Wstęp: synowie Olgierda

Внимание: генеалогические таблицы в оригинале набраны графически - со связующими линиями между именами. Автоматическое распознавание передаёт такую страницу как несвязный набор обрывков, а машинный перевод вдобавок переводит имена как нарицательные. В этой главе такие места помечены строкой в квадратных скобках; читать их следует по фотосканам в разделе развороты со сканами.

WSTĘP.

Olgierd, syn Gedymina, wielki xiąże Litwy miał dwu- Wielu w. nastu synów. nit spiówa to ich ro:

W tem zgadzają się wszystkie źródła historyczne do- dał? Zgo-

tąd znane Polski, Litwy i Rusi 5, tópisców gr

topisców w Ale też i tu zgodność koniec swój bierze. Już co do miocie.” imion tych synów różnią się między sobą podania latopisców, równie czy wszystkich ich jedna rodziła matka. Długosz, bawiący na dworze króla Kazimierza, wnu- danie Długo: ka Olgierda, podał w historyi swojej, że matką wszy- R stkich dwunastu synów wielkiego xięcia była rusinka Stryikowski. (rulhenu) córka xięcia Tweru; a drugi dziejopis K romer, któren w wieku szesnastym sporządził Inwentarz archiwum. państwa, a więc z tegoż czerpał, powtórzył podanie Długosza z dodatkiem, że miała na imię Ma ry a?) _ Dopiero Stryjkowski w kronice swej Litwy zachwiał w 1

2

Примечание 266. Długosz dziejopis z pietnastego wieku, domownik i nauczyciel prawnuków Olgierda , latopiscy ruscy z pietnastego i szeshastego wieku „, kroniki dwie litewskie z owych czasów, Stryjkowski aż do drugiej połowy wieku 18go jedyny historyk Litwy, co sięgał do źródeł, z których niektóre dziś już zatracone. *) Długosz wydanie lipskie xięga X str. 62, Kromer xięga XIV str. 242, wydanie kolońskie,

ogierd miał te niezaprzeczona ;owagę dwoch dziejopisów polskich,

dwie żony i ow. twierdząc, że synowie Olgierda z dwojga żon pochodzą.

Pierwsza żona była córką xięcia na Witebsku, druga eórką xięcia Tweru *). Że miał za sobą prawdę, wykazało się z postępem czasu, mianowicie gdy w wieku dziewietnastym po długiem ukryciu zaczęły wychodzić na świat źródła, z których czerpał, dwie kroniki litewskie, kroniki ruskie.

Pierwsza żo Najstarsza dotąd znana kronika Litwy pisana za kró-

na Marya , , , Ngłuiczka Ja Władysława Jagiełły mówi na wstępie, że Olgierda,

ojca króla, przyjął kniaź Witebska za zięcia, i ten Witebsk po nim odzierżył *. Drugi latopisiec Litwy o wiele pozniejszy nazywa tę xiężniczkę, żonę Olgierda, Anną, ale poprawka niewiadomej ręki na boku znajdująca się uczy, że imię jej było Marya (267).

Z kronik ruskich do dziś dnia znanych niektóre. wy: liczają starannie synów Olgierda , pięciu z pierwszą, siedmiu z drugą żoną spłodzonych %). Jedna zaś tylko mówi

8), Kronika Stryjkowskiego xięga XII rozdz. 13 wyd. Warsz, z r. 1846 t. II. str. 54—8,

3. Latopisiec Litwy i kronika ruska wydane przez Ignacego Dapiłowicza (Wilno 1827 r. str. 1sza) Kromer (ut, supra) mówi także o tych pierwszych zaślubinach Olgierda. Że miał ten latopis Litwy pod ręką, równie jek i Długosz i przeciw niemu właściwie w sprawie ziem polskich polemizował, wykazaliśmy w lomie l. Synów Gedymina.

(267). Kronika wielkiego Nowogrodu IV. str. 72 sofijska I sir, 256, woskreseńska |. (dodatek) str. 255—-5 i druga str. 25. Wszystkie zawarte w zbiorze kronik ruskich wychodzącym w Petersburgu pod tytułem: „Połnoje sobranije ruskich latopisej itd,”

Примечание 267. Kronika Litwy wydana w r. 1846 przez Narbutta pod zbiorowym tytułem : Pomniki-do dziejów Litwy, str. 22.

że pierwszą żoną była xiężniczka witębska , i zaślubiny jej kładzie pod fałszywą datą r. 4340 1.

