Ольгерд и Кейстут. Разворот 224

Оригинал (по-польски)

148

Nie wiele lepiej rzecz się miała z jego następcą biskupem Smoleńska Józefem Sołtanem obranym na metropolię roku 1497, Ten w wprawdzie z namowy wielkiego xięcia Li- twy Alexandra przesłał do Rzymu wyznanie wiary swojej, ale papież dobrze informowany odpowiedział, iż przyjąć tego wyznania nie może, póki biskup rzymsko katolicki w Wilnie nie poświadczy, iż metropolila nowo obrany przyjął bezwarunkowo ustawy soboru florenckiego; wybór bowiem jego był nieprawnym, gdyż nastąpił bez wiedzy i potwierdzenia stolicy rzymskiej *5).

Józef Sołtan okązał się potem gorliwym uniatą i pra- cowął nawel wiele nad nawróceniem żony króla Alexan- dra, xiężniczki moskiewskiej Heleny, na wiarę łacińską *9).

Kazimierza na śmierć dysponował. Kto pomni na przeszłość tego króla, to co o nim kroniki ruskie mówia, pomni, że on wyniósł na metropolię kijowską niezaprzeczonego szyzmatyka zaciętego wroga unii, ten przyznaś musi, że przytoczony dowód ortodoxyi metropolitalnej dość jest słabym.

48) Qbacz Theinęra Monumenfa vetera Poloniae tom II lata 1500—1501 pod liczbami 296—300, 503. Bula pod liczbą 304 z roku 1501 karci Wassyana biskupa włodzimierskiego, który równie w Carogrodzie wyświęcenie otrzymał. Negocyacyę co do Sołtana metropolity prowadził w Rzymie Jan Sapieha («ru- thenys», metropolity «consanguineus et procurator»), który potem został kanclerzem królowej Heleny (obacz zbiór dokumentów wy- danych przez komisyę archeologiczną wileńską) i był pierwszym zpanym przodkiem tego wielkiego domu.

49) Kulczyński Specimęn ecclesiae ruthenae: „Josephum Solta: num jubenie Alezandro rege mulium insudasse in conversione foemi- nae (tj. Helenae) sed operam perdidisse*. Tożsamo: Miscelanea ad statum ecclesiasticum Lithuaniae pertinentia autore Kojałowicz, Po« | mimo tej gorliwości dochowały się uchwały soboru prowineyo- .

naluego biskupów rusko, litewskich, odbytego w Wilnie r. 1509:

Перевод на русский

148 Дело обстояло не намного лучше с его преемником, епископом Смоленска Иосифом Солтаном, избранным на митрополию в 1497 году. Тот, по настоянию великого князя литовского Александра, действительно отправил в Рим исповедание своей веры, но хорошо информированный папа ответил, что не может принять это исповедание, пока римско-католический епископ в Вильне не подтвердит, что вновь избранный митрополит принял безусловно уставы Флорентийского собора; избрание его было незаконным, так как произошло без ведома и подтверждения Римской курии *5). Иосиф Солтан впоследствии оказался ревностным униатом и много работал над обращением жены короля Александра, московской княгини Елены, в латинскую веру *9). Казимира он распорядился о смерти.

Кто помнит о прошлом этого короля, то что о нём говорят русские летописи, помни, что он вознёс на киевскую митрополию несомненного схизматика, ярых противника унии, тот должен признать, что приведённое доказательство православной митрополической власти довольно слабо. 48) См. Theinera Monumеnta vetera Poloniae том II годы 1500—1501 под номерами 296—300, 503. Булла под номером 304 от 1501 года упрекает Вассияна, епископа владимирского, который также получил рукоположение в Цареграде. Переговоры о митрополите с султаном вел в Риме Ян Сапега («ruthenys», митрополита «consanguineus et procurator»), который затем стал канцлером королевы Елены (см. собрание документов, изданное виленской археологической комиссией) и был первым известным предком этого великого дома.

