История древнего Галичско-русского княжества. Часть третья. Лист 186 - с. 184
Скан издания 1855 года: оригинал в дореформенной орфографии и тот же текст в современной орфографии.
Оригинал
съ требованіемъ торжественно обѣщанной помощи, на которой онъ со всей благонадежностію полагался; но она къ сожалѣнію не послѣдовала, и даже его союзники, папскіе вассалы, Польскіе князья, уговоривавшіе его поддаться власти Римскаго престола, обѣщавшіе ему нѣкогда всякое вспомоществованіе противъ Татаръ, готовые сопровождать его на войну съ Ятвягами, на которой не было никакой опасности, а конечно добыча, не торопились идти на Татаръ. Тогда увидѣлъ Даніилъ опасность въ которую запутался онъ разрывомъ съ
Король Даніилъ отлагается отъ Папы Римскаго.
Татарами и подчиненіемъ Папѣ; въ негодованіи отказался отъ всякой связи и сообщенія съ Римомъ, и тѣмъ перекратилась первая, годъ и нѣсколько мѣсяцевъ продолжавшаяся унія. — Его Святѣйшество Папа Александръ IV. огорчился, досадовалъ, укорялъ его своими грамотами за отступничество, приводилъ ему въ память, благодѣянія Римскаго престола, увѣщавалъ раскаяться, возвратиться въ нѣдра единоспасаемой церкви, приказалъ даже епископамъ Оломуцкому и Бреславскому употребить всѣ духовныя и мірскія мѣры, и принудить мятежнаго ослушника къ повинованію; но напрасно, Даніилъ остался отщепенцомъ 169!
Примечания
Современный нашъ Лѣтописецъ, вѣроятно по причинѣ выше въ 153 примѣчаніи нами приведенной, охуждая поступокъ Даніила объ отступленіи его отъ соединенія съ Римской церковью, не упоминаетъ объ этомъ важномъ и смѣломъ поступкѣ своего государя, но въ доказательство справедливости сказанаго нами въ текстѣ есть папская грамота, писана 1257 года въ Historicis Russiae Monimentis, tomo I. страна 48, слѣдующаго содержанія: Danieli Regi Russie timorem divini nominis et amorem Alexander Episcopus servus servorum Dei. Inter alia que, nobis ex injuncto Apostolatus incumbunt officio, animarum nos convenit precipue invigilare saluti, ut eas Regum Regi, qui nos illarum, licet ”immereti [Сноска: Immeritos. —], voluit preesse regimini, lucrifacere, sua nobis cooperante gratia, veleamus. Verum quia non est Deo acceptum obsequium, quod sine fide prestatur, nec pervenitur operum edificio ad salutem, quod supra firmitatem fidei non ”consurgit [Сноска: assurgit. —], ad propagandam eam, et corroborandam in mentibus omnium, et specialiter Regum et Principum intentione tota omnique sollicitudine, ac verbi et operis efficacia laborare debemus, ut Christiana Religione latius diffusa per orbem, Patris Eterni filius multiplicatis servitoribus plenius honoretur. Sane tu olim cupiens de infidelitatis tenebris. que postquam etiam renatus fuisti fonte baptismatis oculos tue mentis involverant, ad ”lumen [Сноска: lucem. —] Catholice fidei, sine qua nemo salvatur, et ad obedientiam Ecclesie Romane non sine divina inspiratione redire, juramento prestito promisisti, Ecclesie predicte tamquam fidelis ejus filius obedire, ac fidem Catholicam, sicut alii Orthodoxi mundi Principes, observare. Propter quod Ecclesia eadem, volens te in sui devotione congruis firmare favoribus et condignis gratiis confovere, personam tuam ad Regalis dignitatis apicem sublimavit, faciendo te inungi sacri crismatis oleo, tuoque imponi capiti ”Regum [Сноска: regium. —] diadema. Sed tu, sicut ad audientiam nostram non sine cordis turbatione pervenit, tam spiritualium quam temporalium beneficiorum ipsius Ecclesie immemor, tanteque gratie prorsus ingratus, prestiti juramenti religione contempta, id quod circa obedientiam ejusdem Ecclesie, ac predicte observationem fidei promisisse ”dinosceris [Сноска: dignosceris. —], observare postmodum non curasti, in anime tue periculum, ipsius injuriam fidei, Ecclesie predicte contemptum, et obprobrium Jesu Christi. Super quo tanto vehementius contristamur, quanto ”faventius [Сноска: ferventius. —] super omnia cordis nostri desiderabilia cupimus, ut cultus ejusdem fidei per orbem longius, latiusque diffusus continuum, auctore Domino, suscipiat incrementum. Volentes igitur apostolicis apud te super hoc insistere monitis, et ad veritatem, que Christus est, paternis te persuasionibus revocare, ac sperantes, quod te graviter contra Deum, et ejus Ecclesiam deliquisse considerans, condigne peniteas, et errorem tuum corrigere studeas per te ipsum, Magnitudinem tuam monendam duximus attentius, et hortandam quatenus ad tuam memoriam revocans, quanto studio, quantaque sollicitudine circa exaltationem tuam Sedes Apostolica laboravit, consideramus etiam, quod non Ecclesiam, sed te ipsum decipis, tuum in hac parte promissum dampnabiliter non servando