Ольгерд и Кейстут. Разворот 49
Скан разворота, транскрипция польского оригинала и перевод на русский язык.
Левая страница
Оригинал (по-польски)
uczt twendndiiedinnmt GiioóG AĆ
w —AJEPÓĘE A
| h |
=".
DEF.
92
na głowę Mistrza, że tyle ludu poświęcił, tyle drogich wszelkiego rodzaju zasobów zmarnował, tyle klęsk był sprawcą, a to wszystko dla celów, które takiemi środ- kami osiągnąć nie podobna.
A na innóm miejscu kreśląc szumny nekrolog tego Mistrza dodaje: „W naszych czasach nie można nie wy- dać wyroku potępienia na xięcia, którego sława polega na stosach trupów ludu wymordowanego li z powodu, iż inną wiarę niź on wyznawał. Ale (konkluduje autor) inaczój zapatrywano się na te sprawy w wieku XIV. Wielki Mistrz Winryk uchodził u spółczesnych *w Anglii, Francyi i Niemczech, dla nieustannych walk jego z po- ganami, za jednę z najdzielniejszych i najsłynniejszych osobistości czasu swego; za bohatera zakonu, któremu przewodniczył, za nieocenionego szermierza kościoła. Z krajów najodleglejszych garnęli się xiążęta i królo- wie, by brać udział w walkach z poganami. Równie tóż i u stolicy rzymskićj nigdy zakon nie stał tak wysoko, jak za czasów Winryka, która go w bulach swoich mianuje przedmurzem Chrześciaństwa, czcigodnym roz- krzewicielem wiary, słynnym tępicielem pogan **%). Bo też nikt do tego stopnia co on, nie był przejęty myślą, że głównóm zadaniem zakonu jest wytępienie do ko- rzenia bałwochwalstwa, którego szczątki utrzymywały się upornie w jego sąsiedztwie, owym wschodnim zakąt- ku Europy* **5).
Dziejopis ma słuszność. Są pewne osobistości gło- śne i celujące za życia, ale których sława nie prze-
226) Qbacz w Annales eclesiastici Raynalda bulę papieską z roku 1366 (księga 29). 226) Voigt: Geschichte Preussens t. V. str. 181—88 i str. 394--95.
Перевод на русский
на голову Мастера, что он столько людей жертвовал, столько дорогих ресурсов всех видов потратил впустую, столько бед вызвал, а всё это ради целей, которых такими средствами достичь невозможно. А в другом месте, составляя громкий некролог этого Мастера, он добавляет: «В наши времена невозможно не вынести приговор осуждения князю, чья слава основана на грудах трупов людей, убитых только потому, что он исповедовал другую веру, нежели они». Но (заключает автор) иначе смотрели на эти дела в XIV веке. Великий Мастер Винрик считался у современников *в Англии, Франции и Германии, за непрерывные битвы с язычниками, одной из самых доблестных и знаменитых личностей своего времени; героем ордена, которым руководил, незаменимым защитником церкви.
Из самых удалённых стран съезжались князья и короли, чтобы участвовать в сражениях с язычниками. Так же и в Римской столице орден никогда не стоял так высоко, как во времена Винрыка, который в своих буллах называет его передовым оплотом Христианства, почётным распространителем веры, знаменитым истребителем язычников. Ибо никто в такой степени, как он, не был проникнут мыслью, что главной задачей ордена является искоренение идолопоклонства, остатки которого упорно сохранялись в его соседстве, в том восточном уголке Европы. Летописец прав. Существуют определённые известные личности, выдающиеся при жизни, но чья слава не переживает… 226) См. в Annales eclesiastici Raynalda папскую буллу 1366 года (книга 29). 226) Voigt: Geschichte Preussens т. V, стр. 181—188 и стр. 394—395.
Правая страница
Оригинал (по-польски)
93
trwałą próby wieków. Chcąc zaś należycie ocenić ich działalność, wykazać powody znikomój tój sławy, wypa- da stanąć na stanowisku czasów, w których one żyły, uwzględnić sprężyny niemi kierujące, ideje, które naten- czas panowały. Ale z drugićj strony sądy ludzkie na- wet spółczesne mają nieubłaganą swoją logikę. Chwi- lowo olśnione, przecież ostatecznie prawda zwycięstwo żawsze odniesie.
Powołaniem zakonów Krzyżaków i mieczowych, głównym powodem osiedlenia ich na ziemi pruskićj, by- ło niezaprzeczenie wytępienie pogaństwa w Prusiech, w krainie Lettów, a potóm w drugim rzędzie na Litwie i Żmudzi. Gdy pierwsze dwa zadania mnićj więcój speł- nione zostały, oba zakony (około roku 1283) obróciły siły swoje na Litwę pogańską zwaną, chociaż Chrze- ściaństwo w obydwu postaciach t. j. wschodniego i za- chodniego kościoła tam już szeroko zaszczepione było. Przy objęciu naczelnietwa w zakonie Krzyżaków ze stro- ny Winryka (w roku 1351) trwała ta walka już blisko lat 70. Wsparty doświadczeniami poprzedników swoich mając sobie zapewnioną pomoc kawalerów mięczowych w Inflantach, z którymi stanowił zakon od roku 1237 jedno, ciało, oraz cesarzów Niemiec, królów Czech i Wę- gier, nakoniec ostatków krzyżowców wszystkich krajów, którzy garnęli się pod jego chorągwie, miał Mistrz wszelką sposobność skupienia wszystkich sił na wielkie i stanowczebwyprawy. Mógł w porozumieniu z zakonem mieczowym w dwóch kierunkach na właściwą Litwę uderzyć; ale przestrzenie choć i małych rozmiarów raz zajęte, wypadało bronić do ostatka, obok twierdzy krzyż dobrze Litwinom Już znany postawić, i tak stopniowo
Перевод на русский
93 проходящая испытания веками. Желая же должным образом оценить их деятельность, показать причины скудной их славы, следует стать на позиции времен, в которых они жили, учитывать движущие их побуждения, идеи, господствовавшие тогда. Но с другой стороны человеческие суждения даже современников имеют свою неумолимую логику. Мгновенно ослеплённые, тем не менее окончательно истина всегда одерживает победу. Призванием орденов крестоносцев и меченосцев, главной причиной их поселения на прусской земле, было безусловно истребление язычества в Пруссии, в земле ливов, а затем во вторую очередь в Литве и Жмуди. Когда первые две задачи, так сказать, были выполнены, оба ордена (около 1283 года) обратили свои силы к так называемой языческой Литве, хотя христианство в обоих его формах, т.е. восточной и западной церкви, там уже было широко распространено.
Когда Винрик занял главенство в ордене крестоносцев (в 1351 году), эта борьба уже продолжалась почти 70 лет. Опираясь на опыт своих предшественников и имея обеспеченную помощь меченосных рыцарей в Ливонии, с которыми орден с 1237 года составлял одно целое, а также поддержку императоров Германии, королей Чехии и Венгрии, и наконец всех оставшихся крестоносцев из всех стран, которые стремились под его знамёна, Мастер имел все возможности сосредоточить все силы на крупные и решительные экспедиции. Он мог в согласии с меченосным орденом ударить в двух направлениях на собственно Литву; но пространства, хотя и небольшие по размеру, однажды занятые, приходилось защищать до конца, рядом с крепостью ставить крест, уже известный литовцам, и так постепенно.