Ольгерд и Кейстут. Разворот 215

Оригинал (по-польски)

1430

Rusi Grzegorza). Był on rodem z Bółgaryi, nazwi- sko jego Cemblak. Gly ten czyn dokonany doszedł do wiadomości carogrodzkiego dworu , patryarcha dał się osta- tecznie przebłagać i przyzwolił na poświęcenie Grzegorza jako metropolity kijowskiego '*). Były do tego powody. W tym samym roku (1445) Turcy mieczem i ogniem wyplenili znakomitą część Grecji. Cesarz więc i patryar- cha wysłali deputacyę do króla Jagiełły z prośbą 0 za- pomogę w zbożu i żywnościach, Hojny król przychylił się do prośby i wydał nakaz, aby pożądana zapomoga ode: słaną została do portu Kaczubej, poźniejszego Oczakowa, który natenczas do korony właściwie w. xięstwa Litwy należał '*). Mniej układny Focyusz rzucił z Moskwy kląt- wę na nowoobranego metropolitę, a jak na północnej

pocyusz z Rusi wybór ten przyjęto, tego odgłos słaby znajdujemy w

Moskw

nań

rzuca klątwę. kronikach. «Witołd, mówią, nie dbał o Carogród, bo był

14) [)okumenta tyczące się tej sprawy znajdują się w zbiorze Akty zupadnoj Possii tom l. Nr. 25—24—25. Ostatnie dwa tj. uchwała soboru w Nowogródku i list okólny Witołda w dziele Kulczyńskiego „Specimen ecclesiae ruthenicae* w przekładzie łaciń- skim. Tenże autor miał transumpt zupełniejszy listu Witołda pod ręką niż ten, który do zbioru powyższego użyty został. Uwagi go- dnem, że w tym liście jest ustęp, który dowodzi że Witołd o pół- czwarta wieku prześcignął słynne. słowo Fryderyka Wielkiego: «ln meinem Reiche soll jeder nach seiner Fason seelig werden» «Kto chce (mówi xiążę), po starym zwyczaju poddać się juryzdykcyi metro- polity kijowskiego. ten dobrze uczyni; kto nie chce, niech po- stąpi jak mu się podoba».

15) Kronika gustyńska t. Il pol. sobr. r, 1415.

16) Długosz (Lib. 41 pag. 367). Kronika gustyńska, która dodaje: «poneże w to wremia Oczakow pod włastiju polskoju bie»,

Перевод на русский

1430 Руси Гжегожа). Он был родом из Болгарии, фамилия его Цемблак. Когда это деяние стало известно двору в Цареграде, патриарх в конце концов был умилостивлен и разрешил посвящение Гжегожа в митрополиты киевские '*). Для этого были основания. В том же году (1445) турки мечом и огнем истребили значительную часть Греции. Император и патриарх послали делегацию к королю Ягайло с просьбой о помощи в зерне и продовольствии. Щедрый король откликнулся на просьбу и издал указ, чтобы желанная помощь была отправлена в порт Качубей, будущий Очаков, который в то время фактически принадлежал к короне и к княжеству Литвы '*). Менее дипломатичный Фоций возложил с Москвы проклятие на вновь избранного митрополита, а как на севере Руси выбор этот был принят, того слабый отзыв находим в московских летописях, где он проклинает.

«Витольд, говорят, не заботился о Царьграде, потому что были 14) [)окументы, касающиеся этого вопроса, находятся в сборнике Акты южной России том I. № 25—24—25. Последние два, а именно постановление собора в Новогрудке и циркулярное письмо Витольда в труде Кульчинского „Specimen ecclesiae ruthenicae“ в латинском переводе. Тот же автор имел более полный транскрипт письма Витольда под рукой, чем тот, который был использован для вышеуказанного сборника. Стоит отметить, что в этом письме есть отрывок, который доказывает, что Витольд на четверть века опередил знаменитые слова Фридриха Великого: «ln meinem Reiche soll jeder nach seiner Fason seelig werden» «Кто хочет (говорит князь), по старому обычаю подчиниться юрисдикции киевского митрополита, тот поступает правильно; кто не хочет, пусть поступает, как ему нравится». 15) Густинская хроника т. II пол. собрание р, 1415. 16) Длугош (Lib. 41 стр. 367).

