I. Wingolt–Andrzej, książę połocki - Olgierd i Kiejstut, tekst oryginalny

Andrzej najstarszy syn Olgierda.

Wolny gród Psów.

WINGOLT-ANDRZEJ XIĄŻE NA POŁOCKU, NAMIESTNIK WOLNEGO GRODU PSKOWA.

Andrzej był według wszelkiego prawdopodobieństwa najstarszym z pomiędzy synów Olgierda. Najpoważniejsi latopiscy Rusi wyliczając potomstwo wielkiego xięcia kładą go zawsze pierwszego w rzędzie '). Dzierzył on Połockiem, do którego w rodzie Gedymina był zawsze jak się niżej okaże pewny prymat przyłączony, a w dziejach występuje już w latach 1544—42 w rok po śmierci dziada Gedymina, ośm lat przed powtórnem zaślubieniem ojea. Olgierd w tych latach rezydował jeszcze we Witebsku dziedzinie pierwszej żony, bo wielkim xięciem Litwy był brat jego Jawnuta.

Na północnym zachodzie od Litwy, jako oazis wśród ponurej pustyni, istniały natenczas dwa samodzielne, wolne i pełne życia grody, wielki Nowogród i Psków. Oba dla obrony od sąsiadów obierali sobie zawsze kniazia na namiestnika, naczelnika, rządcę, z ograniczoną bardzo władzą, ale zawsze ze złowrogim dla rzeczypospolitych tytułem kniazia. Nowogród zaślepiony w potędze swojej więcej świecącej niż rzeczywistej, obierał sobie mianowi-

:) Latopis nowogrodzki czwarty, Latopisy tak zwane sofijski woskreseński; (Polnoe sobr. ruskich lit. ete. tomy 4, 5, 8 pod r. 1577.) Rodowód Olgierdowiczów ze 16 wieku dodany do latopisu woskreseńskiego Tom Tmy str. 255—5. Kronika tak zwana Bychowea wyd. Narbutta, nie na chlubę kronikarstwn litew= skiego, Andrzeja liczy do synów Kiejstuta a Włodzimierza wraz ze Stryjkowskim za najstarszego syna Olgierda podaje.

a ME

cie w trzynastym wieku, niepomny *kutków w przyszło” ści, na protektorów wielkich xiążąt Itosyi, we Włodzimierzu wielkim, poźniej w Moskwie panujących. Psków słabszy, a przeto ostrożniejszy powoływał w swe mury to doświadczonych wojowników jak Alexandra Wszewołodowicza rusina, to kniaziów litewskich Dowmunta, Da-

dwaj dzielnie gród bronili: szczególnie Dowmunt

będąc na tem slanowisku więcej jak lat 50 aż do śmierci (w. r. 1299) sobie cześć i sławę, a imieniu Litwy wielką wziętość pozyskał, Gdy też długo między Pskowem WAD, gród a Nowgorodem istniejące przymierze chwiać się poczęło, częste i coraz śmielsze napady kawalerów mieczowych siły grodu wycieńczały, a wzrastająca potęga xiążaąt Moskwy eoraz silniej objawiała się, naturalnym było wynikiem, że Psków u Litwy, z której Gedymin już był państwo utworzył, przymierza i wsparcia szukał. Działał także przykład w. Nowgorodu, któren lat temu kilka powołał do siębie Narymunta, syna Gedymina ?), A chwila była krytyczna. Niemcy inflanecy dopiero Wzywa po-

pskowskiej. twierdzę wystawili. Hetman grodu Alexander

p 1. ; mocy Olgierw Letigalii pięciu posłów Pskowa, i na ziemi pda przeciw. fianckim.

Wszewołodowicz zaś poróżniwszy się z mieszczanami, 0- puścił miasto. Rada miejska wysyła więc poselstwo do

«Bracia nasi w Nowgorodzie opuścili nas, po-

móżże nam gospodynie (r. 1344) 3).

*) Kronika Pskowa pierwsza w zbiorze ruskich latopisców łom IV. str, 187, Kronika w. Nowgorodu tamże (IW) str. 55 przeciwnie twierdzi, że miasto na pierwsze wezwanie Pskow: pospieszyło z Pomocą, ale wojsko w drodze spotkało Pskowia - nów, którzy im oświadczyli, że już im Pomocy nie trzeba, i qo-

Примечание 276. Synowie Gedymina t 1. oddział pierwszy,

Olgierd

rzybywa do Pskowa z6 synem Andrzejem już naten=

czas 0- chrzezonym

Wojujo ze zakonem in: flanckim.

Olgierd ostrożny «lał im najpierw wodza swego Jerzego Witówtowicza, a potem zebrawszy wojsko liczne ochotników w towarzystwie brata Kiejstuła udał się do Pskowa przywożąc syna Wingolta, który mimo pozornego pogaństwa był już ochrzczonym z wody na chrześciańskie imię Andrzeja *). Było to 20 lipca r. 1342. Jerzy Witowtowicz rozpoczął tymczasem kroki wojenne, ale pod grodem Izborsk spotkawszy się z przeważającą siłą nieprzyjaciela cofnąć się musiał do miasta, które Niemcy oblegli. Olgierd ze swojej strony przeszedł rzekę Wielikę pod Pskowem, ale zamiast iść w pomoc lzborskowi stanął na błotach i rozsyłał zwiady na wszystkie strony. Gdy mu doniesiono , że nieprzyjaciel ma liczne wojska, wydał rozkaz Litwinom cofnięcia się do Pskowa. Za nimi poszli ochotnicy pskowscy, niechcąe jak mówi kronikarz, żony, dzieci i mienie puścić na opiekę sprzymierzeńców. 0lgierd zostawszy z małą drużyną, tem bardziej ograniczył się na śledzeniu sił nieprzyjacielskich (277): Stało się, że przy nim będący brat stryjeczny Lubko, syn Woina xięcia na Połócku,' zapędziwszy się sam daleko od obezu, wpadł na przednią straż niemiecką i zabity został, Olgierd i Kiejstut opłakali wielce śmierć bratanka, ale nie myśleli o

daje, że Psków oderwał się od w. Nowgorodu i kniazia ruskiego, 3 złączył się z Litwą,

4%) Kronika pskowska | «priwede Oligierd s soboju sina swojego Andrzeja, tako bo biaszet imia jemu molitwennoje a jeszcze bie nekreszczen.». ut supra. — lmie zaś litewsko - pogańskie Andrzeja było Wingolt jak świadczy kronika lit, wydania Narbutta str. 22,

Примечание 277. Kniaź Olgierd i brat jego Kestut ostaszasia w zadi po= jechasza w gramskoje bołoto, i nacza perepitiwati niemieckija rati. (Kronika Pskowa lsza str. 188),

| | |

pomszczeniu jego, tylko nieruchomo na błotach stali (279). Nareszcie Niemcy, którzy nie mieli zamiaru zdobycia Izborska , widząc że gród nie poddaje się, a odsiecz o którą naglił, nakoniec nadejść musi, odstąpili od oblężenia, poczem Olgierd wrócił do Pskowa 1).

