Ольгерд и Кейстут. Разворот 104
Скан разворота, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.
Левая страница
Оригинал (по-польски)
202
niki Wiganda, akta tajne archiwum krzyżackiego, na- koniec zażalenia Witołda , syna utopionćj *9).
s
h Drugie pytanie jest to, czy w zabójstwie Kiej- ? stuta zakon miał udział jaki? I tu bezstronny histo- ryczny sąd wydać musi wyrok, że na to nie ma dowo- 3 dów *%8). Podejrzenie tylko wzbudza okoliczność, dla W czego zakon znając prawdę, tak skwapliwie przez or- gana swoje rozpowszechnił wiadomość, oczywiście przez Jagiełłę w obieg puszczoną, jakoby Kiejstut sam sobie śmierć zadał 460),
RPO
458) JMatrem submergerunt (Wigand, jak wyżćj). -- Uzorem Kyn- stuti, matrem videlicet Wytowdi submersit (Voigt, t. V. str. 372). — Vorterbten (verderbten) in und mine. mutir (Zażale-
są i nia Witołda w Scripł. rer. Prus., t, II. str. 712). Twierdzenie
j Narbutta (t. V. str. 301, nota), że Biruta żyła jeszcze w roku
1413, nie ma najmniejszćj podstawy: bo autor dokumentu,
który to ma udowadniać, ani podaje, ani go nawet widział.
To co w pierwszym tomie historyi swój mieści o Birucie
(str. 86 — 8) jest tylko miejscową legendą, a oraz śmieszną
zarozumiałością autora, podawać te szczegóły, jako osnute
gicznych.* ,
«ssh Jako dowód jedyny spółwiny zakonu przytaczają wyżćj po- dany ustęp kroniki najdawniejszćj litewskićj, gdzie pomię- dzy oprawcami nazwany moster brat. Ma to być według
jj jednych braciszek, według drugich brat Mistrza Krzyżaków.
Ale odpowiedni i poprawniejszy ustęp w Długoszu (jak wy- ł żćj) usuwa ową hipotezę. Po podczaszym Prokszu kładzie tegoż brata Bilgena, potóm dopiero niejakiego Mosthen,
w którym trudno Krzyżaka upatrzyć. «s0) Annales Thorunenses mówią: „Kynstut postea circa festum Assumptionis Mariae, ut dicebatur, se ipsum interemit." — Al- tere Hochmeisters Chronik: „Tm gefengnisse totte sich selbir
ASB br
; „na zasadzie najpewniejszych faktów i postrzeżeń archeolo-
Перевод на русский
202 ники Виганда, акты тайного архива крестоносцев, в конце жалоба Витовта, сына утопленника *9). s h Второй вопрос заключается в том, участвовал ли орден в убийстве Кейстута? И здесь беспристрастный исторический суд должен вынести вердикт, что для этого нет доказательств *%8). Подозрение вызывает только обстоятельство, почему орден, зная правду, так усердно распространил через свои органы информацию, конечно, через Ягайло в обращение запущенную, будто Кейстут сам себе смерть причинил 460), RPO 458) JMatrem submergerunt (Виганд, как выше). -- Uzorem Kynstuti, matrem videlicet Wytowdi submersit (Фойгт, т. V. стр. 372). — Vorterbten (verderbten) in und minemutir (Жалоба Витовда в Scripł. rer. Prus., т. II. стр. 712). Утверждение Narbutta (т. V. стр.
301, что Бирута жила еще в 1413 году, не имеет ни малейшего основания: ведь автор документа, который должен это доказывать, ни приводит его, ни даже видел. То, что в первом томе истории о Бируте (стр. 86 — 88) содержится, — это всего лишь местная легенда, а также смешная самонадеянность автора, представлять эти подробности, как будто они имеют историческую основу. Единым доказательством сообщества ордена цитируют вышеупомянутый отрывок самой древней литовской хроники, где среди оппонентов упомянут некий брат Мостер. По одним — это якобы младший брат, по другим — брат Мастера крестоносцев. Но соответствующий и более правильный отрывок у Длугосза (как указано выше) опровергает эту гипотезу. В действующем Прокше упоминается этого же брата Бильгена, потом уже некий Мостен, в котором трудно видеть крестоносца.
«s0) Annales Thorunenses пишут: «Kynstut posttea circa festum Assumptionis Mariae, ut dicebatur, se ipsum interemit.» — Altere Hochmeisters Chronik: «Tm gefengnisse totte sich selbir ASB br ; «На основании самых достоверных фактов и наблюдений археологов,
Правая страница
Оригинал (по-польски)
| 208
Takie to są koleje losów ludzkich. Kiejstut, któ-
rego cały żywot był pasmem nieprzerwanóm walki 0 ca- „łość i nietykalność ojczystój ziemi, którój, póki mu Ży-
Kinstutte." -— Kronika Jana de Posilge: „ Um unser frouven łag (15 sierpnia) totte sich Kinstod' selber yn deme Gefeng- nisse als man sagete.* — Już ostrożniejszy kronikarz Detmar: „ln der Vengnisse vorlor Kynstutte sin lyfć_ (Seript. rer. Prus., t. III. str. 121, 602 i 115). — Kronika Hermana Cor- ner: „turrique castri Vilnae(?) eum (t. j. Witołda) manci- paverunt, ubi et pater suus captivus mortuus fuerat (ob. Na-
„ ruszewicza Historyą Polski, t. VII. str. 200, nota m.). — Kro-
nika Wiganda w kształcie, w jakim nas doszła, zawiera, co już wyżćj powiedziano, dwie wersye. Jedną podaliśmy. Druga wersya opiewa: „sed quomodo obierit, nemo unquam cogno- vit. Widocznie autor nie chciał powiedzieć nagićj prawdy.
