VI. Wigand–Teodor–Aleksander

SYNOWIE OLGIERDA Z DRUGIEJ ŻONY JULIANNY XIĘŻNY TWERU.

WIGAND - TEODOR - ALEXANDER,

NIĄŻĘ NA KIERNOWIE.

Xiążę ten pod czteroma imionami znany w historyi. Pierwsze litewskie Wigand, którem podpisywał się na ranzakcyach aż do roku 1686'), drugie Teodor, nadane mu, gdy go chrzcono na ruską wiarę, trzecie Alexander, gdy przeszedł z greckiej na rzymską wiarę, warte Bazyli, którem ochrzcił go kronikarz Stryjkowski.

Co do imienia Teodor druga z rzędu kronika litewska (wyd. Narbutta str. 22), wyliezając synów Olgierda, kładzie szóstego Teodora?). Ruskie kroniki zaś wyliczae jednogłośnie dwunastu synów Olgierda , Andrzeja, Dymitra, Konstantego, Włodzimierza, Korybuta, Jagiełłę, Skirgiełłę, Korygiełłę, Winihajła, Świdrygiełłę, Szymona-Lugwe-

———_—|-

') Skarbiec Litwy tom I pod rokiem 1382 dok. 480—1, r 241.

%) O dodatku którem ta kronika w tem miejscu zfałszowa- 14 została, będzie na innem miejscu mowa.

54

Cztery imion iego.

na, mieszczą także Teodora (Fedora). Przy należytej rozwadze imion tyl, i gdy się pomni, że kronika lit: nie przeoczyłaby przecie Wiganda ulubionego brata króla Jagiełły, przychodzi się do przekonania, że ów Fedor nie może być inny, jak Wigand, który na pierwszym chrzcie otrzymał imię Teodor?).

oehzcz Z jedynastu braci Jagiełły on jeden wraz z nim

królem w Ochrzeony został w katedrze krakowskiej. Poświadcza to jeżeli nie naoczny to spółczesny kronikarz Jan z (zarnkowa tak zwany anonim archidyakon gnieznieński: »Nazajutrz świętego Walentego 14 lutego (roku 1386)*) pan (dominus) Jagiełło z rodzonym bratem swoim Wigaltem przez arcybiskupa Bodzantę ochrzceni zostali w katedrze

Примечание 592. Kroniki ruskie (ob. Polnoje sobranije ruskich lietopisiej) kładą Teodora piątym w rzędzie pomiędzy synami Olgierda, a Korybuta po nim, tak że zważając iż Olgierd miał z pierwszej ż0= ny pięciu synów, wypadałoby wnosić, że Teodor był z pierwszej żony. Ale kroniki te nie rozróżniają, który z pierwszej, który z drugiej żony się rodził, a przytem wszelka kontrowersya upada w obec dokumentów niżej przytoczonych, gdzie ten Teodor to jest Wigand Alexander nazwany /rater ułerinus (to jest z jednej matki) króla.

Примечание 593. Właściwie 15 lutego (obacz Wapowskiego dzieje Polski tłumaczenie Malinowskiego tom | str. 62). Naruszewicz w Historyi Polski t. VII str. 274 twierdzi, że Wigand należał do posel-- stwa, które wielki xiążę Jagiełło wysłał w roku 1585 do Polski z oświadczeniem o rękę królowej Jadwigi. Opiera to na słowach anonima archidyakona gnieznieńskiego, który nazywa członkami poselstwa Skorgało, Elgemioth et Borys duces Lithuaniae, Elgemoth więc miał być Wigand. Ałe mi się zdaje, że ten Elgemoth był to Olgimunt xiążę holszański, spokrewniony z panującym domem i natenczas już we wielkiem stojący znaczeniu,

krakowskiej: Jagielle Władysława, Wigantowi Wigant imiona nadane zostały: (594). Tu najpierw uważać potrzeba, że w texcie myłka oczywista zachodzi, bo Wigant nie zatrzymał przy chrzcie iiaię dawne swoje, ale otrzymał imię Alexandra, jak to dowodzą: pierwszy przywilej wydany roku 1387 przez króla szlachcie litewskiej, przyjmującej wiarę katolicką, i dochowany akt submisyi Wiganda królowi, zroku 1388, na których obu dokumentach podpisał się: Nos Alexander dei gratia alias Vigunt dua Kiernoviensis.