Imię więc pierwszej żony Olgierda pozostałoby we wątpliwości, gdyby szczęśliwem trafem przy rękopiśmie drugiej kroniki litewskiej nie dochował się przypisek współczesny, z napisem «rodosłowie kniażej Witebskich”, Wtem rodowodzie więc poczynającym od Włodzimierza Wielkieg0, i którego rzetelność niema powodu ani podstawy posądzać, Jarosław Wasilewicz , podany jako ostatni (poślednij) kniaz Witebska zmarły r. 1520 ; któren zostawił córkę Maryą Jarosławną zaślubioną, r. 1318 0|- gierdowi Gedyminowicz kniaziu na Krewie, zmarłą r. 13463).

Stryjkowski wspomina w kronice swej *), że widział (r. 1875) jej obraz malowany wespół z Oigierdem, mężem, w cerkiewce słaroświeckiej na zamku w Witebsku, który zamek wraz z wieżą xiężna zbudowała, gdy Olgierd był na wojnie pruskiej,

lo do drugiej żony Olgierda to dwie kroniki lite. wskie, trzy znane dotad kroniki ruskie, a nakoniec do.

"—"————

w tomach 4, 5, 7; g, Latopis cytowany, ale nienazwany w historyi Rosyi Karamzyna tom V. nota 50, Latopis kijowski wydany wraż z kroniką nowogrodzką w skróceniu w Moskwie r, 1856,

3%) Tak zwany latopis gustyński, wydany w powyżej wzmian= kowanym zbiorze tomie drugim. Że zaślubiny O!gierda pierwsze dużo wcześniej nastąpić musiały niż w podanym r. 4340, wątpliwości nie podpada, bo jak niżej się okaże, już w r. 1342 Olgierd osadził w Pskowie syna swego Andrzeja, a ten w tym roku objął także rządy w Połocku.

Примечание 268. Kronika lit. wyd, Narbutta z r. 1846, str. 84

Примечание 269. UL supra str, 58.

graa tora chowany dokument przez nią wystawiony tyczący się cerlianna Xię- kwi w Ozieryszczach z r. 1877 świadczą, że matka krótworu. |ą Władysława Jagielły, rodzicielka dynastyi Jagiellonów była to Julianna (a nie Marya jak Długosz i Kromer twierdzą), córka xięcia Tweru Alexandra Michajło-

wicza tj. syna Michała '?). Matka jej nieznana ''). Dom xiążąt Tweru, któren w osobie Michała , dziada xię-

page Żny Julianny, pierwszych lat wieku czternasiego , doszedł

skżęrwo. był prawie szczytu potęgi i znaczenia w Rosyi, gdyż " przedstawiający linię najstarszą miał prawo do zwierzchnictwa nad innymi xiążętami, i też Michał wyniesiony z0- stał na tron wielkiego xięcia we Włodzimierzu , wkrótce potem srogiemi dotknięty klęskami do upadku zdążył. Jerzy Daniłowicz panujący Ww Moskwie współzawodnik do zwierzchnictwa zaprzysiągł mu zgubę. Połączył się ścisłym węzłem z chanem Tatarów, wspólnym ich panem, biorąc jego siostrę za żonę i wymógł że wielki xiąże Michał dla urojonych przewinień, pomimo wszystkich czynionych przez

Примечание 270. Latopisiec Litwy wydanie Daniłowicza str. 39, Kronika Litwy wyd. Narbutta str. 22, Latopis tak zwany woskreseński lszy, str. 215. drugi str. 63. (Pol. sobr. ruskich letopisej tom 1.8). Latopis takzwany troicki dragi, cytowany w Historyi Ro» syi Kararnzyna tom IV. str. 554, Akla zachodniej Rosyi (Akty zapadnoj Rossii) wydane przez komisyę archeograficzną w Petersburgu tom 1. dokument Śty. Dzićło znakomite pod względem bogactwa zebranych materyałów, staranności w wydaniu, krytyki i bezstronności w dodanych notach. Mianowicie miłośnicy dziejów Polski, Litwy i Rusi winni wydaweom wdzięczność za wydobycie tylu zakopanych skarbów.

Примечание 271. Wie się tylko, że Alexander ożenił się r. 1519. Karamzyn Historya Rosyi tom IV. nota 280. Zdaje się, że miała na imię Anastazya. ldem str, 250.