Wyprawa nieświetna ; ale świadczyła o przezorności i slalku Ogierda, przymiotach, które współcześni tyle w nim wielbili, Nie stojąc u 'steru rządów Litwy, nie chciał w obcej sprawie wikłać ojczyznę we Wojnę ze zakonem inflanekim i tegoż sptzymierzeńcami, a przecież jej nowe pole działania otworzył.

Psków mając go w swych murach wypuścić go nie Psków Au . drzeja przyj-

chciał. Nalegał by chrzest przyjął i został ich kniaziem. Pa NA, 2 Olgierd odmówił jedno i drugie: rycerz średniowieczny, duszno mu było w nabożnym ale burzliwym, kłótliwym i rachubowym grodzie. Dał im zaś syna swego Andrzeja i na niego przystali Pskowianie zawsze w nadziej, że OIlgierd ich bronić będzie. Andrzej więc w cerkwi sobornej w dzień ś. Trójcy ochrzczony i na kniaziostwo pskowskie Wyniesiony został *). Ale Olgierd wydalił się zaraz z miasta. Kniaź młodziuchny poszedł za ojca przykładem uda- Andrzej 0- jąc się ha Litwę, przeto opuszczony Psków pogodził się "ków. znowu z Nowogrodom 9). Ufny w to przymierze wojował

*) Item: «Otrekoszasią pojti protiw niemieckija rati.» UŁ supra,

*) I Pskowiezi widiesza, oże Pomoczi im niet,,,,,, smiri-

Примечание 278. Kronika Inflant wydanie Hermana Wartberger w tomie II scriptores rerum prussicarum 1865, milczy o tej wyprawie.

Примечание 279. A: kniaź Oligierd otreczesia krestitisia i kniażenia pskowskogo, 1 kresti syna swojego Andrieja u światej Troicie w sobornej cerkwi, i posadisza jego na kniażenie wo Pskowie nadiejuczisia pPomoczi ot kniazia Oligierda, Kron, Pskowa I. str. 188,

na własną rękę w r. 13545 z zakonem inflanckim i uzyskał pokój, który trwał lat pięć'?j.

Na Litwie zaś w tych czasach zaszły wielkie zmiany. Jawnuta syn i następca Gedymina na w. xięstwie Litwy strącony z tronu poszedł na wygnanie, a miejsce jego Olgierd zajął (r. 1545). Zajęty wzmocnieniem i ustaloniem swego stanowiska o tyle pamiętał tylko o Pskowie,

wnązito po- Ż0 mu posłał po raz drugi w zastępstwie syna Andrzeja, wodza swego Jerzego Witowtowicza, bo Andrzejowi inną przeznaczył posadę. W tych czasach bowiem zeszedł ze świata brat Gedymina, stryj Olgierda, Woin xiążę połocki ''. Połock jeden z najdawniejszych ruskich grodów miał dla Litwy i rządców jej wielkie znaczenie. Litwa niegdyś mu dań płaciła, a na Rusi, prawdopodobnie więc Znaczenie j na Litwie Żyła tradycya, która w pierwszej połowie wieku szesnastego za panowania Zygmunta I, kronikarz jeden uchwycił , obrobił i w jasnym wykładzie potomności podał, jako ród Gedymina pochodzi od Rogwołda xięcia na Połocku, którego synów i krewnych Mścisław Wołodymirowicz w. xiążę Rusi w pierwszej połowie wiekn dwunastego (1125—41132) wyzuwszy z dziedziny wysłał na wygnanie do Carogrodu, zkąd ich potomków Litwa

szasia s Nowimgorodom. uł supra. Go do wyjazdu Andrzeja_kronika Pskowa druga. (Polnoe sobr. tom V. str. 135).

Примечание 280. Kronika Pskowa pierwsza.

Примечание 281. Sofijski tak zwany pierwszy latopis mówi pod r. 1526 0 Woinie bracie Gedymina kniaziu połockim. (Pol. sobr. t. V. str. 217). Narbutt w historyi swojej Litwy t. IV. tablice gencalogiczne kła: dzie jego śmierć na r. 1550, co chociaż źródła nie wymienia, zdaje się być prawdopodobnem , bo jego następca Andrzej w tym roku rządził Połockiem.

poj

do siebie na kniażenie sprowadziła ' (282) Gdy Połock do Litwy przyłączony został 13), Woin brat Gedymina objął tam rządy; a po śmierci Olgierd je powierza najstarszemu synowi Andrzejowi.

W Pskowie zaś wojna ze zakonem jnflanckim przez lat kilka zawieszona, w r. 1348 na nowo wybuchła, Rycerze w szybkim pędzie zniszczyli całe ziemstwo pskowskie. Gdy w r. 1249 napadli Izborsk, Jerzy Witowtowicz namiestnik i wódz z poręki Olgierda padł w obronie grodu. * Psków znów osierocony, w rozpaczy zebrał siły wszystkie swoje, by wziąść krwawy odwet. Wojacy przekroczywszy Narowę, rzekę dzielącą krainę rzeczypospolitej od fnflant, twierdzę nieprzyjacielską świeżo na granicy wystawioną spalili a załogę w pień wycięli. Dumni z tego powodzenia zaczęli zaraz. odkazywać kniaziowi swemu Andrzejowi: «Tobie kniaziu było siedzieć w Pskowie a nie dać się namiestnikiem zasiępować, a jeżeli to lobie niedogodnem, porzuć Psków i idź gdzieindziej kniażyć, namiestników zaś twoich nie chcemy...

Wymówki te oburzyły Olgierda i Andrzeja. Olgierd jak świadczy kronika miasta, czuł niechęć do Pskowa i szukał błahych powodów do żalenia się na gród, "Teraz Wraz z synem rozpoczął otwarcie kroki nieprzyjacielskie, Andrzej rezydując w Połocku zatrzymywał wszystkich prze-

——————

Примечание 282. Dodatek takzwanego latopisu woskreseńskiego pod tytułem « Naczało gosudarej litowskich.» (Polnoe sob, t. 7. str. 253—5)

Примечание 283. Stryjkowski w kronice swej pod r. 1507 mówi: «Nalazłem w starych latopiscach ruskich , z których mam kilka exemplarzów, iż Litwa r. 1507 Połocko wzięła, ale jako i pod kim nie pisze.» Rzecz do dziś nie wyjaśniona,

Rozbr_ jężdżających kupców pskowskich , zabierał im towar, ko-

Pskowa

oieriem i nię i tylko za drogim okupem puszczał ich na wolność. Andriej Jednego zaś roku (1351) bez pośredniego wypowied Qęez i Jednego zaś ro u ( bez pośredniego wypowiedzerew nia wojny napadł na czele Połoczanów graniczne ziemie

I Pskowa.

