Ольгерд и Кейстут. Разворот 256
Скан разворота, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.
Левая страница
Оригинал (по-польски)
212
nawracania żony, zwalnia go z oregoż i nakazuje mu, by wszystkiemi siłami pracował nad jej nawróceniem. Jeżeli xiężna nadal opór stawiać będzie, natenczas bi- skup wileński otrzymuje polecenie działania na nią kara- mi kościelnemi i innymi środkami, a gdyby i to nie skutkowało , separowania jej od xięcia małżonka?*”). Nakaz tej treści bezwzględnie wykonany zadałby śmier- telny cios Litwie i tak uszezuplonej i rozszarpanej. Ale kiedy doszedł do Wilna, król Polski Jan Albrecht już nie żył, a w kilka miesięcy po tem Alexander miejsce jego zajął. Nie z wielkim xięciem Litwy ale z królem Polski toczyła się więc odtąd sprawa. Zrozumiał to Iwan Bazylewicz i zwolniał w krokach nieprzyjacielskich, bis- kup wileński uchylił się także od przykrego zadania, a Alexander mógł żywić nadzieję, że oddalenie z Litwy, blask tronu, wpływ światłego duchowieństwa koronnego zbawiennie na wielką xiężne Helenę działać będą. Ale gdy przekonał się, że Helena wolała zrzec się uroczystej koronacyi i tytułu królowej, niż okupić je odstąpieniem
50) List papieża Alexandra VI do wielkiego xięcia Alexandra z dnia 8 czerwca roku 1504. O przyrzeczeniu powyższem tak się wyraża: «quae tua nobiliłas quamwis perniciosa śulis et ju- ri contraria fuerint... ltaque volumus ut non obstantibus jura- mentis praedictis, quibus te nullatenus teneri declaramus, omnia agas quo eadem uzor tua relicta pessima Ruthenorum secta christia- nam religionem observet. (Quod si recusabit mandamus episcopo Vil- nensi, ut eandem Helenam, si opus est, per censuras ecclesiaslieas et alia juris remedia cogat, uł ad uniłatem ecclesiae redeat; quod si in pertinacia perstiterii eandem Ilelenam a habitatione thori tuo se- paret.» Listy tej samej treści wystosowane zostały do Fryderyka kardynała brata Alexandra i do biskupa wileńskiego. (Theiner Mo- numenta Poloniae t. IL.)
Перевод на русский
212 обращения жены, освобождает его от огораживания и приказывает ему всеми силами работать над её обращением. Если княгиня будет продолжать оказывать сопротивление, тогда виленскому епископу дается указ действовать против неё церковными наказаниями и другими средствами, а если и это не подействует, отделить её от князя-супруга?*” Приказ такого содержания, исполненный безоговорочно, нанес бы смертельный удар Литве и так истощённой и разорванной. Но когда он прибыл в Вильнюс, король Польши Ян Альбрехт уже не жил, а через несколько месяцев после этого Александр занял его место. Таким образом, дело отныне велось не с великим князем Литвы, а с королём Польши.
Иван Базылевич понял это и замедлял шаги противника, виленский епископ также уклонился от неприятного задания, и Александр мог питать надежду, что удаление из Литвы, сияние трона, влияние светлого коронного духовенства благотворно подействуют на великую княгиню Елену. Но когда он убедился, что Елена предпочитала отказаться от торжественной коронации и титула королевы, чем заплатить за это отступкой, 50) Письмо папы Александра VI великому князю Александру от 8 июня 1504 года. О вышеупомянутом обещании он выражается так: «quae tua nobilitas quamvis perniciosa scholis et juri contraria fuerint... ltaque volumus ut non obstantibus juramentis praedictis, quibus te nullatenus teneri declaramus, omnia agas quo eadem uxor tua relicta pessima Ruthenorum secta christianam religionem observet.
(Если же архиепископ Виленский откажется исполнить мандат, чтобы заставить ту же самую Елену, если потребуется, с помощью церковных наказаний и других юридических средств, возвратиться к единству церкви; если же он упорствует в своём непослушании, пусть отделит ту же Елену от проживания в твоем доме.) Письма с таким же содержанием были направлены кардиналу Фридриху, брату Александра, и виленскому епископу. (Theiner Monumenta Poloniae т. II.)
