Ольгерд и Кейстут. Разворот 232

Оригинал (по-польски)

164

głośći, możny na pozór Nowogród przeczuwać musiał, iż przy wzmagającej się potędze Litwy z jednej a wiel- kich kniaziów Moskwy z drugiej strony, przy stopniowym upadku małych xięstw, obojętności lub nieprzyjażni in- nych sąsiadów, dnie żywota jego są już policzone. W o- bec tego niebezpieczeństwa instynkt zachowawczy wska- zywał konieczność mnożenia zasobów, rozszerzania granie posiadłości swoich. To też Nowogrodzanie w ostatnich dziesiątkach czternastego wieku zapuszczali się w dalekie wyprawy wojenne sięgając raz aż do brzegów rzeki Ob na granicy Sybiru, a znowu przez bogaty chanat Kaza- nu aż do kaspijskiego morza. Ale bez okrętów, bez siły zbiójnej dostatecznej do obrony tak odległych osad od okalających nieprzyjacieli i barbarzyńskich ludów, wypra- wy te nosiły cechę rozbojów, a sił nie przysparzały. Przeciwnie pod pozorem szkód wyrządzonych w przecho- dzie poddanym i posiadłościom wielkich xiążąt Moskwy ci domagali się okupu, a ten stopniowo niezawisłość u- szczuplł. W roku 1386 same ukazanie się Dymitra dońskiego na czele dwudziestu sześciu chorągwi pod murami Nówogródu zmusiło mieszkańców do zobowiąza- "nia opłaty rocznego podatku na znak zwierzchnictwa do kaźni wielkoxiażęcej. Ale najdotkliwszym ciosem dla rze- czypospolitej było powolne wciskanie się wielkich knia- żiów do posiadłości jej nad Dżwiną, źródła jej bogactw i przewagi, bo te krainy dostarczały Wielkiemu Nowo- grodowi kosztowne futra, i srebro sybiryjskie, dwa przed- mioty, których handel wyłącznie koncentrował się w jego rękach. W roku 1397 udało się nawet wielkiemu xięciu Bazylemu zająć cały kraj bez krwi rozlewu. Rzeczpospo- lita w roku następnym odebrała tenże wprawdzie z. bronią

Перевод на русский

164 Великость, могущественный на первый взгляд Новгород, должно быть, предчувствовал, что при растущей мощи Литвы с одной стороны и большого князя Москвы с другой стороны, при постепенном упадке малых княжеств, безразличии или враждебности других соседей, дни его жизни уже сочтены. В условиях этой опасности инстинкт самосохранения указывал на необходимость умножения ресурсов, расширения границ своих владений. Поэтому новгородцы в последние десятилетия XIV века отправлялись в дальние военные походы, доставая то до берегов реки Обь на границе Сибири, то через богатое Казанское ханство до Каспийского моря. Но без кораблей, без силы, достаточной для защиты таких отдалённых поселений от окружающих врагов и варварских народов, эти походы носили характер грабежей и не прибавляли силы.

Напротив, под предлогом ущерба, причиненного переходу и владениям великих князей Москвы, они требовали выкуп, и это постепенно уменьшало независимость. В 1386 году само появление Дмитрия Донского во главе двадцати шести знамен под стенами Новгорода заставило жителей обязаться платить ежегодный налог в знак верховенства великого князя. Но самым тяжелым ударом для республики было медленное проникновение великих князей в ее владения на Двине, источники ее богатств и превосходства, ведь эти земли снабжали Великий Новгород ценными мехами и сибирским серебром, двумя предметами, торговля которыми полностью концентрировалась в его руках. В 1397 году великому князю Василию даже удалось занять всю страну без кровопролития. В следующем году республика все же отняла у него это.

оружие

Оригинал (по-польски)

165

w ręku na powrot, ale oraz i naukę, na jak wątłej po-

sadzie polegała jej władza. Psków, Litwa, zakon inflanc-

ki równie dobitne jej stawiały dowody, ile na nich ra-

chować może. Nakoniec w roku 1456 wielki xiążę zażą-

dał zadosyćuczynienia za dany przytułek w Nowogrodzie

dwom xiążętom, których miał za buntowników, i wkro-

czył niezwłocznie z licznem wojskiem w terytoryum rze- czypospolitej zajmując bogate miasto Rusę. Nowogrodza-

nie stawili silny „ale bezskuteczny opór. Musieli przystą-

pić do układów, zrzec się prawa przytułku, którem mia-

sto św. Zofii najwięcej szczyciło się, uznać wielkiego Dwa sonic kniazia za» sędzię najwyższego w ich sprawach , przyjąć „ji cw. pieczęć jego. Uzyskano tem pokój na lat kilkanaście, "> przez któren przeciąg czasu utworzyły się w mieście

dwa stronnictwa, litewskie i moskiewskie. Du-

szą pierwszego była pod złą wróżbą niewiasta Marfa, wdowa po 'posadniku Boreckim, matka dwoch synów

Już piastujących urzędy. Liczyła się do najzamożniejszych Wdowa Mac w mieście i hojnie szafowała dostatkami swoimi. Poma- Piervszeo. wiano ją o zamiar poślubienia jednego z xiążąt litew-

skich, co być mogło. Ale pociski, które nań miotało stronnictwo przeciwne, przekleństwa któremi pamięć jej obarczyły kroniki kreślące te wypadki wskazują, że wpływ

jej był rzeczywiście wielkim. Przemógł też teraz. Wiele

się do tego przyczyniła gorąca wola krajowców utrzy-

mania samoistności, której przymierze z Litwą mniej za- grażało, niż przymierze z Moskwą, a pierwszym wyni-

kiem tego zwrotu była prośba wystosowana do króla

Polski Kazimierza, aby krewny jego Michał Olelko-

wież zjechał do nich na rezydencyę. Brat tegoż Szy-

mon kijowski zaszczytnie na całej Rusi był znany, a ro-

Перевод на русский

165 в руки на возврат, но также и учение, на какой хрупкой основе покоится её власть. Псков, Литва, орден иннского также убедительно доказывали, насколько на них можно рассчитывать. В конце концов, в 1456 году великий князь потребовал возмещения за данный приют в Новгороде двум князьям, которых он считал мятежниками, и незамедлительно вступил с многочисленным войском на территорию республики, захватывая богатый город Русу. Новгородцы оказали сильное, но безуспешное сопротивление. Им пришлось приступить к соглашениям, отказаться от права приюта, которым город св. Софии особенно гордился, признать великого московского князя верховным судьей в их делах, принять его печать. Таким образом был достигнут мир на несколько лет, в течение которых в городе сформировались две партии: литовская и московская.

Душой первой была под дурным предзнаменованием женщина Марфа, вдова «посадника Борецкого, мать двух сыновей, уже занимающих должности. Она числилась среди самых состоятельных вдов города и щедро раздавала свои богатства. Первое о ней говорили, что она собирается выйти замуж за одного из литовских князей, что могло быть. Но стрелы, которые на него пускала противоположная партия, проклятия, которыми память о ней наградили хроники, описывающие эти события, указывают, что её влияние было действительно великим. Оно оказалось сильным и теперь. Во многом этому способствовала горячая воля земляков к сохранению самостоятельности, которой союз с Литвой угрожал меньше, чем союз с Москвой, а первым результатом этого поворота была просьба, направленная к королю Польши Казимиру, чтобы его родственник Михаил Олелькович приехал к ним на резиденцию.

Брат того же Симона киевский был почётно известен по всей Руси, а ро-