Ольгерд и Кейстут. Разворот 266

Оригинал (по-польски)

233

ziów do Moskwy zbiegłych, jakoto kniaziów Lugwe- nowiczów(?) Bielskich, Glińskich, Trubeckich itd.**). Miał więc król uwagę swoją już na tych kniaziów zWró- coną, a Szymona Bielskiego znał za młodu na dworze ojea króla. Jeżeli reklamując ich, powodowany był udzia- łem nad losem krewnych i plemienników jęczących o- beenie pod jarzmem Iwana Groźnego, to przypuścić wol- no, że nim, który był prawdziwie opatrznością dla Pol- ski i Litwy, ile śmiertelny mią być może, inne jeszQże zamiary kierowały. Zbliżała się chwila, gdzie Polska, or- ganizm już niemłody, z Litwą drugim organizmem na pół rozwiniętym a mimo to ztyranym, rozpadniętym , 2a- grożonym w swoim bycie zlać się miała w jedno ciało. Były sobie dotąd dość obce, nawet nieprzyjazne, a kto będzie ich wspólnym sternikiem, tajemnica, bo król stra- cił już nadzieję potomstwa. Chciał więc przed śmiercią zgromadzić około siebie wszystkich pozostałych Giedymi- na potomków, których losy zawistne opodal od ojczyzny zagnały. Może czcząc w nich Litwa wnuków dawnych jej panów, Polska krew Jagiellonów, obie dadzą SIĘ skłonić do ofiarowania jednemu z nich berła. Polecił więc hetmanowi Grzegorzowi Chodkiewiczowi wybadać, czy i jaką drogą powrót tych kniaziów do dawnej o0j- czyzny dałby się uskutecznić. Polecenie dostało się wi- docznie w nieudolne ręce. Negocyacya niezgrabnie rozpo- częta rozbiła się o stanowczą odmowę kniaziów.

Odpowiedzi te odmowne stanowią (jak wyżej wspo- mniano) ważny materyał historyczny, gdyż odsłaniają ca: łą stronę jedną dziejów Litwy, którą w grubej pomroce

—m———

38) Kojałowicz historya Litwy tom Il,

4

Перевод на русский

233 бежавших в Москву князей, как князей Лугвеновичей(?), Бельских, Глинских, Трубецких и т.д.**). Таким образом, король уже обратил своё внимание на этих князей, а Симона Бельского знал с юных лет при дворе своего отца. Если, защищая их, он был движим участием в судьбе родственников и соплеменников, ныне стонущих под иго Ивана Грозного, то можно допустить, что его, который был истинной опорой для Польши и Литвы, насколько смертно это возможно, руководили иные, ещё не раскрытые намерения. Наступал момент, когда Польша, уже немолодой организм, с Литвой, вторым организмом на полпути развития, и тем не менее измождённой, разрушенной, под угрозой собственного существования, должна была слиться в одно тело. До этого они были довольно чужды друг другу, даже враждебны, а кто станет их общим рулевым — тайна, ибо король уже потерял надежду на потомство.

Он хотел перед смертью собрать вокруг себя всех оставшихся потомков Гедимина, чьи судьбы завистливо занесло далеко от родины. Может быть, почитая в них Литва внуков своих прежних владык, а Польша — кровь Ягеллонов, обе стороны могут быть склонны даровать одному из них скипетр. Поэтому он поручил гетману Гжегожу Ходкевичу выяснить, возможен ли и каким образом возврат этих князей в их прежнюю родину. Поручение, по-видимому, попало в неумелые руки. Незграбно начавшиеся переговоры разбились о решительное сопротивление князей. Эти отказные ответы представляют собой (как уже упоминалось) важный исторический материал, так как открывают всю одну сторону истории Литвы, которую в густой мгле... 38) Коялович История Литвы том II, 4

Оригинал (по-польски)

258

utrzymywano, a wśród gburowatych obelg, niezasłużo- nych wyrzutów przebija się w nich przez wieki, gorzki żal, głos wywłaszczonych, i poważnie odbija przy nieu- stającym radośnym panegiryku, którym jest dotąd histo- rya polska.

Pomijając na teraz list Jawnutowicza xięcia Mścisła- wskiego, który jakby z grobu Giedymina powstawał, prawnuk Olgierda Iwan Dmitrowicz xiążę Bielski zaraz na wstępie w poczuciu swojego pochodzenia wita Zygmunta Augusta jako brata. Mówi potem: »Co piszesz o naszych przodkach, jaka nas cześć spotkała? Wszak do nas nale- żało ojczyste wielkie xięstwo litewskie, bo pradziad nasz wielki xiążę Włodzimierz był synem Olgierda. I gdy wielki xiążę Olgierd pojął drugą żonę xiężniczkę twer- ską, dla tej usunął naszego pradziada 1 oddał stolec wielkiego xięstwa litewskiego dzieciom z drugiej żony, mianowicie 'Jagielle. Jakąż proszę cześć okazywał pra- dziadowi naszemu xiążę Jagiełło, jak obchodził się z młodszymi jego braćmi Lugwenem, Świdrygiełłą oraz dalszą młodszą bracią? Kto nie wie, jakim zdradzieckim sposobem dziad twój Kazimierz zabił pokrewnego na- szego <xięcia Michała Olelkowicza i zawładnął jego oj- czyzną? Jakiejże czci doznawali pradziad nasz Iwan, nasz dziad xiążę Teodor, który nawet był zmuszony wyrzec się prawowiernej swej wiary i ledwie w koszuli uciekł do wielkiego xięcia moskiewskiego. Nie wielką byłoby dla nas cześcią zostać udzielnym panem a służyć temu, który jest naszym bratem, bo tak my jak i ty pochodzimy od Olgierda, ty w czwartym a ja w piątym stopniu.

Wtedy moglibyśmy żyć w zgodzie, gdybyś nam od- 30

Перевод на русский

258 считалось, и среди грубых оскорблений, незаслуженных упреков сквозь века прорывается в них горькая печаль, голос лишённых имущества, и серьёзно отражается при постоянной радостной панегирике, которой до сих пор является история польская. Опуская на данный момент письмо Явнутовича князю Мстиславскому, который как будто восставал из могилы Гедимина, правнук Ольгерда Иван Дмитриевич князь Бельский сразу в начале, в чувстве своего происхождения, приветствует Сигизмунда Августа как брата. Затем говорит: «Что ты пишешь о наших предках, какая честь нас постигла? Ведь нам принадлежало отеческое великое княжество литовское, ибо прадед наш великий князь Владимир был сыном Ольгерда. И когда великий князь Ольгерд взял вторую жену, тверскую княжну, для неё удалил нашего прадеда и отдал престол великого княжества литовского детям от второй жены, а именно Ягайло.

Какое, прошу, уважение оказывал нашему прадеду князь Ягайло, как он обходился с его младшими братьями Лугвеном, Свирдыхеллой и остальной младшей братией? Кто не знает, каким предательским способом твой дед Казимир убил нашего родственника князя Михаила Олельковича и захватил его родину? Какого же уважения удостаивались наш прадед Иван, наш дед князь Феодор, который даже был вынужден отказаться от своей истинной веры и едва в рубашке сбежал к великому князю московскому. Не было бы большой честью для нас стать удельным господином, а служить тому, кто является нашим братом, ибо мы оба происходи́м от Ольгерда, ты в четвёртом, а я в пятом поколении. Тогда мы могли бы жить в согласии, если бы ты нам...