perditionis viam, qua graderis, non differas abjurare, et id quod de ipsius observatione fidei, et predicte Ecclesie obedientia, juramento prestito, promisisti, inviolabiliter observare procures. Ita quod nos tuorum laudabilium operum odore percepto, multa exinde perfusi letitia, dulcia ipsius Ecclesie ubera, que copiose dudum in multorum beneficiorum perceptione suxisti, tibi, tuis exigentibus meritis, affectuosius porrigamus. Alioquin venerabilibus fratribus nostris.......Olomucensi et.... Wratislaviensi Episcopis literis nostris injungimus, ut te ad id per censuram ecclesiasticam, appellatione remota ”compellant [Сноска: compellant, invocato nihilominus contra te auxilio brachii saecularis. — Data sunt Olomucensi aliisque praesulibus mandata, ut Danielem censuris armisque fidelium ad officium redigerent. Приведенныя здѣсь подъ текстомъ отмѣнныя выраженія нѣкоторыхъ словъ, заимствовани изъ Альбертрандова Экземпляра.]. Non obstantibus aliquibus litteris Aplicis cujuscunque tenoris existant, per quas effectus presentium impediri valeat vel differri, et Constitutione de duabus dictis edita in concilio generali. Datum Laterani. Idibus Februarii, anno tertio. (1257).
Современная орфография
с требованием торжественно обещанной помощи, на которой он со всей благонадежностию полагался; но она к сожалению не последовала, и даже его союзники, папские вассалы, польские князья, уговоривавшие его поддаться власти римского престола, обещавшие ему некогда всякое вспомоществование против татар, готовые сопровождать его на войну с ятвягами, на которой не было никакой опасности, а конечно добыча, не торопились идти на татар. Тогда увидел Даниил опасность в которую запутался он разрывом с
Король Даниил отлагается от папы римского.
Татарами и подчинением папе; в негодовании отказался от всякой связи и сообщения с Римом, и тем перекратилась первая, год и несколько месяцев продолжавшаяся уния. — Его Святейшество папа Александр IV. огорчился, досадовал, укорял его своими грамотами за отступничество, приводил ему в память, благодеяния римского престола, увещавал раскаяться, возвратиться в недра единоспасаемой церкви, приказал даже епископам Оломуцкому и Бреславскому употребить все духовные и мирские меры, и принудить мятежного ослушника к повинованию; но напрасно, Даниил остался отщепенцом 169!
Примечания
Современный наш летописец, вероятно по причине выше в 153 примечании нами приведенной, охуждая поступок Даниила об отступлении его от соединения с римской церковью, не упоминает об этом важном и смелом поступке своего государя, но в доказательство справедливости сказаного нами в тексте есть папская грамота, писана 1257 года в Historicis Russiae Monimentis, tomo I. («Исторические памятники России», том I.) страница 48, следующего содержания: Danieli Regi Russie timorem divini nominis et amorem Alexander Episcopus servus servorum Dei. Inter alia que, nobis ex injuncto Apostolatus incumbunt officio, animarum nos convenit precipue invigilare saluti, ut eas Regum Regi, qui nos illarum, licet »immereti [Сноска: Immeritos. —], voluit preesse regimini, lucrifacere, sua nobis cooperante gratia, veleamus. Verum quia non est Deo acceptum obsequium, quod sine fide prestatur, nec pervenitur operum edificio ad salutem, quod supra firmitatem fidei non »consurgit [Сноска: assurgit. —], ad propagandam eam, et corroborandam in mentibus omnium, et specialiter Regum et Principum intentione tota omnique sollicitudine, ac verbi et operis efficacia laborare debemus, ut Christiana Religione latius diffusa per orbem, Patris Eterni filius multiplicatis servitoribus plenius honoretur. Sane tu olim cupiens de infidelitatis tenebris. que postquam etiam renatus fuisti fonte baptismatis oculos tue mentis involverant, ad »lumen [Сноска: lucem. —] Catholice fidei, sine qua nemo salvatur, et ad obedientiam Ecclesie Romane non sine (Даниилу, королю Руссии, — страх и любовь божественного имени. Александр епископ, раб рабов Божиих. Среди прочего, что по возложенному на нас апостольскому служению нам надлежит, подобает нам особенно бдеть о спасении душ, чтобы мы могли, при содействии Его благодати, приобрести их Царю царей, Который соизволил поставить нас, хотя и недостойных, править ими. Но так как неугодно Богу служение, совершаемое без веры, и не достигается спасение зданием дел, которое не возведено на твёрдом основании веры, мы должны со всем усердием и всякой заботой, действенностью слова и дела трудиться над её распространением и утверждением в умах всех, особенно королей и князей, дабы, когда христианская религия шире распространится по миру, Сын Вечного Отца полнее почитался