49) Кульчинский Specimęn ecclesiae ruthenae: „Josephum Solta: num jubenie Alezandro rege mulium insudasse in conversione foeminae (т.е. Helenae) sed operam perdidisse*. Tożsamo: Miscelanea ad statum ecclesiasticum Lithuaniae pertinentia autore Kojałowicz, По| mimo tej gorliwości dochowały się uchwały soboru prowineyo- naluego biskupów rusko, litewskich, odbytego w Wilnie r. 1509:

Оригинал (по-польски)

149

Lecz celu nie osiągnął a po jego zejściu postarała się na- wzajem xiężna wdowa u królewskiego szwagra Zygmunta I, aby miejsce uniata zajął Jonasz, drugi jawny szyzmatyk 59),

Odtąd ustała unia z Rzymem. Odżyła dopiero z koń- cem wieku szesnastego, wiadomo z jakiemi kolejami, gdy patryarchat w Moskwię ustanowionym został.

«Roku 6962 (tj. 1454) mówi stara litewska kronika, zeszedł zć świata «kniaź Alexander Włodymirowicz kijow- ski nazwany Olelko i zostawił po sobie dwóch synów kniaziów Szymonai Michała, a król nie zezwolił, aby ci między siebie podzielili Kijowszczyznę , lecz ja dał

——,.|]|)„)„„,

a w nich o stólicy rzymskiej ani wzmianki (obacz akta history= czne jak wyżej),

50, Kalczyński ut supra Kojałowiez (miscellanea) mówi o Jo- uaszu „qui schisma per provinciam Poloniae et Lithuanine rursus erecit, Schismaticum pastorem palam secutue omnes, aequo modo plebs, sed et praecipua nobilitatis capita, inprimis clarissimus hace ros, Constantinys Ostrogski*, Ten sm autor podaje ciekawy szcze: gół, jako św. Kazimierz wyrobił u króla ojca swego edykt za- braniający szyzmatykom stawiać nowe cerkwie lub walące się na- prawiać (Miscelanea). Należy tu sprostować kroniki ruskie, które twierdzą że Sołtan był tylko rok na metropolii, i w r. 1500 tknięty niermocą zesżeiłł ze świata, bo Przewodniczył r. 1509 soborowi we Wilnie. Ale mylą się równie polscy dziejopisowie, kładąc jego śmierć na r. 1520 bo wiadomo, że w. xiężna Hele- na wdowa po królu Alexandrze, najwięcej Przyczyniła się do wyboru jego następcy szyzmatyka, ona zaś r 1518 zeszła ze świata,

Smierć Ale= xandrą Wło- dzimirowi- cza,

Перевод на русский

149 Но цели он не достиг, а после его кончины старалась взаимно княгиня вдова у королевского шурина Сигизмунда I, чтобы место униата занял Иона, второй явный схизматик 59), С тех пор унии с Римом не было. Возродилась она только к концу шестнадцатого века, известно с какими последствиями, когда был установлен патриархат в Москве. «Года 6962 (т.е.

1454) говорит старая литовская хроника, сошёл с этого мира «князь Александр Владимирич киевский, названный Олелько, и оставил после себя двух сыновей князей Симона и Михаила, а король не разрешил, чтобы они между собой разделили Киевщину, но я дал ———,.|]|)„)„„, и о римской столице в них ни слова (см. исторические документы, как выше), 50, Кальчинский ut supra Kojałowiez (miscellanea) упоминает о Иоасе «qui schisma per provinciam Poloniae et Lithuaniae rursus erecit, Schismaticum pastorem palam secutue omnes, aequo modo plebs, sed et praecipua nobilitatis capita, inprimis clarissimus hazios, Constantinys Ostrogski*, Тот же автор приводит интересную деталь: голь, как святой Казимир издал у короля своего отца указ, запрещавший схизматиком строить новые церкви или ремонтировать разрушающиеся (Miscelanea).

Здесь следует поправить русские летописи, которые утверждают, что Солтан был в митрополии только год и в 1500 году, поражённый недугом, отошёл из жизни, потому что он председателствовал в 1509 году на соборе в Вильне. Но также ошибаются польские летописцы, относя его смерть на 1520 год, ибо известно, что княгиня Елена, вдова короля Александра, больше всего способствовала избранию его преемника схизматика, а она сама в 1518 году отошла из жизни. Смерть Александра Владимировича.