Ольгерд и Кейстут. Разворот 63

Оригинал (по-польски)

DZE 4 = DZE SRR DĄ

120

poddanych za to, że wiarę chrześciańską przyjęli *9). Ale już wyżćj mówiono, że inne riusiało być ich prze- winienie. Olgierd trzy części życia swojego przepędził w arcychrześciańskim Witebsku, stawiał tam, jak wy- żej wspomniono, cerkwie, wizerunek jego w cerkwi na- dwornóćj widział jeszcze w wieku szesnastym historyk Stryjkowski *7%)., Na zamku w Wilnie znajdowała się cerkiew 25%), była we Wilnie także cerkiew Bogarodzicy jego fundacyi, a i inne jeszcze tamże istniały, kiedy, według kronik, mniemani ci trzej męczennicy za wiarę pochowani zostali w cerkwi świętego Mikołaja. Większość poddanych Olgierda składała się z Rusinów. Grodno było ruskióm, a w Wilnie część jedna miasta miała w XIV. wieku nazwę ruteńskićj *5'). Skądże więc taki objaw gorliwości pogańskićj ? Łacnićj przypuścić, że epoki przechodowe wymagają męczenników; nie ma ich w rze- czywistości, natenczas należy ich stworzyć. Zapewnie owi skazańcy spiskowali przeciw Olgierdowi, którego tolerancya względem wszystkich wyznań, przedmiotem była zgorszenia według wyobrażeń ówczesnych, tak dla pogan jak Rusinów. Ukaranych za to przestępstwo gar- dłem głosy współwyznawców, a za nimi kroniki kla-

as) Połn. Sobr., t. V. latopis sofijski, str. 227.

279) Kronika Stryjkowskiego, wydanie warszawskie z roku 1846, str. 58.

aso) (o do cerkwi Bogarodzicy obacz niżćj, a eo do nadwornćj obacz Sprawozdanie krzyżackie, powołane dosłownie w Hist. Litwy Narbutta, t. V. str. 297.

18!) Wiganda kronika mówi pod r. 1363: „marscalcus convocat copiam in obsidionem Garten (Grodno) temptans etiam su- mer Rutenos,* a pod r. 1383: „altera die ezercitus festi- nat prope Villam (Wilno) et praemisii magister 4 comenda- tores, ut eiwitatem rutenieam incinerarent".

FRZSF

PR > PE" WUS MF PY WAY

Перевод на русский

DZE 4 = DZE SRR ДЭ 120 подданных за то, что приняли христианскую веру *9). Но уже выше говорилось, что другое, должно быть, было их преступление. Ольгерд три части своей жизни провел в архихристианском Витебске, строил там, как упомянуто выше, церкви, его изображение в церкви надворной видел еще в шестнадцатом веке историк Стрыйковский *7%). Замке в Вильне находилась церковь 25%), была в Вильне также церковь Богородицы его фондации, и еще другие там существовали, когда, согласно хроникам, эти трое мучеников за веру были похоронены в церкви Святого Николая. Большинство подданных Ольгерда состояло из русинов. Гродно было русским, а в Вильне одна часть города имела в XIV веке название русинское *5'). Откуда же такой проявление языческой рвения?

Можно допустить, что переходные эпохи требуют мучеников; на самом деле их нет, поэтому их нужно создать. Вероятно, эти осуждённые замышляли заговор против Ольгерда, чья терпимость ко всем вероисповеданиям считалась источником возмущения по представлениям того времени, как для язычников, так и для русинов. Наказанных за это преступление душами единоверцев, а за ними летописи кла... as) Połn. Sobr., т. V. Летопись Софийская, стр. 227. 279) Хроника Стрыиковского, варшавское издание 1846 года, стр. 58. aso) (о церкви Богородицы см. ниже, а о придворной см. Отчёт крестоносцев, дословно цитируется в Ист. Литвы Нарбутта, т. V, стр. 297. 18!) Хроника Виганда сообщает под 1363 год: «маршал созывает войско на осаду Гартена (Гродно), пытаясь также привлечь русинов,* а под г.

