Ольгерд и Кейстут. Разворот 53
Скан разворота, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.
Левая страница
Оригинал (по-польски)
100
kiem w Królewcu chrzest przyjął. Ród bojarski Szur- wiłło, główny agent, przewodnik, drogoskażca Krzyża- ków, był także już ochrzczony; tożsamo ród bojarski
mu imię Piotr. I niedługo potóm kniaź wielki Olgierd dał Piotrowi Gasztołdowiezowi Wilno. I gdy był wojewodą, spro- wadził do Wilna z lackićj krainy 14 mnichów Franciszka- nów i założył za zezwoleniem wielkiego kniazia klasztór Matki Bożćj. (W r. 1870 z nakazu papieża Urbana wysłano 25 Franciszkanów na Litwę. Ob. Raynald: Annales ecclesiastici,
; str. 485, Nr. 8.) I Piotr Gasztołd najpierwszy przyjął wiarę 5 rzymską i do Litwy ją przyniósł (?). (Kronika litewska, wy- |= danie Narbutta, str. 20.) Według tćjże samćj kroniki (str. 17)
inny Gasztołd, zapewnie ojciec poprzedzającego , był hetma-
- nem Gedymina i pierwszym wojewodą Wilna, odkąd Gedy-
k ą min przeniósł tu swoją stolicę.
"Te są podania kronikarsko - swojskie o rodzie Gasztołdów. Z kronik niemieckich, z aktów procesu Korony polskićj | z Krzyżakami pod rokiem 1415, ze zezpań świadków w spo- j rze granicznym między” Żmudzią a Kurlandyą z r. 1404 i tak ł zwanych litewskich drogoskazów (Lithauische Wegeberichte) | wypływa, że Gasztołdy (także Gasztowt, Gastol) był to ród ię
bojarów litewskich osiadły najpierw w okolicy Wielony. W r.1363 Gasztołd wraz z bojarami: Suriminne i Mattewike był komendantem tćj twierdzy, gdy ją Krzyżacy oblegli a po-
tóm zburzyli. Gasztołd widząc, że nie ma już dla nićj ra-
tunku, zawołał na marszałka Krzyżaków, żeby go przyjął jako jeńca, na co tenże przystał i odesłał go do swego na- miotu. Ale żołdactwo krzyżackie zabiło Gasztołda. Poczóm ród Gasztołdów przeniósł się w okolice Wiłkomierzą (ob. i Script. rer. Prus., t. II. str. 540 — 47 i str. 709 — 11). JA Gasztołda wojewoda wileński ułożył zbiór praw litewskich i uchwalonych przez króla Zygmunta I. Znajdował się w rę- i kopisie w archiwum królewskićm (Naruszewicz: Hist. Polski, | t. VI str. 345, nota). ; On to na zapytanie: „dla czego sędziowie nie mieliby tak postanowieni być w Litwie, jak są w Polsce, dał tę pamię- | tną odpowiedź, charakteryzującą tak trafnie arystokratyzm | Litwy. „Nostrae longe aliter absolvuntur conventiones et quid-
Перевод на русский
100 в Кёнигсберге принял крещение. Боярский род Шурвилло, главный агент, проводник, наставник крестоносцев, также уже был крещен; родовой боярский ему имя Пётр. И вскоре князь великий Ольгерд дал Петру Гаштольдовичу Вильно. И когда он был воеводой, привёл в Вильно из чужих земель 14 францисканских монахов и основал с разрешения великого князя монастырь Божьей Матери. (В 1870 году по приказу папы Урбана было отправлено 25 францисканцев в Литву. Об. Рейнальд: Annales ecclesiastici, ; стр. 485, № 8.) И Пётр Гаштольд первый принял римскую веру и принес её в Литву (?). (Литовская хроника, изд. Нарбутта, стр. 20.) Согласно той же хронике (стр. 17) другой Гаштольд, вероятно отец предыдущего, был гетманом Гедимина и первым воеводой Вильно с тех пор, как Гедимин перенёс сюда свою столицу.
Это хроникальные, родовые сведения о роде Гаштольдов. Из немецких хроник, из актов процесса Короны Польской с Тевтонцами в 1415 году, из свидетельских показаний в пограничной споре между Жмудью и Курляндией в 1404 году и так называемых литовских дорожных отчетов (Lithauische Wegeberichte) следует, что Гаштольды (также Гаштовт, Гастоль) были родом литовских бояр, поселившихся первоначально в окрестностях Виленны. В 1363 году Гаштольд вместе с боярами: Суримине и Маттевике был командующим этой крепости, когда её осадили Тевтонцы, а затем разрушили. Видя, что для крепости уже нет спасения, Гаштольд позвал маршала Тевтонцев, чтобы тот принял его в плен, на что тот согласился и отправил его к своему шатру. Однако тевтонские солдаты убили Гаштольда. Затем род Гаштольдов переселился в окрестности Вилкомерже (обл. и скрипт. прус., т. II, стр.
