Ольгерд и Кейстут. Разворот 15

Оригинал (по-польски)

KG |

A | WREN ian noua. ów wii zn own R NY PORÓRÓK | + ky dA ; w ża ; te

| |

R

24

a miernóm powodzeniem, starali się to ustalić wpływy Litwy na sąsiednią i możną natenczas rzeczpospolitą Psków, to rozszerzyć granice jój ku wschodowi **). | Ale niebawem zamachy wymierzone na zagładę Li- twy, inne zagrażające jój zdobyczom, zmusiły ich do wystąpienia stanowczego. Już lata ostatnie panowania Gedymina zachmurzone były, gdy nagle stanęły na ziemi litewskićój aż trzy twierdze Bayerburg, Georgenburg i Marienburg, wystawione ręką krzyżacką *'). W trop za tóm cesarz Niemiec Ludwik nadaje prawem darowi- zny Litwę Krzyżakom *3), akt nie tak śmieszny, jak na pozór teraz się wydaje, bo ziemie pogańskie lub ucho- dzące za takie, uważano w średnich wiekach jako res nullius , któremi więc najwyższe władze duchowne i świec- kie, t.j. papież i cesarz Niemiec, rozporządzać mogły, a takowe nadanie tysiące rycerzy wojowników garnęło pod krzyzackie. chorągwie. Ów zakon zaś w lat kilka późnićj (roku 1348) uroczystym traktatem uzyskał od

A0) Obacz: Bracia Władysława Jagiełły, ustęp: Andrzej Olgier- dowicz. W roku 1341 Olgierd usiłował zdobyć Mozajsk ale bez skutku (Kronika nowogrodzka IV. w Połn. Sobr., tom IV. str. 55). W kronikach niemieckich pierwsza wzmianka o dwóch braciach znajduje się pod rokiem 1348 z powodu trzydnio- wój wyprawy na kraje nad Dźwiną. „Rex Keystut cum fra- tre Algarto* mówi Wigand z Marburga (Serżpt. rer. Prus., tom 17, str. 502). ;

41) Obacz 6,tych twierdzach Ścripi. rer. Prus., tom II., str. 492—95 «ronikę Wiganda z Marburga i t. III, str. 72.

*:) Dokument nadawczy, o którego autentyczności długo po- wątpiewano dla braku oryginału (ob. Skarbiec Litwy Dani- łowicza, tom I. str. 177), obecnie z oryginału w dziele Voss- berga: „Banderia Prutenorum* r. 1849 wydany został. Nosi on datę 15 listopada 1337 roku (Script. rer. Prus., t. II, jak wyżćj.)

Перевод на русский

KG | A | WREN ian noua. ów wii zn own R NY PORÓRÓK | + ky dA ; w ża ; te | | R 24 a miernóm powodzeniem, starali się to ustalić wpływy Litwy na sąsiednią i możną natenczas rzeczpospolitą Psków, to rozszerzyć granice jój ku wschodowi **). | Ale niebawem zamachy wymierzone na zagładę Litwy, inne zagrażające jój zdobyczom, zmusiły ich do wystąpienia stanowczego. Już lata ostatnie panowania Gedymina zachmurzone były, gdy nagle stanęły na ziemi litewskićój aż trzy twierdze Bayerburg, Georgenburg i Marienburg, wystawione ręką krzyżacką *'). W trop za tóm cesarz Niemiec Ludwik nadaje prawem darowizny Litwę Krzyżakom *3), akt nie tak śmieszny, jak na pozór teraz się wydaje, bo ziemie pogańskie lub uchodzące za takie, uważano w średnich wiekach jako res nullius , któremi więc najwyższe władze duchowne i świeckie, t.j.

папа и император Германии могли распоряжаться, а такие пожалования тысячи рыцарей-воинов стягивало под крестоносцев. знамена. Этот орден же через несколько лет позднее (в 1348 году) торжественным трактатом получил от А0) См. Братья Владислава Ягайло, раздел: Андрей Ольгердович. В 1341 году Ольгерд пытался захватить Можайск, но безуспешно (Новгородская летопись IV. в Полн. Собр., том IV, стр. 55). В немецких хрониках первое упоминание о двух братьях находится под 1348 годом из-за трехдневного похода на страны по Двине. „Rex Keystut cum fratre Algarto* говорит Виганд из Марбурга (Scrip. rer. Prus., том 17, стр. 502). ; 41) См. о тех крепостях Scrip. rer. Prus., том II., стр. 492—95, хронику Виганда из Марбурга и т. III, стр. 72. *:) Документ дарования, подлинность которого долго ставилась под сомнение из-за отсутствия оригинала (об.)

