Ольгерд и Кейстут. Разворот 52
Скан разворота, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.
Левая страница
Оригинал (по-польски)
98
jój wierze **88), Ą kronikarz dodaje: „O tych Krzyża- kach opłakane i wrogie dla wiary katolickićj chodzą wieści po świecie, że podbitych przez siebie pogan zo- stawiają przy bałwochwalstwie, byle im haracz płacili, przenosząc to nad ich nawrócenie, któreby trzeba zwol- nieniem od haraczu okupić * 237).
Można śmiało twierdzić, że stosunki Krzyżaków do Litwy spóźniły o wiek cały nawrócenie tój krainy, a gdyby nie szczęśliwe zdarzenie swat Władysława Jagiełły, by- łoby ono jeszcze późnićj nastąpiło. Wszak już w dru- gićj połowie trzynastego wieku miała Litwa w. osobie Mendoga króla katolickiego, miała biskupstwo podle- gające bezpośrednio stolicy rzymskićj i dotacyą w zie- miąch opatrzone *8), miała przeto i mnichów wędrują-
*8) Rex Lithuaniae ajebat: in hoc luculenter comprehendo, quod non meam fidem, ut simulant, sed pecuniam appetunt, et ideo in paganismo perseterabo. Chron. Joannis Vitodurani (t. j.
ę z Winterthur, spółezesna) pod r. 1848 w Sertpt. rer. Prus., W t. III. pod str. 740. — Wiadomo, że w pismach i kronikach | owych czasów pod wyrazem paganismus niekoniecznie bał- s wochwalstwo rozumieć wypada, ale każdą wiarę nie rzymsko- ; katolicką. O tóm: Synowie Gedymina, t. II. ustęp: Lubart,
o chrześciaństwie tegoż. De his cruciferis verbum lamentabile, et si ita est, fidei ortho- dozae penitus tnimicum, quod absit, enarratur, quod omnes paganos, quos per bellos sibt tributarios efficiunt, malunt in suo paganismo remanere sub eorum tributo, quam a tributo eorum ecempłos, ut devote flagitabant vel adhuc kodierna die flagitant (Chron., jak wyżćj).
*s:) Odpowiednie dokumenta w Skarbcu Litwy, wydanie Daniło- wieza, t. II. liczba 121, 122, 124, 133, 186, 187, 140—42, 148, 149. Narbutt: gz M Litwy, t. IV. dodatek 9, przyta- cza tekst pasportu wydanego od urzędu miasta Krakowa
w roka 1268 Janowi Sulninisem Litwinowi katolikowi z pro-
h wincyi Auxstette, t. j.*Litwy wyższój,
M 237
Перевод на русский
98 Ой, верую **88), а хронист добавляет: «О тех крестоносцах ходят печальные и враждебные католической вере слухи по всему миру, что они оставляют покорённых язычников при идолослужении, лишь бы те платили им дань, считая это важнее их обращения, которое следовало бы выкупить освобождением от дани * 237). Можно смело утверждать, что отношения крестоносцев к Литве на целый век задержали крещение этой страны, а если бы не счастливое обстоятельство сватовства Владислава Ягайло, оно бы произошло ещё позже. Ведь уже во второй половине XIII века у Литвы имелась
лицу Мендога, католического короля, принадлежала епархия, подчинённая непосредственно римскому престолу и с земельными наделами *8), у него, следовательно, были и странствующие монахи. *8) Rex Lithuaniae ajebat: in hoc luculenter comprehendo, quod non meam fidem, ut simulant, sed pecuniam appetunt, et ideo in paganismo perseterabo. Chron. Joannis Vitodurani (t. j.ę z Winterthur, spółezesna) pod r. 1848 w Sertpt. rer. Prus., W t. III. pod str. 740. — Известно, что в письмах и хрониках того времени под словом paganismus не обязательно подразумевалось языческое идолопоклонство, а любая вера, не римско-католическая. Об этом: Сыны Гедимина, т. II. раздел: Любарт, о христианстве того.