Jak zaś przedstawiano tę katastrofę w czasie, kiedy Ja- giełło był już królem polskim, a Skirgiełło został wielko- rządzcą Litwy, to nas poucza Kronika archidyakona gnie-
„Zmieńskiego, pisana o tym cżasie. Opisawszy zajęcie Trok przez Jagielłę i sprzymierzeńca jego Mistrza Inflant, mówi
dalej: „ Quibus recedentibus, Keystud congregato exercitu cir- cumwallavit Vilnam(2). Sed cum Sererdeyko (Skirgielło) frater Jagellonis cum suo exercitu licet parvo exercitum Key- stutonis appropinquasset, et Keystud vecillum suum erectum vidisset, moc fugere cepit. Cuius ecercitum fugientem Skirgello insecutus, tantam multitudinem ex ipsis prostrawit, quod nunquam tanta strages im populo ,Lith. dicitur commissa fuisse. Keystud vero ad quoddam fortalitium perfugit, quem ec eodem M. princeps memoratus ecpugnavit et ad vin- cóla cum SU0 filio conjecit. (Qui post modicum tempus in capti- vitate se ipsum dicitur jugulasse * (Seript. ver. Silesicarum, t. II. str. 136). W tój relacyi, wyjąwszy uwięzienia Kiejstuta i Witołda, daleko się mnićj mieści prawdy, jak w kroniee
"jednćj Wielkiego Nowogrodu, która mówi: „ Tego lata był
ua Litwie bunt. Bóg puścił na nich gniew swój tak, że sami na siebie powstali, ubili wielkiego kniazia Kiejstyta Gedy: minowicza i bojarów jego* (Połn. Sobr. rusk. let., t. III. str” 94, Kronika nowogrodzka pierwsza).
Перевод на русский
| 208 Таковы пути человеческой судьбы. Кейстут, чей весь жизненный путь был чередой непрерывной борьбы за целостность и неприкосновенность родной земли, которую, пока он жил — Кинстуте." — Хроника Яна де Позитге: "В день святой Девы (15 августа) Кинстут умер в тюрьме, как сказали.*" — Уже более осторожный хронист Детмар: "В тюрьме потерял Кинстут свою жизнь" (Серипт. rer. Prus., т. III, стр. 121, 602 и 115). — Хроника Германа Корнера: "турреке замка Вильна (?) его (т. е. Витовта) поработили, где также его отец умер в плену (ob. Na- рустевича История Польши, т. VII, стр. 200, прим. м.). — Хроника Виганда в той форме, в какой она дошла до нас, содержит, как уже было сказано выше, две версии. Одна приведена нами. Вторая версия рассказывает: "sed quomodo obierit, nemo unquam cognovit."
Видимо, автор не хотел говорить полную правду. А когда эта катастрофа была представлена в то время, когда Ягайло уже был королем Польши, а Скыргелло стал великокняжеским управителем Литвы, нас учит Хроника архидиакона гнезненского, написанная о том времени. Описав занятие Трок Ягайло и его союзником Мастером Инфлянт, далее говорится: «Quibus recedentibus, Keystud congregato exercitu circumwallavit Vilnam(2). Sed cum Sererdeyko (Skirgielło) frater Jagellonis cum suo exercitu licet parvo exercitum Keystutonis appropinquasset, et Keystud vecillum suum erectum vidisset, moc fugere cepit. Cuius ecercitum fugientem Skirgello insecutus, tantam multitudinem ex ipsis prostrawit, quod nunquam tanta strages im populo, Lith. dicitur commissa fuisse. Keystud vero ad quoddam fortalitium perfugit, quem ec eodem M.
упомянутый князь одержал победу и бросил в тюрьму вместе с сыном SU0. (Который спустя короткое время в плену, как сообщается, покончил с собой * (Seript. ver. Silesicarum, т. II, стр. 136). В этой хронике, за исключением заключения Кийстута и Витольда, истина далеко менее достоверна, чем в хронике «одного Великого Новгорода», которая говорит: „Тем летом в Литве был бунт. Бог ниспустил на них свой гнев так, что они сами восстали против себя, убили великого князя Кийстута Гедиминовича и его бояр* (Połn. Sobr. rusk. let., т. III, стр. 94, Первая новгородская хроника).