Сокровищница Литвы Данииловича, том I. стр. 177), в настоящее время с оригинала в работе Воссберга: «Banderia Prutenorum*», изданной в 1849 году. Он датирован 15 ноября 1337 года (Script. rer. Prus., т. II, как указано выше.)

Оригинал (по-польски)

25

króla Polski Kazimierza Wielkiego ustępstwo Pomorza, ziem chełmińskiój i michałowskiój, nawet części Ku- jaw *%), kiedy znowu zakon inflancki nabywa od Danii Estonią *5).

Wzrosła więc w trójnasób potęga tych najzaciętszych wrogów Litwy. W tym samym okresie król Polski Kazi- mierz Wielki zajmując Ruś Czerwoną, zagrażał, jak wyżój mówiono, Wołyń, Podole, Podlasie, posiadłości litewskie. Państwo tak świeżój daty musiało sobie po- stawić pytanie, być albo nie być; a tu władał berłem młodzian niedołężny 45). Chciało żyć , Jawnuta więc ustą- pić musiał, aby Olgierd i Kiejstut miejsce jego zająć mogli. W życiorysie Jawnuty opisaliśmy szybki i nie- krwawy zamach stanu, który go z najwyższćj wyzuł władzy *5), Tu tylko nadmienić wypada, jak role dobrze i odpowiednio usposobieniu głównych czynników rozdane zostały. Kto w razie pomyślnego skutku zamachu naj- wyższą władzę odzierży, to między nimi umówione nie było *7). Olgierd bowiem zawsze przezorny udziału bez- pośredniego w nim mieć nie chciał. SŚtawił się on do- piero w Wilnie, gdy brat mu dał znać, że zamach do-

konany i on panem stolicy. Kiejstut zaś wzbraniał się

43) Dogiel: Codea diplomaticus, t. IV. str. 68; Voigt: Geschichte

„ Preussens, t. V. str. 9.

ś* Voigt, t. V. str. 18—21.

45 Jąwnutis znaczy młodziuchny, tak jak Olgierd znaczyć ma „od Olgi chwalony * (Atheneum wileńskie na rok 1845, artykuł Fr. Wilczyńskiego: O nowo odkrytych monetach litewskich).

46) Synowie Gedymina, część I. wstęp: Jawnuta.

47 Nekotoremu by meżi ich sesti (Kronika litewska, wydanie Daniłowicza, str. 28), a meży nich by odnomu na hospo- darstwie sesti (wydanie Narbutta, str. 18).

4

+ MR a

Перевод на русский

25 короля Польши Казимира Великого уступка Поморья, земель Хелминских и Михаловских, даже части Куяв *%), когда вновь Ливонский орден приобретает от Дании Эстонию *5). Возросла, таким образом, в троекратной степени мощь этих самых злейших врагов Литвы. В тот же период король Польши Казимир Великий, захватывая Красную Русь, угрожал, как говорили, Волыни, Подолью, Подляшью, владениям литовским. Государство такой свежей датировки должно было ставить перед собой вопрос: быть или не быть; а здесь скипетр держал юнец слабый 45). Хотело жить, и Явнута поэтому должен был уступить, чтобы Ольгерд и Кейстут могли занять его место. В биографии Явнуты мы описали быстрый и бескровный государственный переворот, который лишил его высшей власти *5), Здесь лишь следует отметить, как роли были хорошо и соответственно настроению главных факторов распределены.

Кто в случае успешного покушения будет обладать высшей властью, между ними не было согласовано *7). Ольгерд же всегда предусмотрительно не хотел иметь непосредственное участие в нём. Он появился только в Вильне, когда брат сообщил ему, что покушение совершено и он хозяин столицы. Кяйстут же воздерживался. 43) Догель: Codea diplomaticus, т. IV, стр. 68; Фойгт: Geschichte Preußens, т. V, стр. 9.

• Фойгт, т. V, стр. 18—21.

45 Явнутис значит молодой человек, так же как Ольгерд значит «хвалимый от Ольги» * (Atheneum вильненское за 1845 год, статья Фр. Вильчинского: О новооткрытых литовских монетах). 46 Сыновья Гедимина, часть I, введение: Явнута. 47 Некоторому быть между ними сесть (Литовская хроника, издание Даниловича, стр. 28), а между ними быть одному на господарстве сесть (издание Нарбута, стр. 18). + MR a