„W obec tego podania utrzymać się nie może poźniejsza relacya Długosza, jakoby równocześnie z królem ochrzceni zostali dwaj bracia króla: Korygiełło i Świdrygiełło. Ci bez wątpienia przeszli na łacińską wiarę, ale poźniej*). Wigand zaś przyjmując chrzest po raz drugi,

Примечание 594. Sommersberg Scriptores rerum silesiacarum t. Il str. 154.

Примечание 595. Długosz (Lib. X str. 104) mówi także o Witołdzie, który wraz z królem ochrzcił się na imię Alexandra. Witołd zaś już dwa lata pierwej (w roku 1584) na ziemi krzyżackiej chrzest przyjął według obrzędu łacińskiego. Prawdopodobnie więc Długosz olbo jego przepisywacz przez omyłkę położyli Witołda zamiast Wiganda, co tembardziej prawdopodobnem, że Długosz opisując śmierć Wiganda mówi, iż w Krakowie chrzest przyjął, regeneralionis lavacrum in ecclesia Cracoviensi susceptum, Lib. X. str. 135, Co zaś najwięcej w tem na mylne wnioski naprowadza, jest okoliczność , że Witołd także w dokumentach często nazwa= ny Wigant (które imię otrzymał i to po ojeu swym chrzestnym, gdy roku 1384 dał się ochrzcić na krzyżackiej ziemi, jak to ze źródeł dowiódł Voigt w historyi Prus t, V, str. 422), I tak w inwentarzu archiwum krakowskiego wydanym świeżo w Paryżu, cytowany dokument z roku 1586 str. 374; Conrądus magister ors dinis Cruciferorum promittit Vigunto duci Lithuaniae ausilium ad

wielką tem oddał przysługę bratu, bo gdy Jagiełło w przedwstępnych umowach z radą koronna przyrzekł, że tylko ci bracia jego którzy chrzceni nie są, chrzest przyjmą w Krakowie według łacińskiego obrządku (jak się to niżej opowie), przeto na samym wstępie wykazać mógł, że więcej uczynił niż żądała umowa.

Ulubieniac Wigand Alexander był ulubieńcem królewskiego swego br.ta, qui illum tenerrimo prosequebatur ajfectu... Germano ex omnibus chariore, mówi Długosz”). Zaledwie Jagiełło stanał na ziemi polskiej, pomyślał o ustaleniu przyszłości jego, i jednym z pierwszych pismiennych zabytków rozpoczynających nową erę Jagiellonów była donacya twierdzy Kiernów dawnej stolicy xiążąt lis tewskich z przyległościami na rzecz Wiganda*). Ze zwy-

recuperandum patrimonium suum. Jest tu oczywiście mowa o Witołdzie, ale nota wydawcy stosuje to do Wiganda, xięcia kiernowśskiego, który nie miał stosunków z krzyżakami i którego nikt nie wyzuł z ojcowizny. Kronika tak zwana Lindeablatta tak dokładna, przecież także miesza Witołda z» Wigandem Olgierdowiczem, mówiąc o chrzcie króla w Krakowie r. 1586. Wytowt wart ouch getouft, unde geheysen Alexander. A przecież pod rokiem 1409 wyliczając zażalenia zakonu krzyżaków na króla i 'Witołda mówi, że Witołd ochrzcony będąc już na łacińską wiarę, dał się chrzeić powtórnie według ruskiego obrządku i lam otrzymał imię Alexandra, Ob. str. 60 i 204 wyd. z r. 4823. 7, Hist. X str. 134 i 135.

a

Примечание 596. Vladislaus rex Poloniae donat VWigundo fratri Kiernov, Birczysko, Czeczersk. Kromera Inventarium arcis Cracoviensis. Kromera (rkp). Inwentarz zaczyna się od tego dokumentu, co dowodzi, że zaraz po koronacyi króla wydany został. Wigand pisał się odtąd zawsze xięciem kiernowskim (dux Kiernovieusis). Kiernów leży nad Wilią w województwie wileńskiem.