Przy takim rozbracie Psków zniechęciwszy się do Litwy, dłużej niż ćwierć wieku ratował się jak mógł poruczając obronę zenistwa swego różnym luźnym kniaziom | jakoto Ostafiejowi który groźnym się stał Połockowi, Ba-

zylemu , Alexandrowi '*). Andrzej zaś długie lata kniażył spokojnie w Połocku. Wspominają tylko kroniki, że w r. 1368, zabrał xięciu Smoleńska Chorwacz i Rudnie. W nr 4372 na wezwanie Michała, xięcia Tweru, wraz ze stryjem Kiejstutem oblegał Perejasław. W latach 15735—4—5 najeżdżał i oblegał twierdzę Dinaborg w Inflantach, w. r. 1376 twierdzę pruską Rossiten 13), Jagiedło W. Me roku 1377 umiera mu ojciec w. xiążę Olgierd. oddaje mu TEN pomijając wszystkich synów 2 pierwszego łoża, Ja- ** _ gielłę pierworodnego z drugiej żony następcą swoim mianuje. Uczuł to Andrzej, i niechęć wzajemna, której oba bracia przyrodni poźniej tyle dali dowodów, już natenczas weszła w czyn. Czując chwiejność stanowiska swego na Litwie Andrzej zbliżył się do zakonu w Inflantach, a zakon, który natenczas pokój zachowywał z

n—m—n———

Примечание 284. Kronika Pskowa pierwsza.

Примечание 285. Latopis takzwany troieki (l I. str. 252 zbioru ruskich dziejopisów. Chronicon Livoniae Hermani Wartberger w. zb. scrip= tores reruin prussiearum.t. II Lipsiae cz an 1865 pag. 104 — 3—7 —14) Karamzym w historyi Rosyi (t. IV. n. 395) twierdzi, że Andrzej r. 1359 zdobył na rzecz Litwy gród Rew, ale żró-

Pskowem '5), namówił gród, aby go na nowo na kniaźstwo przyjął, co też uczynił '7), Andrzej więc został” po

dła nie podaje, a dalej mówi, że to zajęcie nastąpiło r. 1365 niewspominając nie o Andrzeju: przeto wątpliwość tu zachodzi,

(Anto 14577) Magister livoniensis senciens Rutenos in obsidione Płockow, congregata copia properabat illuc, sed Ruteni..... ante ejus udventum abscesserunt , invadensque Rutenos suos saluwit. Ruteni tandem occurunt magistro in amicilia ferentes munera, et fit unio inter partes , jurantque per crucem, dquod Ruthenos molestare non velint. Jutant quoque Rutheni, quod ordini velent adkuerere, Magister. ,.,. transsiit ad oppidum Płockow, ubi Ruleni a magislro pelunt sibi regem dare, unde consilio preceptorum dedit eis Antream de semine regio ortum in regem.» Zresztą 0- koliczność , że Andrzej kniażył w Pskowie i Połocku, Niemcy j kronikarze łacińscy Pskó w przezwali Plescovia, Ploskow Ploskau (ob. Kionikę Viganda) a taksamo i Połock w kronikach zagranicznych (ób. Vandalia auctore Krantz liber [X. capuł 8) iw dokumentach (dokument Andrzeja niżej podany) często natwańy Ploskow, dosyć trudności prry śledztwie stawia. Czasem Półock także nazwany Płoczek (bDogiel Codez diplomaticus t, V. pag. 80). Chronicon Livonice Hermani Wartberger pod 1. 1375— 1—5—6. w kronikach litewskich Połtesk (Latopis Daniłowicza), W ruskich Kronikach Pskowianie także nazwani czasem pleskowiczj (kron. nowogrodzka Asza pod r. 1443 — Polnoe sobr. t, dci str 402),

Примечание 286. Togdaże i mir Pskowiczi s Niemci wziasza (Krónika Pskowa lsza pod r. 1369),

Примечание 287. Pribieże kniaź Andriej Olgierdowicz wo Pskow i posadisza jego Pskowiczi na kniażenije (/tem r. 45177). Co do udziału zakonu świadczy o tem kronika Wiganda (wydanie Raczyńskiego i Voigta str. 228) w ustępie nast. dość bałamutnym i pełnym przechwałek, ale z którego wypływa, że Rusini napadali o tym czasie Psków, a zakon 'mu niósł pomoc , o czem kronika pskowska i inne milczą. .

rąz drugi kniaziem Pskowa. Leoz Psków tak długo od niego lekceważony, któremu tak źle wypłacił się za przychylność i zaufanie mu okazane, musiał mu wydawać się nietylko nie dość możnym, ale i niepewnym sprzy* mierzeńcem. Udał się więc nicbawem (r. 1378) do w. xiążęcia Dymitra lwanowicza w Moskwie rezydującego, a ten przyjał go jak najserdeczniej 8),

Przymierze zawarto. Jak drogo było okupione wykazało się, gdy w r. następującym (1579) Andrzej wrócił na Litwę. Musiał natychmiast towarzyszyć bratu w. kniazia Moskwy w wyprawie tegoż na zdobycze Olgierda Slarodub i Trubczesk, gdzie rezydował brat Andrzeja rodzony, Dymitr Olgierdowicz (289),

Większą chlubę przyniosła mu wojna, ktorą w roku

bitwa na po- 4380 chan Tatarów wydał w. xięciu Moskwy. Jagiełło

skim. An- . . . dg... k

arżej walczy powodowany bez watpienia nienawiścią która do tych z bratom P ) | TUE *

Dymitrem xjążąt wyssał u piersi matcz mej i pomimo, ojciec i dziad pod chora 2 y ] , |

Bytóskwy. - jego matki padli pod mieczem katowskim Hanów, nie wa-

hał się przyjść Talarom w pomoc z wojskiem do którego dali się zwerbować i Polacy 29). Przeciwnie Andrzej na pierwszą wieść o wypowiedzeniu wojny, stawił się ż Połoczanami i Pskowianami, oraz bratem Dymitrem Korybutem w obozie moskiewskim, t. j. natenczas chrze: ściańskim 3. W słynnej bitwie nad Donem na polach

Примечание 288. Latopis takzwany sofijski (Pol. sobr. t. Sty str. 251).

Примечание 289. Latopis takzwany woskreseński pod r. 1379. Ziem t. Ś. str. 531. *

Примечание 290. Takoże s Mamajem w kupie litowskij kniaź Jagalło-s wseju litowskoju i liatskoju siłoju (Kronika nowogrodzka IVa polnoje sobr. tom IV str. 75 i inne). i

Примечание 291. Nowogrodzka kronika IVta str, 11. i inne.

Kulikowa stali obaj bracia na przedniej straży??). Jagiełło zaś nie dla braku odwagi, której tak znakomite dał poźniej dowody, ale dla dwoistej polityki, znamionującej zawsze Litwę, stał w oddaleniu od pola bitwy, nieczynnością swą przyczynił się do klęski sprzymierzonych mu Tatarów, a gdy posłyszał, że zwycięstwo na stronie Moskwy, z przednim oddziałem jednym Moskali, wracającym ze zdobyczą z placu boju stoczył pomyślną potyczkę, zabrał zdobycz” i pospiesznym krokiem wrócił na Litwę. Przymierze to jego z nieprzyjacielem chrześcian, wzbudziło ku niemu głęboką niechęć na Rusi północnej. Współ. czesne kroniki nie szczędzą mu krwawych obelg?3),

*:) U Karamzyna opis bitwy na polu kulikowskim według kroniki współczesnej rostowskiej,

Jagiełło sprzymierzeniec Tatarów.

