Ольгерд и Кейстут. Разворот 134

Оригинал (по-польски)

268

chrzcić się na łacińską wiarę, wszystkich prerogatyw i wolności, służących szlachcie polskiej z dnia 20, nako- niec z dnia 22 lutego 1587 roku edykt surowy naka- zujący wszystkim Litwinom mieszkającym na Litwie i Rusi przejście na katolicką wiarę od wszelkiej innej sek- ty, zakazujący im łączyć się małżeństwem z wyznawcami wiary wschodniej (tak zwanymi Rusinami), a gdyby to nastąpiło, natenczas Rusin czy Rusinka przejść musi na łacińską wiarę, uwalniający przytem duckowieństwo łacińskie od świeckich sądów aich posiadłości od wszel- kich danin i ciężarów, żadnej wątpliwości w tym wzglę- dzie nie dopuszczają?*$). Jakże zaś król wprowadzenie w życie wszystkich tych edyktów i w obec nich najwyższe rządy powierzyć mógł innowiercy? A że był nim Skire giełło, to jest wyznawcą wiary greckiej, na to mamy trzy główne świadectwa: a) najdawniejszej kroni- ki Litwy, która opisując zgon jego i złożenie zwłok w pieczarach kijowskich dodaje, że otrzymał na chrzeie imię Jan; b) Długosza, jako on był Rusinom bardzo miłym dla jednej z nimi wiary; €) krzyżaków, gdyż w je- dnym liście wielkiego mistrza do papieża Skirgiełło na- zwany schizmatykiem 9).

28) Qbacz edykta te w Skarbeu Litwy tom 1 nr. 558, 539, 540, ostatni nigdzie dotąd niewydany, najważniejszy. Popłoch z powodu tych. edyktów między rusinami był tak wielki, że we- dług kroniki ruskiej zwanej gustyńską (Połnoje sobranije ruskich letopisiej tom Il str. 554) matka Jagiełły xiężna Julianna i bracia jego wyznawcy greckiej wiary warowali natenczas, że nikt ich we wierze, jaką wyznają, niepokoić nie będzie.

29) a) Nareczeny wo świetom kreszczenii Joan (kronika litew- ska wydanie Daniłowicza str, 47); b) qui (Rutheni) ili propter ri-

Перевод на русский

268 креститься в латинскую веру, все прерогативы и свободы, служащие польскому шляхетству с дня 20, наконец с дня 22 февраля 1587 года суровый указ, предписывающий всем литовцам, проживающим в Литве и Руси, переходить в католическую веру от всех других сект, запрещающий им вступать в брак с исповедующими восточную веру (так называемыми русинами), а если это произойдет, тогда русин или русинка должен перейти в латинскую веру, освобождающий при этом латинское духовенство от светских судов, а их владения — от всех сборов и повинностей, не оставляющий никаких сомнений по этому поводу?*$. Как же король мог доверить введение в жизнь всех этих указов и при этом наивысшее управление иноверцу?

А что им был Скыре Гиелло, который исповедовал греческую веру, на это у нас есть три основных свидетельства: a) из древнейшей летописи Литвы, которая, описывая его смерть и погребение в киевских пещерах, добавляет, что при крещении он получил имя Ян; b) Длугоша, который пишет, что он был очень дорог Русинам за одну из их вер; c) крестоносцев, так как в одном письме великого магистра к папе Скыргелло назван еретиком (схизматиком). 28) Смотрите эти эдикты в «Скарбце Литвы» том 1, № 558, 539, 540, последний до сих пор нигде не издан, самый важный. Паника из-за этих эдиктов среди русинов была настолько велика, что, согласно русской летописи, называемой Густынской (Полное собрание русских летописей, том II, стр. 554), мать Ягайло княгиня Юлианна и его братья, исповедующие греческую веру, тогда охраняли, чтобы никто не тревожил их в той вере, которую они исповедуют.