kłą sobie przenikliwością skojarzył król także małżeństwo jego z Jadwigą córką sławnego Władysława xięcia na Dzielnica jeOpolu, i tem rozbroił na czas jakiś zaciętego tego wroga korony”). Teść obowiązał się dać młodej parze dotacyę w dobrach"). Ociągał się z dopełnieniem obietnicy, nie przewidując, że- z własnej winy zmuszony będzie udzielić znakomitszą dotacyę niż kiedy zamierzał, W roku 1589 wpada xiążę na pomysł szalony zajęcia fortelem zamku krakowskiego. Zamach na czasie wykrytym 20- Żona i posag stał. Król zawiadomiony o tem, gdy wracał z przejażdźki do Krakowa, postanowił w Mogile oczekiwać najezdcę. Ale temu udało się ujść baczności straży królewskiej i dostać się do zamku, gdzie go dopiero ostrzeżony starosta wraz ze zbrojnym orszakiem wziął w niewolę i do króla: odesłał ''). Król darował winę, , ale xiążę opol-

'') Dominus rex revenire volebat, ac tamen in monasterio Clare tumbe dicto Mogiła morabatur ezpectans ducem Ladislaum Opoliensem, cujus homines praecedenti procima dominica castrum Crawwiense dolo se cupiebant possidere prout refertur. Sed tamen ibidem moz praefati homines ejusdem ducis per cupitaneum et alios terrigems Domini regis in castro fuerunt detecti el cum eodem duce; civilas Cracoviensis erat serala, pro tali dolo sine mandato domini regis eundem ducem de Cracovia nullas ewire et miltere praesumentes kisi supra fidejussoria caulione, ud Dominum regem est missus et ułduetus in Claram tumbam, Text oryginalny wyjęty z regestrów

Примечание 597. Ślub musiał nastąpić w roku 13586, bo już w tym roku Władysław xiążę opolski zawarł z s zięciem traktat, o którym wzmiankuje Naruszewicz (Historya Polski tom VI, tablice genealogiczne) nazwany w tym dokumencie Wigand frater uterinus regis,

Примечание 598. Zapis wydał w Niepołomicach. Gołębiowski, Panowanie Władysława Jagielły tom I str. 50. I w tym dokumencie równie Wigand nazwany /rater uterinus regis.

.

ski musiał teraz uiścić się z obietnicy i wyposażyć córkę, małżonkę Wiganda, ziemiami: włocławską, tucznowską, bydgoską, które, gdyby zejść miała bezpotomnie, wracały do Kujaw; zięciowi zaś dać w dożywocie ziemię dobrzyńską. Obowiązał się przytem osobnem pismem nie, opuszczać nigdy zięcia swojego i bronić jego osoby i posiadłości przeciw wszystkim, którzyby go krzywdzić chcieli '*).

Tak więc ziemia dobrzyńska, przedmiot ciągłej pokusy krzyżaków, jabłko niezgody między dwoma państwami, przechodziła z pod władania przyjaciela krzyżaków, zawistnego koronie polskiej pana, w posiadłość ulubionego brata króla, w pełni młodości będącego, kiedy teść jego już ku starości się chylł. Te tak mądrze na przyszłość obrachowane plany śmierć nielitościwa po-

Przeznaczo- krzyżowała. Na początku roku 1592, gdy wskazywano rządcęLiwy. pa Wiganda Alexandra jako zastępcę króla na wielkiem xięstwie litewskiem, bo takie miało być królewskie po:

skarbowych królewskich na rok 1389. Obacz Życie domowe Jadwigi i Jagiełły przez Alexandra Przezdzieckiego str. 11 — 12. Wydawca słusznie uważa, że zapewne wtedy król wymógł na Władysławie opolskim zapisy na rzecz xięcia.

mieckim.

Примечание 599. Dokumenta nadawcze znajdują się w kodexie dyplomatycznym Polski wyd. Rzyszczewskiego tom Il część II pod rokiem 1590. Gołębiowski (Panowanie Władysława Jagiełły t. | str.