0 AZZ KKK LC ŻLE

niego ustępstw stawić się musiał do Ordy przed sąd chana i tam zginął śmiercią męczeńską (r. 1349). Cerkiew ruska położyła go w poczet męczenników swoich. Po upływie lat siedmiu (p. 1526) Dymitr syn najstarszy Michała, któren miał za żonę siostrę Olgierda 12), stawiwszy się na dwór chana, zabił pod Jego oczyma Jerzego Daniłowicza, xięcia Moskwy, głównego sprawcę okropnej | śmierci ojea, ale za to zginął pod mieczem katowskim: | Młodszy brat jego Alexander, macierzyński dziad króla „ Władysława Jagiełły, objawszy po nim xięstwo Tweru, walczył ile sił starczyło ze złowrogiem przeznaczeniem, / zadał nawet Tatarom pod samą stolicą swą klęskę, ale ulegając nakoniec przemocy udał się w tułactwo dy Pskowa, potem na Litwę, a chan Wszystkie jego grody w perzynę obrócił (r. 1527). Gdy mu nakoniec po dziesięcioletniem tułactwie szczęście chwilowo zabłysło i xiążę Alexander wrócił do ojczystego grodu, groźny rozkaz chana, pąduszczanego przez wroga rodu Jana Daniłowicza, xięcia Moskwy, brata zabitego Jerzego zmusił go udać się do Ordy wraz ze synem Teodorem, gdzie obaj ścięcl zostali (r. 1339) Pozostała po nim wdowa z małoletnimi synami pod opieką niezgodnych stryjów.

Z córek Alexandra Michajłowicza jedna Marya po- nia. Olgierda ślubiła Szymona Iwanowicza, wielkiego xięcia Moskwy, * Móskisy. u którego ojciec wyż wspomiauy Jan uchodził za sprawcę | śmierci jej rodziciela, a który był już wdowcem po Anastazyi Gedyminównej, siostrze Olgierda '3) druga Julian.

Примечание 272. Obacz Karamzyna Historyę Rosyi, tom IV. nota 259,

Примечание 273. Woskreseński latopis r. 13535 (Polnoje sob. ete. t. 7. str. 204) mówi, że w Litwie zwała się Augustą, a ochrzezoną została na imię Anastazyi,

[Schemat genealogiczny: przodkowie Władysława Jagiełły po kądzieli; układ nazw ze skanu zachowano w dalszym tekście.]

Przodkowie króla Władysława Jagiełły po kądzieli.

Michał . Xiążę Moskwy i Tweru ścięty w Ordzie. Dymitr «= Groźnooki X. Tweru ścięty w Alexander =. Qrdzie, żona siostra Olgierda. X. Tweru ścięty w Ordzie. „. Teodor Wszewołod Michał Juliańna Maria ścięty w Ordzie druga żona W. X, żona W. kn. Mo- | Olgierda matka _ Skwy Szymona

króla Jagiełły wdowca po Anastazyi siotrze Olgierda.

A mA

WON

na była żona Olgierda ' (274), Podwójnej tej kolligacyi Olgierda z wielkim xięciem

, Moskwy winniśmy, że w kronikach ruskich dochowała

się data powtórnych tych zaślubin litewskiego xięcia. Było to roku 1349—50 18). Data ważna, bo za tym ślą- Data powtór.

. nych Jego , dem przy sprzecznych często podaniach kronikarzy można *aślubim

będzie co do dwunastu synów Olgierda oznaczyć, z której żony pochodzą.

Przystępujemy teraz do opisu żywotu ich i potomstwa o ile źródła do dziś dnia znane dostarczają nam

zasobów.

————L

liewne u Karamzyna, tom V, str. 254 not.

Według tych zapisków wstąpiła do zakonu z przybranem mieniem M.a ryi,.i to było zapewnie powodem, że polscy hiioórycy pod tem imieniem ją znają.

o m—

Примечание 274. Zeszła ze świalu r. 1542; pochowana w kieczarach ki-

Примечание 275. Lątopis takzwany woskreseński uł supra str. 215 kładzie uślubiny na rok 1850, troicki cytowany przez Karamzyna i kro= lika gustyńska na r. 1549. Ta kronika powagi dośś podejrzanej pzez omyłkę ojca xiężny Julianny nazywa Michalem Alexandroriczem , zamiast Alexandrem Michajłowiczem, Wspomina się tu otem, bo ten błąd wcisnął się i do historyi słusznie wysoko tenionej Karamzyna (tom IV. 242), chociaż tenże tak dokładnie opisał dzieje xiążąt Tweru. Podobnych myłek jest zaś w jego ” tuiele niemało. I tak w tym samym p:zedmiocie Szymona powyżej wspomnianego wielkiego xięcia Moskwy, który był zięciem Alexandra Michajłowicza twerskiego , a przeto szwagrem syna teoł Wszewołoda, robi zięciem Wszewołoda (t. IV. str, 250—51),