Ольгерд и Кейстут. Разворот 69

Оригинал (по-польски)

z IN

władzę na Litwie, zajęcie zbrojną ręką kilku posiadło- ści nowogrodzkich, i to wszystko z powodu, że posadnik jeden zelżył go słowy, zmuszenie grodu do ukorzenia się ukaraniem na gardle winnego *7), dawały do my- ślenia. A miało to także i bezpośrednie swoje wyniki. Od zajścia tego aż do upadku rzeczypospolitój, nie- przerwanym prawie ciągiem, syn, wnuki % prawnuk (Szymon Lichwen Olgierdowicz, tegoż syn Jerzy, Iwan syn Włodzimierza Olgierdowicza , nakoniec Michał Olel- kowicz) piastowali urząd kniazia namiestnika w Wiel- kim Nowogrodzie *93). Poślubiwszy bratowę "panującego natenczas w Moskwie Szymona Hardego, Olgierd umiał zręczną negocyacyą uzyskać oswobodzenie z niewoli tatarsko - moskiewskiej brata swego Koryata, synowca Szymona Jawnutowicza i zawrzeć z wielkim kniaziem mir kilkoletni ***).

Ale między Litwą a Moskwą leżało kniaźstwo smo- leńskie z rozległemi granicami, przedmiot pożądliwości dla obu sąsiadów, mianowicie dla Szymona, który pisał

2) R. 1346 Olgierd wkroczył do posiadłości Wielkiego Nowo- grodu i stanął nad rzeką Szeloną tam, gdzie Pszaga do nićj wpada, i wyzywał Nowogrodców : „Chciałbym się (mówił) z wami rozmówić; poprzednik wasz Ostafij Dworzaninec po- wstał na mnie i nazwał mnie psem." I Olgierd zajął ziemie Szelona i Ługa, a z Porchowa i Opoki wziął okup (300 ru- bli), a Nowogorodcy wyruszyli przeciw niemu do Ługi, ale potóm cofnęli się do grodu, zwołali wiece i zabili na zgro- madzeniu Ostafieja, mówiąc: „Z twojćj to winy zajęto nam nasze ziemie * (Kronika Nowogrodu I. i IV., Latopis sofijski w Połn. Sobr., t. IIL str. 83, t. IV. str, 57, t. V. str. 225).

»%) Bracia Władysława Jagiełły.

299) Synowie Gedymina, część I. ustęp: Koryat.

Перевод на русский

власть на Литве, захват вооруженной рукой нескольких новгородских владений, и все это из-за того, что один посадник обидел его словами, принуждение города смириться наказанием виновного на шее *7), заставляло задуматься. А это имело и прямые последствия. С момента этого происшествия до падения республики почти непрерывной линией сын, внуки % правнук (Шимон Лихвен Олегардович, его сын Юрий, Иван сын Владимирa Олегардовича, наконец Михаил Ольелькович) занимали должность князя наместника в Великом Новгороде *93). Женившись на братовой «царствующего тогда в Москве Шимона Хардого, Олегард сумел с помощью умелых переговоров добиться освобождения из татаро-московского плена своего брата Курята, племянника Шимона Явнутовича, и заключить с великим князем многолетний мир ***).

Но между Литвой и Москвой лежало Смоленское княжество с обширными границами, предмет желания для обоих соседей, а именно для Симона, который писал: 2) Р. 1346 Ольгерд вступил в владения Великого Новгорода и встал на реке Шелоне там, где впадает Пшага, и вызвал новгородцев: «Хотел бы я (говорил) с вами поговорить; ваш предшественник Остафий Дворянец восстал на меня и назвал меня псом.» И Ольгерд занял земли Шелона и Луга, а из Порчова и Опоки взял выкуп (300 рублей), а новгородцы выступили против него к Луге, но потом отступили к городу, созвали вече и убили на собрании Остафия, говоря: «По твоей вине заняты наши земли* (Новгородская хроника I. и IV., Софийский летописец в Собр., т. III, стр. 83, т. IV, стр. 57, т. V, стр. 225). »%) Братья Владислава Ягайло.

299) Сыновья Гедимина, часть I. раздел: Корят.