О крестоносцах говорится печальное слово, и если это так, полностью враждебное православной вере, что, да не будет, объясняется, что все язычники, которых они через войны делают своими подданными, предпочитают оставаться в своем язычестве под их владением, чем быть освобожденными от их подати, как благочестиво просили или до сих пор просят (Хрон., как выше). *s:) Соответствующие документы в Казначействе Литвы, издание Даниловича, т. II, номера 121, 122, 124, 133, 186, 187, 140-42, 148, 149. Нарбутт: gz M Литвы, т. IV, приложение 9, приводит текст паспорта, выданного городским управлением Кракова в 1268 году Яну Сулнинису, литовскому католику из провинции Аукштетте, т. *Литвы высшей, > M 237
Правая страница
Оригинал (по-польски)
———L1-
cych, którzy tam opowiadali wiarę. Po zgonie Mendoga zakon wschodni, a więcój jeszcze bałwochwalstwo napo- wrót górę wzięły; ale nasienie raz rzucone nie było stra- conćm, a i stolica rzymska nie ustawała w usiłowaniach swoich 238), 1 roku 1317, kiedy już od lat trzydziestu kilku Krzyżacy z Litwą w nieprzyjącielskich byli stosun- „kach, arcybiskup Rygi oświadczył przed stolicą rzym- ską, że większa część Litwinów Już jest ochrzczoną : w czóm było wiele przesady, ale i wiele prawdy, bo i kościoł wschodni miał tam wielu wyznawców *40), 74, Olgierda panowania był wojewodą wileńskim Gasztołd katolik, i ten założył klasztor Franciszkanów w Wil- nie 341), Widzieliśmy, że syn Kiejstutów ze Swym orszą-
+89) W roku 1268 papież Urban IV. napisał list do biskupa kra- kowskiego Prandoty, W którym go w skutek prośby xięcia krakowskiego (Bolesława Wstydliwego) wzywa, aby wysłał zakonników na Litwę celem opowiadania wiary. Na końcu tego listu jest wyraźny przytyk do Krzyżaków: „hon obstan- libus quibuslibet religiosorum ipsorum consuetudinibus vel sta- łutis contrariis, per quae hujusmodi processus negotii impediri vałeat vel difjerri (Raynald: Annales ecelesiastiei , str. 100, Nr. 88), Kotzebye: Geschichte Prenssens, t: IL. sty. 131. Z aktów procesu arcybiskupa Rygi z kawalerami mieczowymi. . „Kiedy Gasztołd dzierżył Kamieńcem Podolskim , często Jeździł do pana Buczackiego, u którego była córka wielce piękna, i starosta kamieniecki prosił o jój rękę. A Buczacki rzekł: J chętniebym ci dał moją córkę, ale Jakoś nie wy- pada wydawać córkę Chrześciankę za poganina; ale ochrzeij się we wierze naszćj, a ja natenczas przyjmę cię za zięcia. (Z tego by wypadało, był to ród polski, który i ćj przez Kazimierza Wiel- - kiego osiadł na granicach Podola, a uzyskawszy potóm ła- skę Olgierda, otrzymał w zarząd powiat kamieniecki.) I sta- rosta kamieniecki Gasztołą ochrzcił się w lackićj wierze i dali
Перевод на русский
———L1- тех, которые там проповедовали веру. После смерти Мендога восточный орден, а значит и язычество снова взяло верх; но посеянное семя не было потеряно, и римская столица не прекращала своих усилий 238), в 1317 году, когда уже более тридцати лет крестоносцы относились к Литве как к враждебной, архиепископ Риги заявил перед римской столицей, что большая часть литовцев уже крещена: в этом было много преувеличений, но и много правды, потому что восточная церковь имела там многих приверженцев *40), 74, во времена правления Ольгерда воеводой Вильны был католик Гаштольд, и он основал францисканский монастырь в Вильне 341), Мы видели, что сын Кейстутов со своим ордонсом +89) В 1268 году папа Урбан IV.
он написал письмо к краковскому епископу Прандоте, в котором по просьбе князя краковского (Болеслава Стыдливого) призывает его отправить монахов в Литву для проповеди веры. В конце этого письма есть явная насмешка над крестоносцами: «hon obstanlibus quibuslibet religiosorum ipsorum consuetudinibus vel stałutis contrariis, per quae hujusmodi processus negotii impediri vałeat vel difjerri (Raynald: Annales ecelesiastiei , стр. 100, № 88), Kotzebye: Geschichte Prenssens, т. II, стр. 131. Из актов процесса архиепископа Риги с рыцарями-меченосцами. „Когда Гаштольд держал Каменец Подольский, он часто ездил к господину Бучацкому, у которого была дочь очень красивая, и староста каменецкий просил её руку.
И Бучацкий сказал: Я с удовольствием дал бы тебе свою дочь, но как-то неудобно выдавать дочь христианку за язычника; но обратись в нашу веру, и тогда я приму тебя за зятя. (Из этого следует, что это был польский род, который и сам через Казимира Великого поселился на границах Подолья, а, получив потом милость Ольгерда, получил в управление каменецкий повят.) И каменецкий староста Гаштола принял католическую веру, и дали