540 — 47 и стр. 709 — 11). Я, Гаштольд Виленский воевода, составил сборник литовских законов и законов, принятых королем Сигизмундом I. Он находился в рукописном виде в королевском архиве (Нарусевич: История Польши, т. VI, стр. 345, примечание). На вопрос: «почему судьи не могли бы быть постановлены в Литве так же, как в Польше», он дал эту памятную ответ, так точно характеризующую аристократизм Литвы: „Nostrae longe aliter absolvuntur conventiones et quid-
Правая страница
Оригинал (по-польски)
101
Żyweź 242), Ą jeżeli jeden z bojarów Dyrsune zasłużył sobie na przydomek najzaciętszego prześladowcy Chrze- ścian, to musiał kogoś mieć do prześladowania 43),
A jakżeż wytłumaczyć sobie dzieło nawrócenia Li- twy, które Władysław Jagiełło w przeciągu czasu tak krótkim (1387 —90) bez najmniejszego oporu przepro- wadził, owe pierwsze siedm kościołów wystawione wśród rozległych pustyń, katedra we Wilnie i nad tóm wszyst- kićm łaciński krzyż, pod którego godłem dotąd tylko wojna ze wszystkiemi towarzyszącemi jój srogościami. i klęskami kraj ten nawiedzała?
Ta więc wojna bezowocna, od wieku z jawnóm urą- ganiem wiary, którą rozkrzewiać miała, a mianowicie podczas trzydziestoletnich rządów Winryka ze syste- matyczną dzikością prowadzona, sprawiła, że pogań- . stwo na zachodnićj Północy w tym ostatnim przybytku
quid per majestatem regiam concluditur et dominos , nobili- łas hoc nostra etequatur necesse est. Vocamus quidem ad nostros conventus etiam nobilitatem tanquam honoris gratia, re vera autem ut singulis palam sit quidquid concluserimus.*
On, jeszcze w r. 1529 tak pogardliwie wyraża się o xięciu Konstantym Ostrogskim: „Homo novus infimae conditionis et de pauperrimo ducatulo Ruthenus natus. KFjus antecessores starent "in scabello pedum majorum meoriim.* Acta Tomiciana z r. 1529. Ustępy dwa powyższe cytowane są z oryginału w piękućj rozprawie Tadeusza X. L.: Trzy rozdziały hi- storyi skarbowości w Polsce.
243) Porówneń wyżćj. Co do familii Żyweź, to kronika inflancka Wartbergera (Script. rer. Prus., t. II. str« 80) mówi pod rokiem 1361: „ Ttem facta ecpeditio per Arnoldum magistrum. Capta fuit tota familia Zywez Letwini. Item Zywa mestus sequens suam familiam sponte factus est ductor optimus Chri- stianorum im Livonia. Na takich duktorów obierano zaś tylko neofitów.
+43) Obacz wyżćj,
Перевод на русский
101 Живеź 242), А если один из бояр Дырсуне заслужил себе прозвище самого ожесточённого гонителя христиан, то у него должен был быть кто-то, кого можно было гонять 43), А как же объяснить дело обращения Литвы, которое Владислав Ягайло в столь короткое время (1387—90) провёл без малейшего сопротивления, эти первые семь церквей, построенные среди обширных пустынь, кафедральный собор в Вильне и над всем латинский крест, под знаком которого до сих пор только война со всеми сопровождающими её жестокостями и поражениями посещала эту страну? Эта же бесплодная война, с явным оскорблением веры, которую она должна была распространять, а именно во время тридцатилетнего правления Винрика, велась с систематической дикой жестокостью, из-за чего язычники-
на западе Севера в этом последнем святилище quid per majestatem regiam concluditur et dominos , nobiliłas hoc nostra etequatur necesse est. Vocamus quidem ad nostros conventus etiam nobilitatem tanquam honoris gratia, re vera autem ut singulis palam sit quidquid concluserimus.* Он, всё ещё в 1999 году. 1529 год презрительно высказывается о князе Константине Острогском: «Homo novus infimae conditionis et de pauperrimo ducatulo Ruthenus natus. KFjus antecessores starent "in scabello pedum majorum meoriim.* Acta Tomiciana z r. 1529. Два абзаца выше цитируются из оригинала пятничной дисертации Тадеуша X. Л.: Три главы истории казны в Польше. 243) Сравните вышеописанное. Что касается семьи Живезов, это ливонская хроника Вартбергера (Script. Рер. Пруссия, т. II. стр. 80) под 1361 годом гласит: «Ttem facta ecpeditio per Arnoldum magistrum.
Вся семья Зивев Летвинов была захвачена. Также Зыва, печальный, следуя за своей семьей, по собственной воле стал лучшим вождем христиан в Ливонии. Таких вождей избирали только неофитов. +43) Смотри выше,