Оригинал (по-польски)

„UWE PSY 2, | ŚŚ La 2 Jas a i td aż A || 10 SSS

się już panem wszech Rusi*): Aby więc usprawiedli- wić tę nazwę, oraz uświetnić czynem wojennym pano- wanie swoje, wyruszył na Smoleńsk (r. 1351 — 52) 305), Gdy to doszło Qo wiadomości Olgierda, postanowił tenże pośredniczyć między stronami. Wysłał on posłów z po- darunkami do wielkiego kniazia, którzy zjechali się z nim w Wyszogrodzie nad rzeką Protwą. Z treści po- selstwa wyrozumiał Szymon, że w razie wojny nie tylko z kniaziem Smoleńska miałby do czynienia. Ale, aby nie ubliżyć godności swojćj, za wspólnóm porozumie- niem postąpił on aż do rzeki Ugry, gdzie, z namowy Olgierda, posłowie smoleńscy złożyli mu swoją czołobi- tność , poczóm wielki kniaź wrócił do Moskwy *5).

• Tak Smoleńsk wybawiony od napaści, a może i za-

boru został, ale tylko, aby wkrótce doświadczyć, ile interwencya Olgierda była bezinteresowną. Władał on już nad dolnym Dnieprem, czemuż i górny nie miał mn podlegać. Korzystając więc z wyludnienia Smoleń- szczyzny i Siewierszczyzny przez zarazę, czarna śmierć zwańą i tak srogo się szerzącą, że w niektórych mia- stach jednego żywego nie zostawiła mieszkańca 3%), z pokojowego usposobienia następcy Szymona Hardego w Moskwie Jana, przezwanego Spokojnym, zajął naj- pierw Brańsk, którego los podzielił Nowogród Siewier- ski (r. 1856), potćóm po śmierci księcia smoleńskiego A= **o) Karamzin: Hist, Rossyi, t. IV. nota 365.

*) Kroniki ruskie kładą tę wyprawę na lato, ale jedne r. 1351, drugie r. 1352, eo znowu zapewnie pochodzi z niezgodnego datowania nowego roku od 1 marca lub tóż 1 września.

%6) Połu. Sobr., t. IV. str. 60, t. VII. str. 216.

*) Bliższe szczegóły w Karamzina Hist. Rossyi, t. IV. str. 244 — 48,

Перевод на русский

„UWE ПСЫ 2, | ŚŚ La 2 Jas a i td aż A || 10 SSS он уже стал господином всей Руси*): Чтобы оправдать это название и увековечить своё правление военным подвигом, он выступил на Смоленск (1351 — 52) 305). Когда это дошло до сведения Ольгерда, последний решил посредничать между сторонами. Он отправил послов с подарками великому князю, которые встретились с ним в Вышгороде на реке Протве. Из содержания посольства Шимон понял, что в случае войны ему придётся иметь дело не только с князем Смоленска. Но, чтобы не умалить собственного достоинства, по общему согласию он продвинулся до реки Угры, где, по внушению Ольгерда, смоленские послы выразили ему своё почтение, после чего великий князь вернулся в Москву *5).

• Так Смоленск был избавлен от нападения, а может быть, и от захвата, но лишь затем, чтобы вскоре испытать, насколько вмешательство Ольгерда было бескорыстным.

Он уже владел нижним Днепром, почему же и верхний не должен был находиться под его властью. Воспользовавшись опустошением Смоленщины и Северщины из-за чумы, называемой черной смертью, и распространявшейся так сурово, что в некоторых городах не оставляла ни одного живого жителя (3%), и миролюбивым нравом преемника Симона Гардея в Москве Иоанна, прозванного Спокойным, он сначала занял Брянск, который поделил судьбу Новгорода Северского (г. 1856), затем после смерти смоленского князя А = **о) Карамзин: Ист. России, т. IV, прим. 365. *) Русские летописи относят этот поход к лету, но одни к. 1351, другие к. 1352 г., что, вероятно, снова связано с несовпадением датировки нового года от 1 марта или с того же 1 сентября. %6) Полу.

Собр., т. IV, стр. 60, т. VII, стр. 216. *) Более подробные сведения в Карамзина Ист. России, т. IV, стр. 244 — 48.