Ольгерд и Кейстут. Разворот 135
Скан разворота, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.
Левая страница
Оригинал (по-польски)
270
słuchać poduszczeń złych ludzi, nie wierzyć temu, coby kto nań złego powiedział (co oczywiście ściąga się do zaszłego nieporozumienia). Potem gwarantując mu spo- kojne posiadanie xięstw Trok i Połocka nadaje mu zie-- mię mińską, Świsłoczę, Bobrujsko i kilkanaście włości. Pomimo, iż król natenczas był w zapale świeżego neofi- ty, przypomina sobie, że wspólnie z bratem zbudowali i dotowali monastyr i cerkiew św. Iwana i waruje tegoż nietykalność pod przekleństwem. Nakoniec obiecuje wy- żej go trzymać przed inną bracią, przytem wymierzać jemu i jego ludom we wszystkiem sprawiedliwość). Skirgiełło odwzajemniejąc się, składa ponownie hołd wier- ności królowi, królowej i Polsce i nakoniec obowiązuje się, że jeżeli bezdzietny zejdzie ze Świata, natenczas wszystkie jego posiadłości korona odziedziczy3*). Ważne oświadczenie. Dlaczegoż po bezdzietnem zejściu Skirgiełły korona je urzeczywistnić zaniechała ?
Dopiero po tych rokowaniach w roku 1388 król mia. nował Skirgiełłę namiestnikiem swoim i stosownie do po-
31) Dokument ten cytują Kromer i Warszewicki w spisach swych archiwum koronnego. Przetłumaczony z oryginału i do- kładnie opisany jest w Skarbcu Litwy Daniłowicza tom I dok, 542. Ustęp na początku: «przeto ja z bratem moim Skirihajłą przyją- wszy dar bożej wiary, mamy zamiar uczciwie w niej dotrwać», jest zapewnie wtrętem mnicha, który dokument pisał.
32) Skirgiello dux Lithuaniae Ladislao regi et Hedvigi reginae ac regno Poloniae homaginm praestat promiltitque regno semper se adhaesurum cum suis castris et posłeris suis, ac si sine prole de: cesserit, ditiones suae ad coronam regni perlinebuni. Data 18 czerwca roku 1587. Inwentarz Kromera i inne. Gołębiowski w Panowaniu Władysława Jagiełły tom I str. 16 podaje cały do- kument.
Перевод на русский
270 слушать подстрекательства злых людей, не верить тому, что кто-либо сказал о нём плохого (что, очевидно, сводится к произошедшему недоразумению). Затем, гарантируя ему спокойное владение княжествами Трок и Полоцка, он дарует ему Минскую землю, Свислочь, Бобруйск и несколько усадеб. Несмотря на то, что король тогда был в пылу нового новообращённого, он вспоминает, что вместе с братом построил и наделял монастырь и церковь св. Иоанна и охраняет неприкосновенность их под проклятием. Наконец, он обещает защищать его перед другими братьями, при этом вершить над ним и его людьми всем справедливость. Скиргайло, в ответ на это, вновь приносит присягу верности королю, королеве и Польше и, наконец, обязуется, что если он умрёт бездетным, тогда все его владения наследует корона. Важное заявление.
Почему же после бездетной кончины Скригельлы корона оставила исполнение этого желания? Только после этих переговоров в 1388 году король назначил Скригельлу своим наместником и соответственно к этому. 31) Этот документ цитируют Кремер и Варшевицкий в своих списках королевского архива. Переведен с оригинала и подробно описан в «Скарбце Литвы» Даниловича, том I, док. 542. Приступ в начале: «потому что я с моим братом Скригайлой, приняв дар Божьей веры, намерены честно в ней оставаться», без сомнений, вставка монаха, который писал документ. 32) Скригелло, князь Литвы, Ладиславу королю и королеве Гедвиге, а также королевству Польши воздает и обещает верность короне, всегда будет ей предан с войсками своими и наследниками своими, и если умрет без детей, его земли перейдут к короне королевства. Дано 18 июня 1587 года. Инвентарь Кремера и другие.
