskupie Zuckim (7) Eufemim* wpisany do Ewangelii znajdującej się w Rumiancowskiem muzeum. (Wostokow. opisanie rukopisiej Rumiancowskaho muzeja, str. 178; także Akt: Zap. Ross. I. str. 112).

?) W Wilnie 1452 Stycznia 10 indikta 15. Król potwierdza „kniaziu Michajłu Kureewiceu* (sie) posiadanie ojcowizny jego: w Łuckim powiecie

razie i iradycya o pochodzeniu kniaziów Kurcewiczów z książąt Litewskich znalazłaby potwierdzenie? 1).

Po śmierci kniazia Jurja Pińskiego, Pińsk spadł na króla i w 1471 r. nadanym został wdowie Semena Olelkowicza, księcia Kijowskiego, księżnie Maryi i jej potomstwu. Gi dali początek drugiej linii książąt Pińskich z rodu Gedimina *).

Cały ten rodowód kniaziów Pińskich - Narimontowiczów, istnienie których nie może więcej podlegać wątpliwości, jest jeszcze bardzo nie pewnym. Urywkowe dokumenty mogły tylko służyć za podstawę do domysłów i hypotez. Pińszczyzna pokryta mnóstwem błot i bagnisk, poprzerzynana massą rzek i strumieni, była krajem mało dostępnym, to też kroniki nie zachowały nam tyczących się jej szczegółów historycznych. Niewątpliwie jednak w aktach miejskich Pińskich, z których nikt dotąd nie korzystał, znajduje się bogaty materyał do dziejów tego kraju.

Szymon Narimontowicz

Według rodowodu, który o nim wspomina, umarł hezdzietnie*). Będzie to może ów kmiaś Semen Swisłocki, który w 1349 r. brał udział w poselstwie Litewskiem do Tatarów *). Buremla, Nowosielce, Korsów i Stratyń; w Peremilskim powiecie Nowosielco i jeszcze w Łuckim ludzi Ozyr i dworzec Zmejnec (Metr. Lit. Ks. Zap. 3 f. 55. Dokument ten wniesiony jeszcze do Metryki dwa razy Ks. 22 f. 75 i Ks. 25 f. 267 druk. Akt. Już. i Zap. Ross. I, str. 20 i Baliński-Lipiński. Starożytna Polska II. 1406. W obydwóch tych późniejszych wniesieniach nie „Michał Kurcewicz" ale „Michał Konstantynowice*). Na początku XVI-po w. Buremla i Obzyr znajdowały się w istocie w posiadaniu kmiasiów Hurcewiczów, z których najprzód Lew, a potem Dymitr od Buremli stali się pisać „kniaziami Buremskimi* (Metr. Lit. Ks. Zap. 8 f 412, Ks. 22 f. 46, Ks. 19 £ 163. Jabłonowski, Źródła dziejowe VI. Rewizya zamków ziemi Wołyńskiej str. 86).

1) Niby potomkowie Koriata Gediminowicza! (Niesiecki, wyd. Bobrowicza V. 452. Dołgorukow TRossljskaja rodosłownaja kniga I. 387. Kosiński, Przewodnik heraldyczny II. Warszawa 1880, str. 240).

3) Patrz niżej pod Włodzimierzem Olgerdowiczem.

3) „Druhoj syn welikako kmiasia Gedimana, kniaź Narimont jeho że udież Dinesk a oposlie otca swojcho był na welikom kwiażenii ne mnogo. A dicli jeho kniaź Pairikej i kniaź Semen bezdieten*. (Wremennik X. str. 80, 186 i 222; patrz wyżej str, 5, przypis 1).

+) Patrz wyżej str. 20.