Примечание 292. | tak kronika nowogrodzka IVta str. 81 mówi: « Przyszedł Jagiełło z wojskiem Tatarom na pomoc, krześcianom na zgubę, ale Bóg ich wybawił. Bo Qlgierdowiez nie spieszył bynajmniej na „plac boju, a gdy usłyszał że Mamaj pobity, nie tracac czasu cofnął się z wielkim pospiechem , chociaż nikt go nie gonił. Nie zoczył ani w. kniazia ani wcjsk jego. Drżała Litwa przed tego imieniem, nie tak jak dawniej gdzie z nas się urągała i gó. rować chciała». Nie ma innego opisu tej bitwy jak te, które nam ruskie kroniki podały. Za prawdę przyjąć wypada, że Jagiello _nie brał udział w bitwie, tylko stał w -oddaleniu, inaczej byłyby one z chlubą podały, że i on pokonahym został. Lecz sumienna kronika tak zwana Lindenblatta, z pierwszej połowy XV wieku mówi (r. 1580) «że Rosyanie odnieśli wprawdzie zwycięstwo, ale w powrocie napotkali Litwinów, którzy im wielką p 0- rażką zadali, i zabrali cały plon na Tatarach zdobyty». Poźniejsza o wiek kronika Krantza « Vandalia» dając tej bitwie mylną datę (r. 1581), idzie dalej jeszcze twierdząc «że Tatarzy gdy Moskale przestali ich ścigać, zwrócili swe kroki i połączywszy się z Litwinami wielką klęskę Rosyanom zadali»,

Lecz Andrzej już rzucił rękawicę Jagielle. Po dwóch wyprawach przeciw niemu wymierzonych, musiał w. xią= żę Litwy panujący widzieć w nim buntownika i w tym duchu przeciw niemu działać począł.

iagiełło xię- _ Zawarłszy uprzednio r. 1580, z mistrzem Inflant ści-

stwo połockie udział : : "= p Audrzoja ma- Se przymierze na mocy dwojga konwenćyj, z których

daje Skir- , , . . / R gielie. jedna i ziemię połocką obejmowała **), nadał Połock

bratu swemu Skirgielle. Gród starożytny, skarbnica świętych tradycyj wzdrygnął się wysłańca Jagiełły, co się

włoch dopiero sprzymierzył z Tatarami ) i którego może mieli tooż nie zą poganina, uznać za pana). Mieszczanie, zaledwie

przyjmują.

Wszystko to nie zgadza się ani z odgłosem, które miało to zwycięstwo odniesione na polach Kulikowa, ani z tryumfalnym pochodem do Moskwy w. xięcia zwycięzcy. A jakżeby kroniki litewskie o tak świetnym sukcesie Jagiełły wspomnieć nie miały, kiedy przeciwnie ani wzmianki u nich o tej bitwie, Aby wobec takich sprzeczności zbliżyć się do prawdy, wypada trzymać się środkowej drogi. Jeżeli kroniki pruskie i inflanekie tak niechętne Litwie i Jagielle, mówią o ich sukcesach, musi być coś w tem prawdy, tylko jak w tym razię zmąconej przez famę, bieg czasu i oddalenie. Z drugiej strony podanie ruskich kronik a za niemi Karamzyna, że Jagićłło ratował się ócieczką , jest oczywistą przesadą, bo i tak stał opodal ód placu boju. Starałew się więc w texcie te dwa podania pogodzić.

2a) Dogiel Codex diplomaticus t. V pag. 80 —81.

Примечание 293. Kroniki ruskie w opisach bitwy na polu kulikowskiem mówiąc o Jagielle dodają: «neczestywyj» (bezbożny).

Примечание 294. Latopisiee Litwy wydanie Daniłowicza str. 52 mówi, że Połoczanie go nie przyjęń. Kronika Wiganda mówi, str. 262 (wyd. poznańskie) że nie chcieli mieć poganina. Zresztą ta słynna kronika, która nie doszła nas w pierwotworze, ale w przerobieniu, z XV wieku, co do spraw, które nie tyczą się Prus, wcale niekrytycznie wydana, miesza w dwóch ustępach Połock z Psko-

się Skirgiełło ukazał, wsadzili go na klacz i wśród obelg i urągań wyprowadzili za miasto, grożąc mu sroga karą, gdyby kiedy ważył się powrócić?7). Gdy to doszło do wiadomości Jagiełły dał on bratu wojsko złożone z Litwinów i Rusinów, które obległo Połock?5). Ale w łym czasie potężniejszy przeciwnik niż Andrzej ukazał się Jagielle w osobie stryja Kiejstuta. Ten długo tłumiąc niechęć nakoniec otwarcie wystąpił i Jagiełłę w Wilnie „uwięził. Gońce przynieśli tę wiadomość do Połocka. Połoczanie uradowavi udzielili ja wojakom Skirgiełły, co ich w oblężeniu trzymali, a ci natychmiast wymówili posłuszeństwo swemu xięciu i udali się do

wem, Andrzeja ze Skirgicłłą, i autor ze słuchu tylko pisał bardzo niedokładnie o sprawach Litwy i Rusi.

*?) Ploscau urbs est Lilvaniae non longinqua, quae tune in id superbiae eucreverat , ul principem suum Skirgallum (Skirgełło) multis in urbę contumeliis a/fectum, jumento per contumeliam impositum urbe ejicerent, imprecalione terribili facta si unquam rediret. lile contumeliam irrogatam quaestus amicis in circuitu et omnium judicio reprimenda videbatur civium contumacia (Krantz Vandalia. Coloniae 1519 lib. 9 cap. 8); kroniki ruskie 1 litewskie o tym wypadku milczą.

Примечание 295. Latopisice litewski str. 52 wydanie Daniłowicza. Stryjkowski twierdzi, że Andrzej natenczas był w Połocku, co nie jest pewnem, ale temby się dała tłumaczyć zacięta obrona grodu, przytem dodaje, że ten Andrzej był to przedtem nazwany Wojdat syn Kiejstuta. Opisując zaś drugie oblężenie Połocka w r. 1586, Andrzeja zowie Olgierdowiczem, tożsamo przy pierwszem wyliczeniu synów Olgierda, co wszystko dowodzi, jak dokładnie wertował pietnaście latopisców ruskich i litewskich, które miał mieć pod ręką. Ob. wyd. warszawskie z r. 1846 t. II str. 57, 62 i 76.

%iejstuta?9). Skirgiełło opuszczony 2 kilkoma pozostałymi sługami udał się do Inflant o pomoc?'). Mistrz chętny zawsze z każdej sposobności mieszania się w sprawy sąsiadów, udzielił ją ale pod warunkiem, że cząstka ziemstwa xięstwa połockiego odstąpioną zakonowi z0- stanie*'). Połoczanie wycieńczeni na siłach wezwali w. Nowgorod, by ich ratował). Nowgorod nie ruszył Się. Pomimo tego Połock tak dzielnie się bronił, że Inflantczycy po czternastu tygodniach odstąpić od oblężenia musieli, nie przepominając jednak zająć na rzecz zakonu przyrzeczoną ziemię (r. 1580— (298)).

