Ольгерд и Кейстут. Разворот 74

Оригинал (по-польски)

»

142

obdarzył Michała. dyplomem (jarlikiem) na najwyższego władcę wszech Rusi, i dał mu pełnomocnika, który po- stanowienie to ogłaszać miał lenniczym ludom *?3). . Ale czasy już się zmieniły. Zamiast tłumów ludu bijących czołem przed zesłańcem Złotój Ordy i hołdownikiem onój, oczekiwały nowo stworzonego władcę całóćj Rusi listy gończe, które wielki kniaź Moskwy rozesłał po wszech stronach z nakazem pojmania go *). Nie po- zostawało mu nie, jak szukać schronienia na Litwie, i towarzyszył Olgierdowi w drugićj wypiawie na Moskwę (z końcem listopada r. 1370). Wyprawie tój już od początku szczęście nie sprzy- jało. Pułk posiłkowy kniazia Smoleńska zapędziwszy się oddzielnie od siły głównój do Możajska, doznał tam dotkliwój klęski ze strony mieszkańców; poczóm ci wkro- czywszy w odwecie do ziemstwa smoleńskiego, zajęli na kniaziu gród Wereję $). Olgierd ze zmniejszoną przez to siłą stracił wiele czasu na bezskutecznóm oblę- żeniu twierdzy mało znaczącćj Wołok (teraźniejszy Wo- łokołamsk). Przeciwnie wielki kniaź Moskwy użył tego czasu na śŚciągnienie sił znakomitych do Moskwy. Me- tropolita Aleksy sprowadził mu posiłki z Niżnego No- wogrodu, kniaź Brańska swoje i posiłki z Riazania. Bra- tanek wielkiego kniazia Włodzimierz Andrzejewicz sta- nął w Przemyślu nad Oką, aby z boku uderzyć na nie-

sa3y Poide (Michał) w ordu Mamajewu i isprosi sebie posła u cara i wzem jarliki u caria na welikoje kniażenije i poide na Ruś.

31) Kniaź welikij Dmitriej zastawy rozosła na wsie puty, chotia izimałi ego (t. j. twerskiego), i mnogo goniawsze po nem ne postigosza jego, a on bieża opiat u Litwu (Kron. woskre- seńska, jak wyżćj).

324) Ułamek z kroniki jednćj (ob, Karamzina, t. V. nota 19).

Перевод на русский

» 142 наградила Михаила. дипломом (ярлыком) на верховного правителя всей Руси и дала ему полномочника, который должен был объявлять это решение ленничему народу *?3). . Но времена уже изменились. Вместо толп народа, падающих ниц перед ссыльным Золотой Орды и его вассалом, его ожидали посыльные листы, направленные новоизбранному правителю всей Руси, которые великий князь Московский разослал повсюду с приказом поймать его *). Ему не оставалось ничего, как искать убежище в Литве и сопровождать Ольгерда во втором походе на Москву (в конце ноября 1370 г.). Этому походу уже с самого начала не сопутствовала удача. Отряд войск князя Смоленского, отсталый от основной силы к Можайску, потерпел там тяжёлое поражение от местных жителей; затем они, войдя в местность Смоленского княжества для мести, заняли у князя город Верей $).

Ольгерд, из-за уменьшившейся силы, потерял много времени на безуспешной осаде мало значительной крепости Волок (нынешний Волоколамск). Напротив, великий князь Москвы использовал это время для привлечения выдающихся сил в Москву. Митрополит Алексий прислал ему подкрепления из Нижнего Новгорода, князь Браньска свои войска и подкрепления из Рязани. Племянник великого князя Владимир Андреевич встал в Примышле на Оке, чтобы ударить с фланга по несамым Поиде (Михаил) в орде Мамая и просит у царя посла и берет ярлыки у царя на великое княжение и идет на Русь. 31) Великий князь Дмитрий расставил заставы по селам, хотя и изымали его (т. е. тверского), и много гонялись за ним, но не настигли его, а он бежал опять в Литву (Воскресенская хроника, как выше). 324) Фрагмент из одной хроники (об, Карамзин, т. V, примеч. 19).

