Ольшевская летопись, страница 1 | Книги по истории Брестчины
Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает
Брестчина: люди, места, экономика и наследие
Путеводитель по западному региону Беларуси

Ольшевская летопись. Страница 1

Скан печатной страницы издания, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.

Ольшевская летопись, список 1550 года: страница 1 из 28

Оригинал (по-польски)

Wielkiego xięstwa Litewskiego i Zmodskiego kronika

Z narodzenia sina bożego od ducha swiętego stało się z blogoslavienstwa dzievice panni Mariey s początku stworzenia swiata bożego lata pięć tisiąć pięćset dwadziescia i szesć 5526. Iednego czassu panstwo Rzimskie bilo pot cesarzem Augustem, ktori nie tilko iednemu Rzimv, ale i wszitkiemv swiatu panoval. Iakosz vissey pisano, czassu cesarstwa Augustovego, gdi sin bożi narodził, a czassu Tiberya cesarza, wtorego po Augustie, na krziżv volną męka przyąl dla zbavienia i odkupienia rodu czlovieczego. [л. 264] Za ktoregosz Tiberiussa wszitki rzeczi i prorostwa popelniwssi po wstawssi s martwi А i wstąpił do boga i siadł na pravici boga oycza, skąd dnia sądnego ma przidz sądzie żivich i martwich i oddać każdemv vedla zasługi iego. I po smierci Tiberiussa cesarza bil cesarzem Agyus, a po Agiussie Klaudius, a po Klaudiusie kroleval sin iego Neron, ktori Nero bil pąn okruthni a nievstaviczni, matką swą i doctora swego navissego Senecą przes Б żadney przicziny ku smierci przipravil i na kilkokroć miasto Rzimskie kazał zapalivać, ani dla czego inssego, iedno dla tego, żebi się themu dzivoval a pocieszenie s tego miał. Xiążątom i panom rzimskiem, sliachcie i wszitkiemv pospolstuu krziwdi i vciski vielkie czinil, dla czegosz każdi poddani iego i dla vielkiego okrucienstwa i nievstavicznosci iego nie bil nigd pevien ani przespieczen imienia, abo skarbow, ale i zdrovia swego. A tak kazdi, opusczaiąć imienia i skarbi, vciekali do rozmagitich ziem nasladuiąc spraviedliuosci w pokoiv. Gdzie iedno xiąże rzimskie, imieniem Palemon, ktori bil cesarzu Neronv krewni, zebrał się z żoną i z dzieczmi swoiemi i s skarbi, s ktorim pięczseth sliachti z żonami i z dziatkami i z vielkiemi siłami, s sobą wziąwssi iednego astronoma, szli w korabiach morzem, gdzie bi sobie nalezli ziemia miescze slusne, gdzie bi się mieli posadović a miąszkac s pokoiem. A s niemi sliachti bilo czteri rodzaie navisse, imieniem s Kitaurus, s Kolumnus ББ. [л. 265] A tak oni niemali czasz po morzu chodząc prziszli Miedziziemskiego morza i poszli do rzeki do Szumą, i tą rzeką Szurną veszli w morze occeąn i morzem occeanem doszli do vscya, gdzie rzeka Niemien wpada w morze occeąn. Potim poszli rzeką Niemnem w vierzch asz w morze nazwane Male, ktore się naziva morze Niemnowe, a dla tey prziczini to morze Niemnowe naziva się, isz w to morze Niemien wpada a dwanasciema vscia, a kożde się zovie imieniem osobnim, miedzi ktoremi dwanascie vsciami iedno się zovie vscie imieniem Kilya. I poszli tim vsciem w vierzch czalego Niemna, gdzie on sąm w iednim miesczy ciecze w vierzch Niemna, i poszli do rzeki Dubissi, gdziesz wszedssi w tą rzeką Dubissą, nad nią nalezli gori visokie i na onich gorach rownini wielkie i dąbrovi roskossne i rosmaytemi okwitosciami napełnione, a zvierząd rożnych w rodzaiv, to iest napiervey turow, ząbrow, losy, ieleni, sarn, rissi, kunicz, białek, gronostaiow i inich rosmaitich rodzaiow. I tu tesz w rzekach vielka okwitosć rib niepospolitich, isz nie tilko tich rib, ktore się w tych rzekach płodzą, ale mnostwo rib rosmaytich i dziwnich przichodzi z morza za thą przicziną, isz niedaleko vscie Niemnove, gdzie Niemien w morze wpadiva. Nad ktoremi rzekami, nad Dubissą i nad Niemnem i nad В nią rotąm В, się posiedlili i poczali się rozmnożivac, a ono miąszkanie nat themi rzekami barzo się im spodobało, i nazvaly thą ziemią Żmodz. [л. 266]