Andrzej mógł Andrzej miał teraz dobitne dowody, ile stara Ruś

czole Rwi. mu sprzyja. Jagiełło przeciwnie nietylko na Rusi z powodu bitwy pod Kulikowem, ale i w Litwie prawdziwej trudne miał stanowisko. Przymierze ze zakonami krzyżackim i inflanekim, przedewszystkiem zaś śmierć gwał-

Примечание 296. Latopisiec Daniłowicza str. 34, Kronika Wapowskiego wydanie Malinowskiego str. 4 t. 1.

Примечание 297. Idem. -

Примечание 298. Unde Schirgal mitlit legatos magistro Livoniae vocans eum promittens ordini dare terriculam perpetua possidendam. Viganda Kron. str. 262 wyd. pozn.

Примечание 299. Kronika wielkiego Nowgorodu , czwarta Pol. sobr. t. IV str. 83.

Примечание 300. Kronika Lindenblatta, najdokładniejsza co do dat pod rokiem 1381 mówi, że oblęgali Połock bez skutku przez 14 tygodni. Kronika Wiganda str. 264 że dni 11 i dodaje «Schirgal in continenti magistro terram promissam praesentwit, in qaa magister aedifiewit domum nemine advertente» W ostatnim wyd. tej kron. 4 r. 1865 zamiast „nemine* położono «Nerie» co ma znaczyć w pobliżu albo Nehringu albo rzeki Wilji (tom Il pag. 607—8 Scrip. rerum prussicarum).

towna natenczas zaszła ubóstwianego od Żmudzi Kejstuta, nie mogły niowzbudzić niechęci ku niemu.

Że Andrzej zamierzał z tego korzystać i wystąpić zoelajole cy. przeciw w. xięciu, poźniejsze wypadki wykazały. Lecz kimadagyu lat kilka spędził w nieczynności lub knowaniach u pomniejszych xiążąt Rusi: Smoleńska, Rezania?4). Jagiello przeciwnie przoz ten przeciąg czasu (1382— 1384), wśród tysiąca przeszkód zręcznością, walecznością nietylko paraliżówał nieprzyjacioł skrytych i jawnych i utrzymywał całość państwa, ale przywiązał do siebie najgroźniejszego na wewnątrz przeciwnika, Witołda syna Kiejstuta. A kiedy już pewien siebie w r. 1585 wysyła świetne poselstwo do Polski z oświadczeniem o rękę królowej Polski Jadwigi, Andrzej, któremu jeżeli trwał w oporze, nic nie zostawało, jak w. obec zamierzonego połączenia Litwy z Polską katolicką rozwinąć sztandar ztarożytnej wiary Rusi, Andrzej więc ogłasza się hołdownikiem zakonu inflanekiego, wroga tejże Rusi i uroczystym zapisem bierze od niego w lenność ojczystą swą dziedzinę, xięstwo połockje (302) Tem podpisał zgubę swoją.

tam w roku 1385 syn jego Michał.

Примечание 301. Q Smoleńsku obacz niżej. Co do Rezania znajdował się

Примечание 302. Dokument zapisu przedrukowany w kodexie dyploma- " tycznym Prus Voigta t. IV str. 39—40. eAndreas rex in Ploscovia nostrorum haeredum consensu accedente, totum regnum ploscoviense, quod pater noster Olgirde quondam rez Littoviae nobis in vita sua assignavit, et post patris obitum fratres nostri nobis dederunt, Magistro et fratribus ordinis theutonici, in Livonia damus et resighamus in perpeluum tenendnm el possidendum. Cacterum submitlimus nos et nostros haeredes defensioni domini Magistri et ordinis theut. in Livonia, qui nos et nostrós haeredes defendant, et si quis nos et

Z przymie-j Zakon tmietzowy wywdzięczył mu się wprawdzie. W luswolemi.pu tym r. 1886 kiedy Jagiełło z braćmi i przedniejszymi pany w Krakowie odprawiał gody swe weselne, Litwa więc bez obrony była, mistrz Inflant z hurmą Łotwaków wkroczył w głąb kraju i połaczywszy się z Andrzejem w przeciągu trzech tygodni ośmnaście powiatów od granicy aż. do Oszmiany, obrócił w perzynę, poczem zabrawszy ze trzy tysięce jeńców i koni wrócił do Infiant>5). O tym

nostros haeredes in regno Ploscoviae exzpellere conelur, eztunc ordo suo posselenus adjuvabuni et pro obtencione regni..... assisteni».

W drugim dokumencie donosi o tem mistrzowi krzyżaków w Prusiech, oraz że odtąd prawem feudalnem trzyma Połock od kawalerów mieczewych i prosi o obronę i protekcyę.

Dokument pierwszy datowany «Crasfina s. Dionisii martyris» a. «1885» a gdyż dwóch męczenników tego imienia było, których święto obchodzi: kościoł 5 ;$ października przeto zapis wydany „zastał w każdem razie juź po zawarciu stanowczej ugody między panami węgierskimi i polskimi z Jagiełłą względnie tegoż zaślubin, co pastąpiło na dniu 14 sierpnia r. 1385. (Ob. oddz. t p. Skirgełło).

Latopis Litewski str. 44 wydanie Daniłowicza «kniaź Andrej Połocki pride s Niemei Liflanty ) 30 wseju Latinoju (Łotwakami) na litowskuju zemliu».

Oba te głównę źródła świadczą, że tylko mistrz Inflant miał udział w tej wyprawie. Co więc Długosz mówi 4 za nim. inni powtarzają, że mistrz krzyzaków Konrad Zollner jej przewodniczył, nie zgadza się 2 prawdą, Sam król Władysław w procesie swoim z zakonem krzyżaków obwinia go tylko, że poruszył wojska infanckie na Litwę. «Zodem tempore dum cum omnibus gentilus 1n0- stris armatis ad assumendam fidem catholicam ad regnum Poloniae nos. mayimus, ipse (mistrz krzyżaków) per czercitus $w0$:de

Примечание 303. Kronika Lindenbłatta str. 60 wyd. z r. 1825. «Kam der Meister von Lyflant ken Littovin».

samym czasie wkroczył do posiadłości litewskich drugi przymierzeniec Andrzeja Światosław, xiążę Smoleńska, i nawidziwszy srogo Orszę i jej okolice obległ Mścisław twierdząc, że to dawna dziedzina jego przodków37). Nąmiestnikiem grodu był natenczas kniaź Korygiełło , brat króla Władysława 358), Ale już wieści o napaściach tych , doszły do Krakowa. Skirgiełło więc na rozkaz króla udaje się w marcu na Litwę i połączywszy się z Witołdem i braćmi swymi konstantynem, Szymonem - Lugwenem i Korybulem przybywa na odsiecz oblężonemu grodowi* (304). Pod murami Mścisławia przyszło do zaciętego boju. Psdł Światosław zabity od Lacha i brat jego Iwan*!. Syna Światosława, Jerzego, wziął Skirgiełło w opiekę swoją jako krewniaka, odwiózł do Smoleńska i osadził na wiel-

