Ольгерд и Кейстут. Разворот 73

Оригинал (по-польски)

140

od napadów tatarskich, temu lat 40, podobnój klęski nie doznała Moskwa * 9).

Jeżeli przytóm więcćj jak wątpliwe, aby Olgierd granice państwa rozszerzył aż po Możajsk i Kołomnę, t. j. nie tylko po za Protwę, ale i po za Okę3'7), to z drugićj strony są daty, że w tych czasach zajął osie- rociały po kniaziu poległym Starodub, oraz Trubczesk, gdzie syna swego Dymitra drugiego osadził: bo te grody wielki kniaź Moskwy w r. 1379 na Litwie zdobywać musiał *'*). ł

Dumny Dymitr Doński widział więc nieprzyjaciela pod murami stolicy swojćj, podpisać musiał warunki pokoju, które tenże mu dyktował, a co najboleśniej-

816) Kronika Litwy, jak wyżćj, woskreseńska w Połn. Sobr., t. VIII. str. 16. Kronika Litwy podaje przytóm następujący szczegół (tłumaczenie dosłowne): „I kniaź wielki Olgierd rzekł do kniazia wielkiego Moskwy: Aczkolwiek zawarliśmy pokój, ale ja się nie oddalę, póki nie oprę kopię moją o stolicę twą Moskwę, bo cheę sobie sławę tóm uzyskać, że wielki kniaź Litwy, Rusi i Żmudzi oparł kopię swoją o mury Mo- skwy. I siadł na konia, wziął w rękę kopię i zbliżywszy się do grodu, oparł o ścianę kopię, mówiąc donośnym głosem : Kniaziu wielki moskiewski, pamiętaj o tóm , że kopie litew- skie stały pod Moskwą *. Przeciw rzeczywistości opisu tego, w którym Olgierd więcćj teatralnie, niż wzniośle, wystę- puje, dałoby się to zarzucić, iż przecież, jak same kroniki ruskie świadczą, Olgierd trzy doby stał przed grodem i przed- mieścia onego spalił, Był więc w możności, nie tylko kopią, ile mu się podobało , tykać murów, ale je nawet łamać. Za- pewne przerabiaczowi tój kroniki stała przed oczyma powieść o Bolesławie Chrobrym i złotćj bramie pod Kijowem.

śmy I hranyciu uczynił po Możajsk i Kołomnu (Kronika Litwy, jak wyżej).

318) Woskr. kron. w Połn. Sobr., T. VIIL str. 34, Bracia Wła- dysława Jagiełły, ustęp trzeci.

Перевод на русский

140 от татарских набегов, в те 40 лет москву не постигло подобное поражение *9). Если же принять во внимание, что сомнительно, чтобы Ольгерд расширил границы государства до Можайска и Коломны, т. е. не только за Протву, но и за Оку3'7), с другой стороны, есть данные, что в то время он захватил оставшийся без князя Стародуб, а также Трубчевск, где поселил своего сына Дмитрия II: ведь эти города великий князь Москвы в 1379 году в Литве должен был захватить *'*). Гордого Дмитрия Донского враг стоял под стенами его столицы, и ему пришлось подписать условия мира, которые тот навязал, и что было самым болезненным— 816) Литовская летопись, как выше, воскресенская в Пол. Собр., т. VIII, стр. 16.

Летопись Литвы сообщает следующий подробный факт (дословный перевод): «И великий князь Ольгерд сказал великому князю Москвы: хотя мы заключили мир, но я не отойду, пока не опру своё копьё о столицу твою Москву, ибо хочу приобрести себе славу тем, что великий князь Литвы, Руси и Жемайтии опёр своё копьё о стены Москвы. И он сел на коня, взял в руку копьё и, приблизившись к городу, опер копьё о стену, говоря громким голосом: Великий московский князь, помни об этом, что литовские копья стояли под Москвой*.

Против реальности описания этого, в котором Ольгерд действует скорее театрально, чем возвышенно, можно было бы возразить, что, как свидетельствуют сами русские летописи, Ольгерд три дня стоял перед городом и сжёг его предместья. Следовательно, он имел возможность не только трогать стены прутом сколько ему угодно, но даже ломать их. Вероятно, у редактора этой летописи перед глазами была повесть о Болеславе Храбром и Золотых воротах под Киевом. Мы и на охоте совершили по Можайску и Коломне (Литовская летопись, как выше). 318) Воскр. летоп., в Полн. Собр., Т. VIIL стр. 34, Братья Владислава Ягайло, третий отрывок.

