Ольгерд и Кейстут. Разворот 77

Оригинал (по-польски)

chru kazał podpalić przedmieścia **5). Miasto i co w nióm ludu pozostało, zginęło w płomieniach. Kronikarze ze szczeróm rozrzewnieniem opisujący tę klęskę, mówią, że Ruś podobnój nigdy od Mongołów nie doznała 336), Była to klęska i dla wielkiego kniazia, Dymitra, w któ- rego obronie wystąpiła nowogrodzka rzeczpospolita. Stosy trupów jój synów, ona, która mieniła się dotąd niezwy- ciężoną, łuna gorejącego grodu, były jakoby skazówką dla zwycięzcy, że droga do Moskwy niedaleka. Inaczćj chciało przeznaczenie, raczój dobra gwiazda* Moskwy. Michał twerski spojrzał wstecz i wezwał z Litwy Ol- gierda, aby z nim pospołu szedł na Dymitra. I znowu Olgierd wyruszył z imponującą siłą zbrojną 3%7), co zaś dłuższych przygotowań wymagało i dało czas Dymi- trowi do zgromadzenia sił swoich. Dopiero na dniu 12 lipca r. 1372 oba wojska sprzymierzone połączyły się pod Lubuckiem (w gubernii kaługskićj). Na wielkie ich podziwienie przybył tam na ich spotkanie wielki kniaź Dymitr, któremu nie mogło być na rękę widzieć- już po raz trzeci nieprzyjaciela pod murami Moskwy: tóm bar- dzićj Michała twerskiego, otoczonego świeżym urokiem zwycięztwa. (o tu zaszło w tóm spotkaniu, dość jest zagadkowóm. Według zgodnój relacyi ruskich kronik, Dymitr zniósł najpierwćj oddział wojska nieprzyjaciel-

ass) UJ grada że posad zażgosza s polia, s konca, s powietria (Połn. Sobr., t. VIII. str. 20, kron. nowogr. IV. t. TV. str. 68).

836) Torżku jeże ni ot poganych Tatar zło takowoje nie bywało (jak wyżej).

a87) Po sem Olgierd sbra woja mnogi iw silie tiażce podwiżesia.... chotia iti ratiu k Moskwie (Połn. Sobr., t. IV. str. 69).

Перевод на русский

Хру приказал поджечь пригороды **5). Город и всё, что в нём осталось от народа, погибло в пламени. Хронисты с искренним чувствованием описывают эту катастрофу, говоря, что Русь подобного никогда не испытывала от монголов 336). Это была катастрофа и для великого князя Дмитрия, в защиту которого выступила новгородская республика. Кучи тел его сыновей, она, которая до сих пор считалась непобедимой, зарево горящего города, были как бы предупреждением для победителя, что дорога в Москву недалека. Иное хотела судьба, добрая звезда Москвы. Михаил тверской оглянулся назад и призвал из Литвы Ольгерда, чтобы вместе с ним пойти на Дмитрия. И снова Ольгерд выступил с внушительной военной силой 3%7), что требовало более длинной подготовки и дало Дмитрию время для сбора своих сил. Только 12 июля р.

1372 оба союзных войска соединились под Любутском (в Калужской губернии). К их великому удивлению туда на встречу с ними прибыл великий князь Дмитрий, которому было нелегко видеть — уже в третий раз врага под стенами Москвы: того самого Михаила Тверского, окружённого свежим блеском победы. (О том, что произошло на этой встрече, известно достаточно загадочно. По согласным сведениям русских летописей, Дмитрий сначала снял часть войск противника — от города заживо с поля, с конца, с воздуха (Собр. Полн., т. VIII, стр. 20, Новгородская летопись, IV, т. IV, стр. 68). 836) Торжок и до этого у поганых Татар не было такой злобы (как выше). а87) После этого Ольгерд собрал множество войск и в сильной тяжёлой распорядке... хотя идти к Москве (Собр. Полн., т. IV, стр. 69).