29) a) Нареченный во святом крещении Жоан (литовская хроника, издание Даниловича, стр. 47); b) qui (Рутены) или propter ri-

Оригинал (по-польски)

269

To też podają kroniki najdawniejsze litewskie, że Skirgiełło zwykłą miał rezydencyę nie w Wilnie ale w Trokach; do Wilna zaś na starostę zesłano La- cha**). Dokument ważny, który się dochował, dowodzi dalej, że o tym czasie to jest podczas pierwszej misyi króla na Litwie istniało nieporozumienie między braćmi bez wątpienia dla tego, iż Skirgiełło pożądał władzy zwierzchniczej, której król mu dać nie mógł. Usunięte ono zostało na łowach w litewskich borach za pomoca wielkich ale innych koncesyj króla. W pismie z dnia 28 kwietnia roku 1587 w ruskim języku w obec dwoch świadków podrzędnych obowiązał on się Skirgielle nie lus identitatem magnopere afficiebantur (Długosz Hist. X str. 120 pod rokiem 1388); e) Lithuanorum infidelium rex nomine J agul una cum fralre suo scismutico Skirgał (list ten z roku 1384 umie- szczony w hbistoryi Litwy Narbutta tom V dodatek V). Warto prze- czytać w tłumaczeniu Malinowskiego kroniki Wapowskiego uczo- ny komentarz Wumacza, w którem polemizując z Narbuttem sili się dowieśc, że mistrz dla tego nazwał Skirgiełłę schizmatykiem czyli odszczepieńcem, bo Skirgiełło mu raz był przyrzekł, że przyjmie wiarę chrześciańską, a potem słowa nie dotrzymał!! Tom I str. 63, Wapowski zaś twierdząc, że Skirgiełło wraz z Jagiełłą w Krakowie chrzest przyjął i otrzymał imię Kazimierz, miesza tu oczywiście Skirgiełłę z hratem jego Korygiełlą,

9). Skirihajło nacza kniażili wo Trocech, a wo Wilno posłać „ koroł staroii swojeho liatskoho Kronika litewska wydanie Daniło- wieza str. 44,'tak samo kronika wyd. Narbutta str, 34,

Starostą tym był, ile z zawiłych podań Długosza wnosić mo- żna, Jan (Jaśko) z Oleśnicy, który zaraz ustąpił , skoro Witold cbjął rządy Litwy; ubi Jascone de Oleśnica de capiltuneatu Lithuaniae umoto Vitoldo duci demandat in regimen (Długosz), co samo dowo- dzi różnicy stanowisk Skirgiełły i Witołd, Innym znów był ko- mendant twierdzy wileńskiej,

Перевод на русский

269 Об этом также сообщают древнейшие литовские хроники, что Скиргайло обычно имел резиденцию не в Вильне, а в Троках; в Вильну же на старосту был отправлен Лах**). Сохранившийся важный документ далее доказывает, что в это время, то есть во время первой миссии короля в Литве, существовало недопонимание между братьями, без сомнения потому, что Скиргайло желал верховной власти, которой король ему дать не мог. Оно было устранено на охотах в литовских лесах с помощью великих, но иных уступок короля. В письме от 28 апреля 1587 года на русском языке в присутствии двух незначительных свидетелей он обязался перед Скиргайло не lus identitatem magnopere afficiebantur (Длугош, Ист., X стр.

120 под 1388 годом); e) Король литовских неверных по имени Ягул вместе со своим братом-схизматиком Скиргалом (это письмо 1384 года помещено в истории Литвы Нарбутта том V, приложение V). Стоит прочитать в переводе Малиновского хронику Ваповского с ученым комментарием Вумача, в котором, полемизируя с Нарбуттом, он старается доказать, что мастер назвал Скиргайло схизматиком, то есть отступником, потому что Скиргайло однажды пообещал ему, что примет христианскую веру, а потом слова не сдержал!! Том I стр. 63. Ваповский же утверждает, что Скиргайло вместе с Ягайлой в Кракове принял крещение и получил имя Казимир, здесь он, конечно, путает Скиргайло с его братом Коригеллой. Скиргейло правил княжескими делами в Троках, а в Вильно посылал «короля старого своего лиатcкого». Литовская хроника, издание Даниловича стр. 44, так же хроника, изданная…

ул. Нарбутта, 34, Старостой этим, насколько можно судить по запутанным рассказам Дługosza, был Ян (Ясько) из Олеśницы, который сразу ушел в отставку, как только Витовт взял власть в Литве; ubi Jascone de Oleśnica de capiltuneatu Lithuaniae umoto Vitoldo duci demandat in regimen (Długosz), что само по себе доказывает различие позиций Скыргеллы и Витовта. Другим же был командир Вильнюсской крепости,