Оригинал (по-польски)

U POEC= YTEDEN EC WTF ZZWRERZ PCO "Wy

Se ŁOACY

szóm, ustąpić ze ziemstw zabranych kniaziowi twer- skiemu, którego on zgnieść zamierzał 319), Było to żą- dłem, co mu życie truło, i wyglądał tylko dogodnój chwili do krwawego odwetu. Ta mu się nadarzyła. Ko- wno, twierdzę główną i najobronniejszą na Litwie, zbu- rzyli Krzyżacy pod oczyma Olgierda, nieudolnego przy- nieść jój ratunek 3%), Wawrzyny jego zeszłoroczne stra- ciły na uroku. Spodziewając się dalszych następstw tój klęski, wielki kniaź z dwóch stron go zaczepił. Wysłał oddział wojska swego na wojowanie w powiecie brań- skim, a przytóm wezwał kniazia Tweru Michała do sta- wienia się pod sąd jego w Moskwie, przyczóm zajął grody tegoż Mikulin i Subców (w r. 13870)3*'), Michał, jak zwykle, udał się na Litwę do szwagra Olgierda o po- moc, i tam umówiono plan dalszego działania, który mógł być największćj doniosłości, gdyby mu wytrwałość, dzielność, a przytóm szczęście towarzyszyły. Kiedy bo- wiem Olgierd gotował się na drugą wyprawę do Mo- skwy, Michał puścił się w drogę do Złotćj Ordy, gdzie byli dobrze świadomi zamiaru bardzo już dojrzałego wielkiego kniazia Dymitra wybicia się z pod wszelkićj uległości, i przeto współzawodnik jego, co bezwarun- kowo ezołem bił przed Wielkim Hanem, nie mógł do- znać jak tylko dobrego przyjęcia. I rzeczywiście Han

*8) Nikonowska kronika u Karamzina, t. V. notą 17.

**) Jak wyżćj. W głębi Rusi byli dobrze o tóm informowani. Woskreseński latopis mówi pod r. 1369: Toho lieta szedszy Niemci wziasza u Litwy gorodok Kowen (Połn. Sobr., t. VIII. str. 161

281) Woskreseński latopis, jak wyżćj, str. 17, mówi: „po Seme- nowie dni", 3 lutego więc albo 10 maja, bo na te dnie przy- padają święta Szymonów, *

Перевод на русский

У ПОЭЦ= YTEDEN EC WTF ZZWRERZ PCO "Wy Se ŁOACY шом, уступить земли, отнятые у князя тверского, которого он собирался уничтожить 319), Это была жало, которое отравляло ему жизнь, и он ждал только удобного момента для кровавой мести. Этот момент ему представился. Каунас, главная и самая защищённая крепость Литвы, была разрушена крестоносцами на глазах у Ольгерда, не сумевшего прийти ей на помощь 3%), Его прошлогодние лавры потеряли очарование. Ожидая дальнейших последствий этого поражения, великий князь окружил его с двух сторон. Он послал отряд своего войска воевать в Браненском уезде и в то же время вызвал князя Твери Михаила для явки на суд его в Москве, при этом занял города того же Микулин и Субцы (в г.

13870)3*'), Михаł, как обычно, отправился в Литву к зятю Ольгерду за помощью, и там был намечен план дальнейших действий, который мог быть самого большого значения, если бы ему сопутствовали настойчивость, доблесть и, при этом, удача. Ибо когда Ольгерд готовился к второму походу на Москву, Михаł отправился в путь к Золотой Орде, где хорошо знали о намерении уже весьма зрелого великого князя Дмитрия вырваться из-под всякой зависимости, и потому его соперник, который безусловно подчинялся Великому Хану, мог ожидать лишь доброжелательного приема. И действительно, Хан *8) Никоновская хроника у Карамзина, т. V, примечание 17. **) Как выше. В глубинке Руси хорошо об этом информировали. Воскресенский летописец пишет под 1369 год: В том году немцы взяли у Литвы городок Ковен (Полн. Собр., т. VIII, стр.

161 281) Воскресенский летописец, как выше, стр. 17, говорит: «по Семе́новы днех», 3 февраля значит либо 10 мая, потому что на эти дни приходятся праздники Симонов, *