Оригинал (по-польски)

149

skiego, tylną straż stanowiącego, pod wodzą Olgierda *35), i goniąc za nim, doszedł do głównego stanowiska woj- ska litewskiego, od którego zaś go rozdzielał wąwóz

• długi spadzisty i bardzo głęboki. Ni Moskal ni Litwin

nie próbowali spuścić się na drugą stronę wąwozu lub tóż obejść przeszkodę. Przeciwnie stali dni kilka pod bronią naprzeciw siebie, rozważając zapewnie, Dymitr, że w razie przegranćj on Twerowi pierwszeństwa ustą- pić będzie musiał; Olgierd, że podczas bitwy opuścić go mogą Rusini, stanowiący. trzy czwarte części jego 'wojska i przejść do moskiewskiego obozu. I mówi kro- nikarz (zapewne mnich): „ukrzepili się Chrześcianie we wierze i ufności w Zbawicielu, i czystóm sercem west chnęli do Boga o pokój, aby nie lała się krew chrze- ściańska. Bóg wysłuchał modlitwę, dał im pokój i ochro- nił ich żywot. Olgierd zawarł mir z Dymitrem, a potóm wrócili każdy do swój dziedziny. Tak wąwóz stał się im zbawiennym * *39), Ńie zawarto pokoju, tylko: rozejm na kilkanaście miesięcy. Ale kto na tych nabożnych rozpamiętywaniach i pokojowóm usposobieniu najwięcój ucierpiał, był to kniaź twerski. On zwycięzca, a nie przypuszczono go nawet "jako stronę traktującą przy zawarciu umowy **9),

388) Zmiesienie owe litewskiego pułku (storożewij połk) zdaje się k$ć przechwałką. Jakże tylna straż miałaby przyjść pierw- sza do boju; a jeżeli nawet była przednią , jakże przypuścić, że Olgierd zamiast stać przy głównym korpusie, przewodni- czył oddziałowi daleko na przód posuniętemu i narażał się tym sposobem na dostanie się w niewolę.

388) Kroniki: nowogrodzka 4, sofijska 1, i woskreseńska w Połn. Sobr., t. IV. V. i VIII. pod laty 1372 — 78.

340) Traktat ten wydany po raz pierwszy w Starój Bibliotece rossyjskićj r, 1788, znajduje się w tłumaczeniu polskióm

Перевод на русский

149 ского, заднюю стражу которой возглавлял Ольгерд *35), и, преследуя его, достиг главного расположения литовского войска, от которого его отделяла овраг — длинный, крутой и очень глубокий. Ни москаль, ни литовец не пытались спуститься на другую сторону оврага или обойти препятствие. Наоборот, они несколько дней стояли под оружием друг напротив друга, вероятно, обдумывая: Дмитрий, что в случае поражения он должен будет уступить первенство Твери; Ольгерд, что во время боя его могут оставить русины, составлявшие три четверти его войска, и присоединиться к московскому лагерю. И говорит летописец (вероятно монах): «Укрепились христиане в вере и доверии к Спасителю и чистым сердцем взывали к Богу о мире, чтобы не проливалась христианская кровь. Бог услышал молитву, даровал им мир и сохранил их жизнь.

Ольгерд заключил мир с Дмитрием, а потом каждый вернулся в свои владения. Так ущелье стало для них спасительным, не было заключено мира, только: перемирие на несколько месяцев. Но больше всего пострадал от этих благочестивых размышлений и мирного настроя князь тверской. Он был победителем, и его даже не считали «как сторону, участвующую в заключении соглашения». Смешение того литовского полка (сторожевой полк) кажется хвастовством. Как же задняя стража могла бы первой вступить в бой; а если даже она была передовой, как можно было предположить, что Ольгерд вместо того, чтобы стоять у главного корпуса, возглавлял отряд, продвинувшийся далеко вперёд, и подвергал себя тем самым опасности попасть в плен. Хроники: новгородская 4, софийская 1, и воскресенская в Полн. Собр., т. IV, V и VIII под 1372—78 годами.

340) Этот трактат, впервые изданный в Старой русской библиотеке в 1788 году, находится в польском переводе