Livonia adjunctis sibi quibusdam. schismaticorum exerdilibus videlicet de Polocko et Smoleńsko nobis rebellantibus terras nostras vastuti fecit» NY oryginale zaś skarga tak opiewa: «Mit Andrea une efm bruder einem | Katżere dywile wir waren duśen'dem łande czw Litlawen , tribt ihr manchesten rombe, vinget und sluget late, ver= rebt uńd vórbrannt festen unde landa, (Serip. rerum prussicarum, Lipsiae a. 1865 t. Il pag. 714. Równie "mylnem jest podanie Długosza , że: mistrz zdobył Półock i'Łókomię 'i oddał”AridrzejoWi, bo ten "nie "przestał * panować 'w Połocku i nalóżącej doń Łukomli,

*) Upoważnienie" dtłania się na Litwę 'ótrzymał: Skirgićno r. 1386 dnia 12 mdróa (Dańiłowicz Skarbiec Litwy tI, dók. 519),

Примечание 304. Kronika Nowgóródu 'IV tr. 92, Batópisiec litewski wyd Daniłowicza str. 42,

Примечание 305. Kronika nówgorotłźka IV str. 92 i inne' kroniki ruskie,

Примечание 306. Kroniki ut supra i 'kronika 'Kijówa, wydana r. 1836 w Hoskwie według rękop. supraślskiego. Według kroniki nowogródzliej TV bitwa miała "miejsce 29 kwietnia.

kim xięstwie*'), Lecz musiał pierwej Jerzy stawić się w

Sandomierzu i wydać zapis, jako obowiązuje się królowi

—_ Polski i Skirgielle dostarczyć pomocy przeciw wszystkim

tychże nieprzyjaciołom , mianowicie przeciw Andrzejowi połockiemu**).

Andrzej więc widział się od przymierzeńców opu-

W szczonym, bo i zakony krzyżaków i kawalerów mieczo-

wych odurzeni szczęściem Jagiełły, przejęci trwogą z przy-

rostu potęgi jego, odkąd skojarzył się z Polską, szukali

wszędzie związków i oparcia, a nie myśleli ratować len-

nika*3. Król uznał chwilę dogodna do nieuwładnienia

stanowczo brata, którego miał za najzaciętszego wroga

swego**). Skirgiełło z rozkazu króla obległ Połock (w r.

at ała 1386—87) i według podań jednych wstępnym bojem,

więzieniu. wędług innych podstępem zdobył gród, wziął Andrzeja

w niewolę i uwiózł do Litwy**), zkąd go król po nieja-

kim czasie do Polski jako jeńca sprowadził i na zamku

w. Chęcinach (ziemi sandomierskiej), jednym z najobron-

niejszych w Koronie w ścisłem więzieniu. trzymał**). Skir-

Upadek A drze,

4!) Latopisiec litewski wyd. Daniłowicza str. 43. Kronika nowgorodzka IV str. 93.

Примечание 307. Georgii ducis Smolenscensis cum Vladislao rege Poloniae et Skirgellone M. D..L. foedus, quo idem Georgius promiklit eis aucilia contra hostes ipsorum et nominatim contra Andream ducem „Po: łocensem , Sandomiriae post dominicam Cantate a. 1586 (npeplarę ium archivi regni. Rękop. Kromera).

Примечание 308. OQbacz Voigt Geschichte Preussens, t. V str. 481.

Примечание 309. Długosz zowie Andrzeja «pestis communis» Lib. X pag. 107. -

Примечание 310. Kronika nowgorodzka IV i pskowska l. Pol, sobr. t, IV str. 94 i 193. To co nowgorodzka mówi, że Skirgiełłę Niemcy posiłkowali, nie jest do prawdy podobnem.

Примечание 311. Kronika nowgorodzka mówi (uł supra), «w Litwu goli

„giełło zaś z woli króla został panem Połocka*?), ale nie na długo. Witołd wzmagając się w potęgę zniewolił go do usłąpienia* (313), a gdy jaż był panem rzeczywistym LiIwy, przypomniał. sobie więźnia złamanego wiekiem, i wstawił się u króla, by mu wolność wrócił. Wszelako nim król na to przystał, prócz Witołda dwaj bracia Andrzeja, Włodzimierz i Skirgiełło, oraz Teodor xiążę ruski na Ratnie, dać musieli za niego porękę, jako wichrzyć więcej nie będzie *9),

Z końcem kwietnia p. 1594 uzyskał Andrzej SWĄ dszorony wolność, osiadł w Nowemmieście (Korczynie) i przez 3 "55 się do miesiące w małych przejażdźkach używał widoku swobody, który Polska natenczas niezaprzeczenie przedstawia-

la*95). Ze schyłkiem lata zwrócił swe kroki nie do Li- =

Długosz "quem lemporis processu capłum et in eastro Chęciny cartere coacłum.» Lib. X Pag. 107.

Примечание 312. sDziś nam Bóg dał gród Połock , który Skirgajło z naszą pomocą wziął w swoje ręce, a który wydzielił mu był ojciec (c0 nieprawda) i my potwierdzamy, i xiążę Skirigajło ma nim władać z miastami, co należą do Połocka». Obacz Skarbiec Liwy wyd, Daniłowicza tom I dok. 542),

Примечание 313. «A i Połtesk wdasia jemu». (Lat, litewski wydanie Daniłowicza str. 44).

Примечание 314. Witoldus et Skirgielło duces Lithuaniae , Viadimirus Kijovientis, Theodorus Rok alynensis (tak ma Inwentarz archiwum królewskiego wydany w Paryżu str. 377. W wyjątku tego samego dokumentu podanym w Skarbcu Litwy, powiedziano Ratnensis i to zdaje się być prawda) Vadislao regi pro Andrea fratre spondenł, eum regi obsequentem fore. .. Delatycze feria quarta post dominicam Circumdederunt me, anno 1394, F alszywem jest więc podanie kroniki Pskowa drugiej, że Andrzej uciekł z więzienia,

Примечание 315. Najwięcej o tem znajduje się szczegółów w dziele: sZydie domowe Jadwigi i Jagiełły z regestrów skarbowych z lat 1388

twy, gdzie najstarszy syn Olgierda jużby nie miał gdzie głowy położyć5!), ale do Pskowa, pełnego wspomnien młodości jego, który on sobie tak lekceważył niegdyś, a który teraz ostatniemu synowi, co mu pozostał, przytułek=ofiarował **).