Густынская хроника, которая добавляет: «понеже в то время Очаков был под властью польской»,

Оригинал (по-польски)

131

wiary łacińskiej, nieświadom zakońu bożego postąpił so+ bie przeciw kanonom ojców świętych».

Wątpliwości nie podpada, że Witołd już natenczas unię metropolii kijowskiej z Rzymem do skutku dopro- wadzić zamierzał. Ale przedwcześnie wyjawił ten zamiar I tem zwichnął całą sprawę, a nakoniec w przeciwnym kierunku ustępstwa czynić był zmuszony.

W rok po swojem wyniesieniu Grzegorz Cemblak z

rozkazu wielkiego xięcia udał się do Rzymu”7). Był to;

krok wstępny do unii kościołów, która w lat" dwadzieścia poźniej we» Florencyi dojrzała: Ale w tym samym celu wysłał Witołd kilku biskupów na sobór powszechny, któ- ry natenczas w Konstancyi się odbywał, a jaki skutek posłannictwo to wzięło, to niech opowie świadectwo spół- czesnego i jednego z najwiarogodniejszych kronikarzy. «Roku 1418 Witołd wysłał na sobór do Konstanoyi kil- ku biskupów ruskich i ich prałatów z oświadcze- niem do papieża i soboru, że chcą zostać chrześcianami i poddać się Rzymowi. Czem się biskupi i Polacy na so- borze przytomni bardzo ucieszyli, i z wielkimi honorami ich przyjmowali. Ale przebywszy czas jakiś biskupi oświad-

'7) Kronikarze ruscy starają się zataić doniosłość tego kro- ku następującą pąwiastką : „Metropolita Cemblak zapytał się razu jednego Witołda, czego ty xiążę trzymasz się wiary lackiej a nie prawosławnej chrześciańskiej, 1 Witołd mu odpowiedział; chcesz li bym ja ilud mój niewierny na Litwie przeszedł na wiarę pra- wosławną, te idź do Rzymu i rozmów się z papieżem i jego ra- dą, a jeżeli go przekonasz, to wszyscy zostaniemy chrześciana- imi. Jeżeli zaś nie, natenczas wszystkie ludy moje nawrócę na niemiecką wiarę. Ina to Witołd wysłał go, z kilkoma bojarami do Rzymu* (kroniki ruskie pod rokiem 4447),

Witołd za- mierza usku - tecznić unią ijowa ze Rzymem.

Opór bisku- pów.

Перевод на русский

131 латинской веры, не осознавая конца Божьего, поступил сам против канонов святых отцов». Нет сомнений, что Витовт уже тогда намеревался довести до конца унию киевской митрополии с Римом. Но преждевременно открыл это намерение и тем нарушил всё дело, а в конце был вынужден идти на уступки в противоположном направлении. Через год после своего вознесения Григорий Чемблак по приказу великого князя отправился в Рим. Это был первый шаг к унии церквей, которая спустя двадцать лет созрела во Флоренции. Но с той же целью Витовт отправил нескольких епископов на вселенский собор, который тогда проходил в Констанце, и какой результат имела эта миссия, пусть расскажет свидетельство современного и одного из наиболее достоверных хронистов.

«В 1418 году Витовт отправил на собор в Констанцу нескольких русских епископов и их прелатов с заявлением к папе и собору, что они хотят стать христианами и подчиниться Риму. Чем епископы и присутствующие на соборе поляки очень обрадовались и приняли их с великими почестями. Но, проведя некоторое время, епископы заявили - '7) Русские летописцы стараются утаить важность этого шага следующей ремаркой: «Митрополит Цемблак однажды спросил у Витовта: зачем ты, князь, держишься латинской веры, а не православной христианской?» Витовт ему ответил: хочешь ли, чтобы я и мой неверный народ в Литве перешли на православную веру, тогда иди в Рим и поговори с папой и его советниками, а если убедишь его, мы все станем христианами. Если же нет, тогда я обращу все мои народы на немецкую веру.

Ина его отправил Витольд с несколькими боярами в Рим* (русские летописи под 4447 годом), Витольд намеревался укрепить союз с Римом. Сопротивление епископов.