Правая страница
Оригинал (по-польски)
243
wiary przodków swoich, i że duchowieństwo mianowicie w Krakowie miasto łagodzenia jątrzyło tylko ten stosu- nek*'), udał się król znowu do papieża Juliusza II z przedstawieuiem, że wykonanie buli poprzednika jego w całej rozciągłości nowe klęski na państwo jego sprowa- dzi, bo teść jego daleko potężniejszy nie zniesie obelgi córce wyrządzonej. Na co papież uwzględniając te powo- dy w roku 1508 zezwolił, by małżonkowie pomimo ró- źnicy wiary nadal razem żyli, lecz tylko póki żyje ojciec wielkiej xiężny i pod warunkami, jeżeli xiężna podda się ustawom soboru florenckiego, wzgardy dla obrządku łacińskiego okazywać, ani też drugich na swoją wiarę nawracać nie będzie5*),
5:) O tem złem usposobieniu kapituły krakowskiej świadczy list króla Alexandra do brata Fryderyka kardynała. « Intellerimus ez cerlis fide dignis, quomodo capitulum Cracoviense plures tractatu$ de matrimonio nostro saepius habuerit, multa illie in levitatem nos- ram allegantes, quae etiam in locis privatis commemorari solent wói nosa fide Christi alienum et salutis suae neglie gentem declarant et quod ab officiis ecelesiasticis tessare velle minanltur: tamquam praesenlia nostra sacra Dei prophanare debeamus.» Dalej mówi król: «Wszakże sami udawa- liśmy się do papieża, i tobie on poruczył szukać środków, im do tego mieszać się nie przystoi. Wreście gdyby mi starsi zna, komitsi światłem na piśmie pod sekretem myśli swe w tej mie- rze otwierali, byłbym im wdzięczen, ale takich postępków chciej wzbronićr. Kardynał na to odpowiada, że nieukontentowanie ka - pituły krakowskiej ztąd pochodzi, że on mając sprawę małżeń. stwa króla sobie przez papieża poruczoną, nie jej się radził.» Listy te wydał z arobiwum Radziwiłłów w Nieświeżu Gołębiowski w Dziejach Polski za panowania Jsgiellonów tom III str. 401.
*8) Bulla papieska z roku 1505 w Thcinera Monumenta Po-
Перевод на русский
243 веры своих предков, и что духовенство, а именно в Кракове, смягчая город, лишь разжигало это отношение*'), вновь отправился король к папе Юлию II с заявлением о том, что выполнение буллы его предшественника в полном объеме принесет новые беды его государству, потому что его тесть, гораздо могущественнее, не простит оскорбления, причиненного дочери. На что папа, учитывая эти причины, в 1508 году разрешил, чтобы супруги, несмотря на разницу в вере, продолжали жить вместе, но только пока жив отец великой княжны и при условии, если княжна подчинится законам Флорентийского собора, не будет проявлять презрение к латинскому обряду и не будет обращать других в свою веру5*), 5:) О злом настроении краковской капитулы свидетельствует письмо короля Александра к брату Фридерику кардиналу.
«Мы, Intellerimus, в вопросах, которым можно доверять, узнали, каким образом краковская капитула несколько раз вела разговор о нашем браке, приводя много доводов против нашей легкомысленности, которые обычно упоминаются даже в частных местах, что чуждо нашей вере во Христа и пренебрегает спасением своей страны, и что это грозит желанием вмешаться в священные обязанности церкви: как будто мы должны осквернять присутствием наше святое Божье.» Далее говорит король: «Ведь мы сами обращались к папе, и он велел тебе искать средства, в которые им вмешиваться недостойно. Наконец, если бы старшие города, комиссары, откровенно открыли свои мысли в этом вопросе письменно и под секретом, я был бы им благодарен, но таких поступков они хотят воздержать. Кардинал отвечает на это, что неудовлетворение краковской капитулы отсюда происходит, что он ведет дело о браке.
ставу короля себе через папу порученную, не ей советовал.» Эти письма издал из архива Радзивиллов в Несвиже Голембиевский в «Истории Польши при правлении Ягеллонов», том III, стр. 401. *8) Папская булла 1505 года в Thcinera Monumenta Po-