Голембёвский в «Пановании Владислава Ягайло» том I стр. 16 приводит весь документ.
Правая страница
Оригинал (по-польски)
2h
przedniej umowy poddał jego zwierzchnielwu braci i krew- nych swoich w xięstwie rezydujących 33). Mianował go zaś namiestnikiem tylko czyli, jak kronika litewska słusznie wyraża się, gubernatorem?**) a nie wielkim xięciem Lit. wy, jakimi po nim byli Witołd. Świdrygiełło, Zygmunt it. d. Pisał się też równo najczęściej jak jego bracia tylko xigciem litewskim , panetn Trok i Połocka (due Li. thuaniae dominus trocensis et połocensis), nie zaś jak je- go następcy wielkim xięciem Lttwy (magnus due Lilhua- niae, dud Lilhuaniae supremus), a chociaż w dokumen. tach czasem wielkim xięciem nazwany, to przecież nie ma śladu, aby samodzierżcza władza, którą oni piasto- wali, udziałem jego kiedy była. Co więc Stryjkowski pra- wi o uroczystej instalącyi Skirgiełły «przez podnoszenie jego na stolicę wielkiego xięstwa i oddawanie mu mie- cza, czapki i laski według starożytnych zwyczajów», do prawdy podobnem nie jest. Skirgiełło przeto do szeregu panujących wielkich xiążąt Litwy policzonym być nie może.
Lecz był on zawsze po królu pierwszą osobistością Zadawalnia- w xięstwie. Same pióra krzyżackie oddają mu sprawiedli-** "dy. 7 wość, jak mężnie o własnych zostawiony siłach odpierał nieprzyjacielskie napady, a podczas rokowań pokojowych niezłomnie i z godnością protestował przeciw wszelkim
33) Conslituloque fratre germano Skirgellone pro principali du- te uł summae rerum in Lilhuania praeesset (?), eui singułos alios duces parere jussit. Długosz pod rokiem 1388, Wersyi tej dosło- wnie brać nie można, gdyż Długosz jak wiadomo nie ważył słów,
34) Kronika litewska wydanie Narbutta str, 29,
m
Перевод на русский
2ч предыдущий договор подверг его сюзерену с братьями и родственниками, которые находились в княжестве 33). Назначил же его вице-наместником, то есть, как правильно выражается литовская хроника, губернатором?**) а не великим князем Литвы, каковыми после него были Витовт, Свидригайло, Сигизмунд и др. Он тоже чаще всего подписывался, как и его братья, только как литовский князь, господин Трок и Полоцка (due Lituaniae dominus Trocensis et Polocensis), а не как его преемники великий князь Литвы (magnus dux Lituaniae, dux Lituaniae supremus), и хотя в документах иногда назывался великим князем, но тем не менее нет следов того, чтобы самодержавная власть, которой они обладали, когда-либо доставалась ему.
Итак, то, что Стрыйковский говорит о торжественной инаугурации Скиргайло «путём возведения его на трон великого княжества и вручения ему меча, шапки и жезла согласно древним обычаям», на самом деле не похоже на правду. Следовательно, Скиргайло нельзя считать среди числу правящих великих князей Литвы. Однако он всегда был первой личностью в княжестве после короля. Даже крестьянские письма ордена указывают на его справедливость, на то, как отважно он отражал вражеские нападения своими собственными силами, и как во время мирных переговоров незыблемо и достойно протестовал против всего. 33) Conslituloque fratre germano Skirgellone pro principali dute uł summae rerum in Lilhuania praeesset (?), eui singułos alios duces parere jussit.
Длудж под 1388 годом. Эту версию дословно принимать нельзя, так как, как известно, Длудж не щадил слов, 34) Литовская хроника, издание Нарбутта, стр. 29, м