Gród był natenczas w nieporozumieniu z wielkim Nowgorodem. Wojsko nowgorodzkie stanęło pod Pskowem, ale po stoczonej jednej bitwie oddaliło się. Andrzej natenczas udał się do Nowgorodu, by w imieniu Pskowa pokój zawrzeć**). Była to ostateczna czynność jego w Pskowie, którą nam kroniki dochowały.

do 1447 przedstawione przez Alexandra Przezdzieckiego.» Jest tam najpierw spis dokładny. garderoby i innych przedmiotów sprawionych kosztem skarbu królewskiego dla Andrzeja, gdy miał być puszczonym na wolność. Potem 1 maja (r. 1594) xiążę Andrzejko, który siedział w Chęcinach w więzieniu przybył do Kra= kowa (cum multis baronibus) na wieczerzę: dano mu przytem trzy kopy chleba i ćwierć piwa, 12 maja przysłano mu do Nowego miasta dwa talenty pieprzu, 45 maja jadąc konno z Bochni do Nowegomiasta wstąpił do Uścia; 45 lipca był w św. Krzyżu. Ostatnia wzmianka o nim 15 lipca, gdzie jemu i Witołdowi dano (zapewnie na drogę) 5 woły. Ob. str. 46, 41, 11, 6, 7186.

s!) Stryjkowski (str. 98 wyd. z r. 1846 t. II), wprawdzie bardzo późny świadek, mówi, że «miernym udziałem na wychowanie opatrzonym był z łaski» na Litwie. Jak był mierny. ten udział okazuje się ze zasiłku, który Pskowianie synowi jego dali. (ob. niżej).

Примечание 316. Togoże miesiaca (tj. lipca) kniaź welikij, Andriej Olgirdowiez prijechał iz Litwy od brata iz niatwi (niewoli) w 18 deń, Kronika Pskowa pierwsza. Pol. sobr. t. IV str. 194.

Примечание 317. Poszli Nowogrodcy ze swoimi kniaziami Romanem, Kon= stantynem na Psków, a kniaź Andrzej Olgierdowicz i syn jego Iwan byli w Pskowie... A kniaź Andrzej Olgierdowicz przyjechał

Ostatni rok życia jego był oraz i najpiękniejszym. W r 1599, gdy Witołd poszedł na Talary, on starzec już pad grobem stojący *!), zaciągnął się pod jego chorągiew i zginął w bitwie nad rzeką Worsklą wraz z pobratymcami, których tyle razy wojował*5),

Istnieją dwa zapisy jego uezynione «monastyrom w Połocku 55).

| SYNOWIE ANDRZEJA,

Itódowód Gedyminowiczójy spisany w wieku XVI za panowania Zyginunta | daje xięciu Połocka Andrzejowi tylko syna jednego Szymona zabitego pod Rezaniem '),

do Nowogrodu (kron. Nowgor. IV i dodatek do niej) str. 100, 141, ul supra.

S8)aKroniki ruskie i litewskie.

*:) Obacz: Akty zapadnoj Rossii tom I dok. XIII i XIV. Dokument drugi opiewa wprawdzie na wielkiego kniazia Onufrego, ale wydawcy uczeni aktów słuszną uwagę w przypiskach robią, że tu zapewne myłka «Onufrej; zamiast Andriej.

Narbut w dziejach Litwy dla braku dostatecznych źródeł niedokładnie opisał żywot i potomstwo Andrzeja (ob. mianowicie tom VII badania genealogiczne w dodatku). Lepiej Naruszewicz Historya Polski tom VI na wstępie «xiążęta litewscy», chociaż pisał 0 55 lat wcześniej. Tożsamo Gołębiowski «Dzieje Władysława Jagiełły» tom I, tylko że kładzie w usta Andrzejowi długą mowę, co miał mieć do mistrza krzyżaków, gdy mu się poddawał w lennietwo, i powołuje się na Długosza i Naruszewicza, u których o tem ani wzmianki.

*) Tom VII zbioru kronik ruskich wyd. w Petersburgu str, 254=—55,

Ginie w pitwie nad rzeką Worskia.

Примечание 318. Kiedy w r. 1541—42 został już namiestnikiem Pskowa, to w r. 1599037 lat później musiał mieć przeszło lat 70, Narbutt w historyi Litwy, według rękopismicnnego ułamku mówi, że przyszedł na świat r. 1525 (1. V str. 239).

Kroniki ruskie zaś świadczą, że ich miał trzech, a dwa z nich zmarli przed ojeem.

draojęwiez, Pierwszy Michał (a nie Szymon) gdy r. 1585 wielki kniaź Moskwy, Dymitr Iwanowicz, brata swojego Włodzimierza posłał na Olega kniazia na Rezaniu, padł w bitwie pod. murami grodu*. Drugi po imieniu nie-

Szymon Ar wymieniony, ale zapewnie Szymon powyżej wzmiankowany, zabitym został r. 1586 przy zdobyciu Polocka przez Skirgiełłę*). Trzeci był Iwan. Ten podczas niewoli ojca znalazł przytulek w Pskowie. «W r. 1589 (mówi latopis wielkiego Nowgorodu) było powietrze w Pskowie. Mieszkańcy wysłali do władyki w Nowgorodzie, aby pobłogosławił gród, i tych co jeszcze w nim żywi

Iwan An- pozostali. T władyka zjechał do Pskowa, pobłogosławił

drzejewicz. , w Pskowie gród, kniazia Iwana Andrejewicza, lud, i na jego

modlitwę ustało powietrze *):.— Roku 1594 przyjmował ojca w Pskowie*. Nakoniece w r. 1699 złożył na zielone światki w cerkwi rządy Pskowa. Tego samego lała Pskowianie zatrwożeni wypowiedzeniem im pokoju ze stro= ny Witołda, wysłali posłów do wielkiego kniazia Moskwy, Bazylego Dymitrowicza i uprosili sobie kniazia Iwa

Примечание 319. Woskrescńska kronika (Pol. sobr. t. 8 str. 49) nazywa poległego Michałem Andrzejewiczem połockim, wnukiem Olgier- - da, Obacz także Karamzyna Historya tom V nota 105. ,

Примечание 320. Kronika nowgorodzka IV: (Pol. sobr. ruskich lietopisej str. 94 t. IV) «Skirgielło syna Andrzeja zabil, a brata swego Andrzeja wział w niewolę.»

Примечание 321. Nowgorodzka IV kronika, str. 96.

Примечание 322. Item i dodatek do niej, str. 100—140, ;

Примечание 323. lwan Andrejew syn a Olgirdow wnuk... ciełowanie sło+ żiw. (Kronika Pskowa l. Pol, sobr. t. IV str. £95),

na Wszewołodowicza z rodu xiążąt 'Tweru, który 10go sierpnia zjechał do Pskowa, poczem kniaź Iwan Olgier-

dowicz gród opuścił”) Odtąd przez długi ciag rządów

Witołda na Litwie groźna jego postawa ciążyła nad Pskowem. Pyleżny możnowładca, z istoty rzeczy, wpływ swój na okoliczne państwa wywierał, Psków zaś, który już szukał pana, byle mu tenże zostawił dzwony, wiece i posadników, Witołd mógł zdobyć, albo też zhołdować i stale przechylić do Litwy. Miasto lego umiał on mu być tylko przykrym, zawistnym i zdradliwym sąsiadem. Nawiedzał często bez powodu srogiem zniszczeniem posiadłości rzeczypospolitej, bra? drogie od niej okupy a na domiar zakon inflancki wspólnego ich wroga, wzywał by go -posiłkował przeciw DPskowianom, obiecując jeżeli gród zdobędzie, zdobycz odstąpić zakonowi*). Prócz zniechęcenia slanowezego do Litwy?) najbliższem następstwem lego postępowania było, że Psków obrony szukać musiał u waelkich kniaziów Moskwy. Od początku wieku

———N

Ustopuje miejsca namiestnikora w. kn. Mo-

skwy.

a2+

Примечание 324. Item,

Примечание 325. Obacz! Skarbiec Litwy Daniłowicza tom I dokumenta nr, 145 z r. 1402 i 8I4 z r. 1405.