1383: «На следующий день войско спешит к Вилле (Вильнюс) и посылает 4 комендаторов, чтобы они сожгли местность Руси». FRZSF PR > PE" WUS MF PY WAY

Оригинал (по-польски)

121

sztorne z opodal pisane, przeistoczyli na męczenników za wiarę i z postępem czasu umieszczono ich w marty- rologium kościoła wschodniego *89),

Zarzucić by jeszcze można, że gdy Olgierd życie zakończył, pogrzeb jego odbył się według obrzędów pogańskich. Na to mamy dwa świadectwa. Jedno kro- niki współczesnój inflanckićj Hermanna de Wartberge następującćj treści: „Tegoż samego roku i mbićj wię- cój w tym samym czasie (t. j. roku 1377 z końcem maja) umarł Olgierd najwyższy władzca litewski. Na egzekwiach jego spalono z wielką uroczystością według ich (t. j. pogan) obrządku różne sprzęty i 18 koni wierz- chowych * 283), Kronika poważna, dokładna, a przecież w tym razie trochę mętne źródło. Komuż więcój, jak obu zakonom: mieczowemu i krzyżackiemu, na tóm za- leżało, utwierdzić mniemanie, że władzey Litwy byli po- ganąmi. A do tego kroniki pruskie, które z tego źródła czerpały (Wigand, Lindenblatt) nie wspominają o tóm, tożsamo dawne litewskie i Stryjkowski ?84), Drugie świadectwo daleko późniejsze jest Długosz, ale uwagi godne, bo widocznie na podaniach miejscowych oparte. Przy opisie zwyczajów Litwinów, a mianowicie obrzę- dów religijnych na cześć zmarłych, mówi: „ Tym zwy- czajem wielki xiążę Olgierd syn Gedymina, ojciec króla Polski Władysława, zmarłszy w obłędach pogańskich, w lesie Kokiweytus obok Miszagoły, z najlepszym ko-

de

z

*82) Narbutb: Hist. Litwy, t. V. dodatek 10.

*3) Chron. Livoniae Hermanni Wartberge w Script. rer. Prus., t. II. str. 113.

**) Kojałowiez (Hist. Lith., t. I. str. 355) jeden mówi o po- grzebie Olgierda : »persolutis patio ritu, veteraque forma Olgerdo justis,*

16

Перевод на русский

121 Сверх того, написанное около, они превратили в мучеников за веру, и с течением времени внесли их в мартиролог восточной церкви *89), Можно было бы также возразить, что когда Ольгерд скончался, его похоронили по языческим обрядам. У нас есть два свидетельства этого. Одно из них — летопись современного инфлянтского хрониста Германа де Вартберге следующего содержания: «В тот же год и месяц в то же время (т.е. конец мая 1377 года) умер Ольгерд, высший правитель Литвы. На его погребении с большой торжественностью сожгли по их (т.е. языческому) обряду различные принадлежности и 18 верховых лошадей * 283).» Летопись серьёзная, точная, однако в данном случае немного запутанный источник. Кому же, как обоим орденам: меченосцам и крестоносцам, было важно укрепить мнение, что власти Литвы были язычниками.

А к тому же прусские хроники, которые черпали из этого источника (Виганд, Линденблатт), не упоминают о том же, древние литовские и Стырайковский ?84), Второе свидетельство гораздо более позднее — Длугош, но достойные внимания, так как очевидно основаны на местных преданиях. При описании обычаев литовцев, а именно религиозных обрядов в честь усопших, он говорит: «Этим обычаем великий князь Ольгерд, сын Гедимина, отец польского короля Владислава, скончавшись в языческом бреде, в лесу Кокивейтус рядом с Мишаголой, с лучшими ко-» *82) Нарбут: Ист. Литвы, т. V, приложение 10. *3) Chron. Livoniae Hermanni Wartberge w Script. rer. Prus., т. II, стр. 113. **) Kojałowiez (Hist. Lith., т. I, стр. 355) один пишет о похоронах Ольгерда: »persolutis patio ritu, veteraque forma Olgerdo justis,