O xiążęciv Palemonie i o iego trzech sinyeh

Kxiądz Palemon vrodzil trech synow: starssi Bork, drugi Kunas, trzeci Spera. Starssi sin, Bork, vczinil zamek na rzece Iurze, i złożono imią tego xiążącia pospołu z rzeką, isz imią rzece Iura, a xiążęciv Bork, i nazval ten zamek lurbork. A zrzedni sin, Kunas, prziszedl na vscie rzeki Nieviezi, gdzie ona wpadiva w Niemien, a tam vczinil zamek i nazval go imieniem swoym, Kunaszew. A trzeci sin, Spera, szedł daley w pusczą po wschodu sloncza i, przeszedwssi rzeką Nievieżą i rzeką Swięta, a trzecią rzeką Czirvinta, nalasl iezioro, lukali Т i rosmaytem drzevem okraszone, gdzie s to zlvbiwssi sobie nat tim ieziorem posiedlil się i tho ieziora nazval imieniem swoym, Spera.

I panoval viele lath,

Примечания издания

А Так в рукописи; в P мертвых Б Так в рукописи; e P бэз ББ B Олъшевской летописи вместо четырех названы две фамилии В—В Так в рукописи; в P над Юрою Г B P луками

Перевод на русский

Хроника Великого княжества Литовского и Жмудского

От Рождества Сына Божия от Духа Святого, совершившегося по благословению Девы Марии, от начала сотворения мира Божия минуло пять тысяч пятьсот двадцать шесть лет — 5526. В то время Римская держава была под властью императора Августа, владевшего не одним только Римом, но всем миром. Как писано выше, при Августе родился Сын Божий, а при императоре Тиберии, втором после Августа, Он добровольно принял крестные муки ради спасения и искупления рода человеческого. [л. 264]

При том же Тиберии, исполнив все речения и пророчества, Он восстал из мертвых (А), вознесся к Богу и сел одесную Бога Отца, откуда в Судный день придет судить живых и мертвых и воздать каждому по заслугам. После смерти Тиберия императором стал Гай, после Гая — Клавдий, а после Клавдия царствовал его сын Нерон. Нерон был господином жестоким и беспокойным: безо всякой причины предал смерти свою мать и величайшего своего учителя Сенеку (Б), несколько раз велел поджигать Рим лишь затем, чтобы любоваться пожаром и находить в нем утешение. Римским князьям и вельможам, шляхте и всему простому народу он причинял великие обиды и притеснения; из-за его жестокости никто из подданных не мог быть уверен ни в имуществе и сокровищах, ни даже в собственной жизни. Потому люди, оставляя имения и богатства, бежали в разные земли, ища мира и справедливости.

Один римский князь по имени Палемон, родич императора Нерона, собрался с женой, детьми и сокровищами. С ним отправились пятьсот шляхтичей с женами, детьми и большим войском; взяли они и одного астронома. На кораблях пошли они морем искать подходящую землю, где можно было бы поселиться и жить в покое. Среди них было четыре знатнейших рода — Кентавры и Колонны (ББ; в Ольшевской летописи названы лишь две фамилии). [л. 265]

Долго странствуя по морю, они вошли из Средиземного моря в реку Суму, по ней вышли в океан, а океаном дошли до устья Немана. Затем поднялись вверх по Неману до так называемого Малого, или Неманского, моря, названного так потому, что Неман впадает в него двенадцатью устьями. Каждое устье имеет свое имя, и одно из них зовется Гилия. Этим устьем они пошли вверх по Неману, где течение сходится в одно русло, и вошли в реку Дубису. Над нею нашли высокие горы, широкие равнины и прекрасные дубравы, богатые всяким изобилием; водились там туры, зубры, лоси, олени, косули, рыси, куницы, белки, горностаи и множество иных зверей. Реки изобиловали не только местной рыбой, но и необычайными рыбами, приходившими из моря, ибо устье Немана было близко. Над Дубисой, Неманом и Юрой (В) они поселились и стали множиться. Места эти им весьма понравились, и землю назвали Жмудью. [л. 266]

О князе Палемоне и трех его сыновьях

Князь Палемон родил трех сыновей: старшего Борка, второго Кунаса и третьего Сперу. Борк построил замок на реке Юре; имя князя соединили с именем реки и назвали замок Юрборком. Средний сын, Кунас, пришел к устью Невежи, где она впадает в Неман, поставил там замок и назвал его по своему имени Кунашевом. Третий сын, Спера, пошел дальше в восточные пущи, перешел Невежу, Святую и третью реку Ширвинту, нашел озеро, украшенное лугами (Г) и разными деревьями, облюбовал его берега, поселился там и назвал озеро своим именем — Спера.

И правил он многие годы,

Примечания издания

А — в рукописи так; в списке P: «мертвых». Б — в рукописи так; в P: «без». ББ — в Ольшевской летописи вместо четырех названы две фамилии. В—В — в P: «над Юрою». Г — в P: «лугами».

Страница 1 из 28