Примечание 326. Pskowska kronika I pod r. 1406 (str. 197) nazywa Witołda poganinem, odstępeą prawej wiary elrześciańskićj, nieprzyjacielem prawdy, krzywoprzysięzcą. 0 jednej z wypraw jego na Psków w r. 1426 przedsięwziętćj pod pozorem, że miasto przystać nie chciało na samowolne wytyczenie granie między tegoż posiadłościami a Litwą , z którego powodu przez tygodni pieć oblegał twierdzę Woroneż, wspomina kronika Pskowa w kilku słowach z dodatkiem, że wział tysiac rubli okupu. Długosz zaś lę wyprawę szeroko opisuje i twierdzi, że biskup krakowski Zbi - gniew Oleśnicki odradzał ja jako nieusprawiędliwioną silnie Witołdowi. (Liber 11 str. 492).

Otrzymuje jałmużnę od Pskowa.

—

Syn Iwana Aloxander obwołany kniaziem Pskowa.

Ustępuje znowu miejsca zesłańcom Moskwy.

XV ukazuje się leż szóreg kniaziów namiestników, którzy z poręki Moskwy rezydują w Pskowie. A gdy r. 1457 ukazał się znowu w murach jego dawny kniaź Iwan Andrzejewicz, wnuk Olgierdów jako wspominek przeszłości, przyjęto go, mówi kronika chlebem, miodem i wszelka czeją, ofiarowano mu darem dziesięć miarek żyta, tyleż owsa i dziesięć rubli, ale po kilkomiesięcznym pobycie wydalił się z miasta '").

Mądry król Kazimierz Jagiellończyk uczuł potrzebę naprawienia, co poprzednik jego Witołd przewinił. W r. 1440 zawarł on przymierze z Pskówem'). O tym samym czasie przybył z Tweru, gdzie się tułał, Alexander syn Iwana, prawnuk Olgierda do Pskowa, by raa jeszcze próbować szczęścia. Mieszczanie niezadowoleni z zastępcy namiestnika kniazia Włodzimierza Danilowicza, wygnali go, a Alexandra obwołali kniaziem**). Piastował on tę godność lat trzy. Ale w r. 1445 zjawia się w Pskowie zesłaniec wielkiego kniazia Moskwy, knież

1%) Prijecha (r. 6945 tj. 1457) kniaź Iwan Andrejew syn, Olgirdowicz s Litwy i prijasza jego Pskowiczi chliebom , medom i pomnikom pocztisza i dasza 10 zobnie rżi, 10 owsa, da [0 rublew na kormliu... i pojecha iza Pskowa. Kron. Pskowa I str. Ż10. Naruszewicz (Hist. Polski t. VI na wstępie «xiążęla litewscy») mówi, że Iwan Andrzejewicz wspomniany w tranzakeyi z r. 1434, która jest w archiwum królewskiem. Ta tranzakcya do dziśdnia jeszcze na świat nie wyszła.

Примечание 327. Obacz: Akty zapadnoj Rossii tom | dok. 58.

Примечание 328. Prijecha r. 1459 kniaź Alexandr Iwanowicz prawnuk. Olgirdów z Tweri. Togoże lieta Wołodimera Daniłowicza wygnasza won izo Pskowa, a Ołexandra prijasza na kniażenie. Kron. Psko: wa | str. 214.

Alex*nder Bazylewicz Czartoryski, najzuchwałszy ze Wszystkich owezesnych xiażąt ruskich, co temu dopiero lat dwa z bralem Iwanem zgładził ze świata wielkiego xięcia Litwy Zygmunta '*). Niebawem po nim zjechał poseł wielkiego kniazia Moskwy, który temuż Alexandrowi Czartoryskiemu zdał kniaźstwo w Pskowie. Posłuszne mieszczaństwo oddało mu pokłon w cerkwi św. Trójcy, a on na. wzajem Żłożył przysięgę wielkiemu kniaziowi i miastu Psków '),

Teraz. Alexander Iwanowicz prawnuk Olgierda musiał zająć w Pskowie podrzędne stanowisko, i kroniki miej-* scowe nie wzmiankują o nim już więcej.

Równie Połock kolebka rodu, dziedzina przodków Upadek pojego, pół wieku przedtem stracił udzielnych swych xiq- Wa łąt a przeto i samoistność. Pół wieku poźniej runęła rzeczpospolita pskowska (r. 1510), Dzwon wiecowy przy cerkwi św. Trójcy, który witał trzy generacye O!gierdo. wiczów, gdy wstępowali za progi świątyni, by otrzymać poświęcenie na kniaźstwo, umilkł na zawsze. Ale głosy goryczy świadczące o doznanym zawodzie wydobywały się czasem z grobu. Kroniki miejscowe przez długie lata

") R. 6951 (ty. 1443). Togoże licta prijecha kniaź Ałexandr Wasilewicz (według dalszego opowiadania Czartoryski) ot kniazia welikogo wo Pskow i potom prijecha posoł od welikogo kniazia Wasilia Wasilewicza i poruczi jemu kniażenie po welikogo kniaia słowu, i posadisza jego Pskowiczi na kniażenie i ciełowasze krest ko kniaziu w. Wasiliu Wasilewiczu i ko wsemu Pskowu, Kron. Pskowa | str. 242.

Примечание 329. Kronika Pskowa l, w zbiorze dziejopisów ruskich, str. 212—14,

jeszcze królów litewskich zowią odszczepieńcami, Litwę pogańską '*).

1%) Korol litowskij otmetnik.. pogannaja Litwa.

W aktach Rosyi zachodniej tomie I (przypisek do dokumentu trzynastego) powiedziano, że według heraldyków polskich knia* ziowie Łukomscy pochodzą od Andrzeja Olgierdowicza. To twierdzenie mylnem, bo przynajmniej Niesiecki najcelniejszy z heraldyków polskich mówi: że siążęta Łukomscy pochodzą od siostry króla Jagiełły, a przeto od Olgierda po kądzieli, i dlatego prócz familijnego herbu Roch używają i pogoni litewskiej. Ale prawda jest, że zaraz potem miesza w to Andrzeja xięcia na Połockui Łukomli, tak że trzebaby wnosić, że Łukomscy pochodzą od stostry i brata Jagielły.

Tenże sam Niesiecki mówi że córka Andrzeja Olgierdowicza była żona Witołda. Źródłem jego kronika Stryjkowskiego, a tegoż znowu litewska kronika tak zwana Bychowca w tych czasach wydana. Według niej drugą żoną Witołda była Marya, córka Jędrzeja kniazia łukomskiego i starodubskiego. Gdy zaś Andrzej Olgierdowicz pisał się z Połocka a nie Łukomli, Starodub zaś w jego posiadaniu nigdy nie był, przeto podanie w tym kształcie wątpliwe.