Примечание 600. i inni mówią o ziemi inowłodzkiej, tłumacząc tak mylnie nazwę Vładislaviensis, która znaczy włocławską ziemie , dzisiejszy Włocławek, po niemiecku Lesslau, Zapis zaś, w którym obiecuje Władysław ópolski zięciowi obronę i pomoc, przedrukował Stronczyński w zbiorach pism dawnych. Oryginał w języku nie-

stanowienie '*). ten xiążę nagle w Wilnie umiera bezpo* tomnie'*). W czasach owycl: nie było wolno możnym łego świata schodzić z niego naturalną śmiercią, I lu więc krążyły wirści, które kroniki skwapliwie potomno- „Śmierć

przedwczesści podały, że otruty został przez służbę swoją, a ŻE ttadanwicć

sprawcą zbrodni był wielki xiążę Witołd, który*z niebo. | szczykiem miał być w ciągłej nieprzyjaźni. Cały żywot Witołda, charakter jego, który tak dobitnie ukazuje się na tle dziejów, świadczą przeciw temu przypuszczeniu. Nie na tej drodze, ale otwarcie na polu bitwy pozbywał on się przeciwników swoich i to niebezpieczniejszych, niż był nim cichy pobożny Wigand. O zajściach legoż nieprzyjacielskich z Witałdem dzieje milczą. Raz tylko roku 15894 z polecenia Jana Oleśnickiego, starosty wileńskiego, oblegał on twierdzę Ritterwerder, która była w rękach Witołda, ale odstąpić musiał od oblężenia ' (603). Po śmierci Wiganda Witołd pojednał się stanowczo z królem i zerwał wszelkie związki z krzyżakami. Zakon żagniewany, gdyż to za zdradę poczytywał, gdyby istniał jaki taki pozór, że Witołd sprawcą śmierci brata swego stryjecznego , nie omieszkałby wspomnieć o tem w pismach swoich. Milczenie jego stoi za dowód, że wieści

Примечание 601. In diesen zeiten starb Alexander des koniges bruder von Polan deme her die wile (Wilno) unde das lant ingegebin halte, Kronika tak zwana Lindenblatta str. 86 wyd. z r. 1823, «A gdy umarł Wigunt, łatwiejsza ugoda przyszła Jagiełłowi z Witołdem, gdyż mu król obiecał poddać xięstwo litewskie». Stryjkowski jak niżej,

Примечание 602. Nullam prolem reliquit. Długosz Hist. X. str. 135. Potomstwa nie zostawił. Stryjkowski wyd. zr. 1846 tom Il str. 93.

Примечание 603. Długosz Hist. X str. 152—3. Stryjkowski jak wyżej,

chodzące były bajka potwarczą, która na nieszczęście wylęgła się na swojskiej ziemi! 8),

ry Wigand Alexander pochowany leży w katedrze wileńi-

Pona tr.3 skiej obok brata Korygiełły'”). Długosz mówi o nim, że po otrzymanym chrzcie dawne nawykłości, zwyczaje, ubior, nawet mowę rodzinną porzucił i do Polaków i ich wiary z taką gorliwością przystał, że wydawał się być nie neofitą, ale szermierzem dawnym i wyćwiczonym katolickiego kościoła, przytem że szlachetnością , skromnym układem, rozumem i sprytem celował między bra:

ćmi królewskimi '*).

W roku 4394 kupiono skrzynkę, w której rzeczy zeszłego xięcia złożone zostały. Życie domowe Jadwigi i Jagiełły str. 7 i 45,

3

=>

Примечание 604. Długosz, który jako najbliższy owych czasów wieści o tej śmierci krążące "pierwszy podał, podaje je jako wieści. lh hujus quoque anni principio Alezander dua, qui et Vigunth, veneno quod proprii familiares Lithuani: cibo miscuerant elinetus , ele. De cujus morte dux Witawdus a pluribus insimulatus est el propter mores suos et prudentiam quae quandoque suae credidit obstare amplitudini veneno illum (falsene an vere incertum est) vulgatus erat sustulisse. Hist. X str. 154, Stryjkowski zaś z niezrównaną lekkomyślnością nie wątpi o popełnionej zbrodni, «ale (mówi) potem otruty z naprawy Witołdowej, jako o tem z pewnych dowodów niżej obaczysz.» A gdy przychodzi na jego śmierć, | zamiast złożenia tych pewnych dowodów, mówi: «jego otrucia był podejrzanym przyczyńcą Witołd, bo spólno nieprzyjaźnie między sobą wiedli». Wyd. z r. 1846 tom II str. 58 i 95.

Примечание 605. Długosz X str. 138.

Примечание 606. Długosz Hist. X str. 158. Wedle rejestrów domu Władysława Jagiełły wiele przebywał na jego dworze. W roku 1388 wykupił skarbnik królewski srebra jego, które zastawił był u Opiekta mieszczanina za dwie grzywny.