Оригинал (по-польски)

_148

przyjaciela lub w razie oblężenia stolicy przyjść jój w odsiecz. Gdy na dniu św. Mikołaja (6 grudnia) O1- gierd i Kiejstut stanęli pod murami Moskwy, przyszli do przekonania, że to nie już jak za pierwszój Wy- prawy, ale że gród jest w stanie całkowicie obronnym. Napróżno przez dni ośm podpalano przedmieścia , łu- piono okolice. Kreml znaku nie dawał, że przeciwnik zamierza, jeżeli nie poddać się, to przystąpić do zgody.

Olgierd więc obawiając się szturm przypuścić, gdyż w razie nieudania byłby, mianowicie po klęsce kowień- skićj, wszelki urok wojenny utracił, postanowił przystą- pić do układów. Ofiarował wielkiemu kniaziu pokój "wieczny; ale ten pewien teraz siebie, przystał tylko na sześciomiesięczny (do św. Piotra). Wyprawa, jak wyżćj wspomniano, ua zamiarach wielkićj doniosłości oparta, zakończyła się prawie komicznie, bo zaręczynami He- leny córki Olgierda z bratankiem i hetmanem wojsk wielkiego kniazia Dymitra, Włodzimierzem Andrzejewi- czem **5), Olgierd nie zdobywszy Moskwy, nie zawaro- wawszy bytu szwagra i sprzymierzeńca, ale zapewniwszy los córki, wrócił z bogatym plonem do Litwy.

Michał twerski nie towarzyszył mu ten raz, udał się bowiem powtórnie do Złotój Ordy.

Han, mocno zachwiany w zaufaniu swojóm ku niemu, polecił mu jako ostateczny środek udać się do Włodzi- mierza nad Klazmą, kolebki państwa rossyjskiego, da- wnćj stolicy Rurykowiczów, i tam ze starożytnemi ob-

*28) W toże wremia (na wiosnę r. 1371) prijdosza posły litow - skij od welikogó kniazia Olgierda w miru i dokończasia mir : togdaże tije posły obruczysza dszczer Olgierdowu Elenu zą kniazia Wołodymera Andrijewicza (Połn. Sobr., t. VIII str. 18, rok 1371), .

ZUA"

Er

Перевод на русский

_148 друга или в случае осады столицы прийти ему на помощь. Когда в день святого Николая (6 декабря) Ольгерд и Кейстут подошли к стенам Москвы, они пришли к выводу, что это уже не как при первом походе, а что город находится в полностью оборонном состоянии. Напрасно восемь дней поджигали окраины, грабили окрестности. Кремль не подавал знака, что противник намерен, если не сдаться, то пойти на соглашение. Ольгерд, опасаясь приступа штурма, ибо в случае неудачи, а именно после ковенской катастрофы, он лишился бы всякого военного успеха, решил приступить к переговорам. Он предложил великому князю «вечный» мир; но тот, уверенный в себе, согласился только на шестимесячный (до святого Петра).

Экспедиция, как уже упоминалось, основанная на намерениях большого значения, закончилась почти комично, поскольку обручением Елены, дочери Ольгерда, с племянником и гетманом войск великого князя Дмитрия, Владимиром Андреевичем, Ольгерд, не захватив Москву, не обеспечив бытие свояка и союзника, но обеспечив судьбу дочери, вернулся с богатым урожаем в Литву. Михаил тверской в этот раз ему не сопровождал, так как он вновь отправился в Золотую Орду. Хан, сильно поколебленный в своем доверии к нему, приказал ему, как крайнюю меру, отправиться во Владимир на Клязьме, колыбель российского государства, бывшую столицу Рюриковичей, и там с древними об- *28) В то же время (на весну г.

1371) пришли послы литовские от великого князя Ольгерда с миром и заключили мир: тогда же эти послы обручили дочь Ольгерда Елену с князя Владимира Андреевича (Полн. Собр., т. VIII стр. 18, год 1371), . ZUA Er