умноженными служителями. Ты же некогда, желая из тьмы неверия, которая и после того, как ты возродился в купели крещения, окутывала очи твоего ума, к свету католической веры, без которой никто не спасается, и к послушанию Римской церкви не без) divina inspiratione redire, juramento prestito promisisti, Ecclesie predicte tamquam fidelis ejus filius obedire, ac fidem Catholicam, sicut alii Orthodoxi mundi Principes, observare. Propter quod Ecclesia eadem, volens te in sui devotione congruis firmare favoribus et condignis gratiis confovere, personam tuam ad Regalis dignitatis apicem sublimavit, faciendo te inungi sacri crismatis oleo, tuoque imponi capiti »Regum [Сноска: regium. —] diadema. Sed tu, sicut ad audientiam nostram non sine cordis turbatione pervenit, tam spiritualium quam temporalium beneficiorum ipsius Ecclesie immemor, tanteque gratie prorsus ingratus, prestiti juramenti religione contempta, id quod circa obedientiam ejusdem Ecclesie, ac predicte observationem fidei promisisse »dinosceris [Сноска: dignosceris. —], observare postmodum non curasti, in anime tue periculum, ipsius injuriam fidei, Ecclesie predicte contemptum, et obprobrium Jesu Christi. Super quo tanto vehementius contristamur, quanto »faventius [Сноска: ferventius. —] super omnia cordis nostri desiderabilia cupimus, ut cultus ejusdem fidei per orbem longius, latiusque diffusus continuum, auctore Domino, suscipiat incrementum. Volentes igitur apostolicis apud te super hoc insistere monitis, et ad veritatem, que Christus est, paternis te persuasionibus revocare, ac sperantes, quod te graviter contra Deum, et ejus Ecclesiam deliquisse considerans, condigne peniteas, et errorem tuum corrigere studeas per te ipsum, Magnitudinem tuam monendam duximus attentius, et hortandam quatenus ad tuam memoriam revocans, quanto studio, quantaque sollicitudine circa exaltationem tuam Sedes Apostolica laboravit, consideramus etiam, quod non Ecclesiam, sed te ipsum decipis, tuum in hac parte promissum dampnabiliter non servando perditionis viam, qua graderis, non differas abjurare, et id quod de ipsius observatione fidei, et predicte Ecclesie obedientia, juramento prestito, promisisti, inviolabiliter observare procures. Ita quod nos tuorum laudabilium operum odore percepto, multa exinde perfusi letitia, dulcia ipsius Ecclesie ubera, que copiose dudum in multorum beneficiorum perceptione suxisti, tibi, tuis exigentibus meritis, affectuosius porrigamus. Alioquin venerabilibus fratribus nostris.......Olomucensi et.... Wratislaviensi Episcopis literis nostris injungimus, ut te ad id per censuram ecclesiasticam, appellatione remota »compellant [Сноска: compellant, invocato nihilominus contra te auxilio brachii saecularis. — Data sunt Olomucensi aliisque praesulibus mandata, ut Danielem censuris armisque fidelium ad officium redigerent. (принудили, призвав тем не менее против тебя помощь светской власти. — Оломуцкому и другим прелатам даны были поручения, чтобы они церковными наказаниями и оружием верных привели Даниила к исполнению долга.) Приведенные здесь под текстом отменные выражения некоторых слов, заимствовани из Альбертрандова Экземпляра.]. Non obstantibus aliquibus litteris (…божественным внушением вернуться, ты, принеся клятву, обещал повиноваться названной Церкви, как верный её сын, и соблюдать католическую веру, подобно другим правоверным государям мира. Поэтому та же Церковь, желая утвердить тебя в преданности ей подобающими милостями и согреть достойными благодеяниями, возвела твою особу на вершину королевского достоинства, велев помазать тебя елеем святого мира и возложить на твою голову королевскую диадему. Но ты, как не без смятения сердца дошло до нашего слуха, забыв о благодеяниях этой Церкви, как духовных, так и мирских, и вовсе неблагодарный за столь великую милость, презрев святость данной клятвы, то, что, как известно, обещал относительно послушания той же Церкви и соблюдения названной веры, впоследствии не позаботился соблюдать, во вред своей душе, в обиду самой вере, в презрение названной Церкви и в поношение Иисуса Христа. Об этом мы тем сильнее скорбим, чем горячее превыше всех желаний нашего сердца жаждем, чтобы почитание этой веры, распространяясь по миру всё дальше и шире, по воле Господа получало непрерывное приращение. Желая поэтому настоять перед тобою в этом деле апостольскими увещаниями и отеческими убеждениями возвратить тебя к истине, которая есть Христос, и надеясь, что ты, сознав, что тяжко согрешил против Бога и Его Церкви, достойно покаешься и сам постараешься исправить своё заблуждение, мы сочли нужным со всем вниманием увещевать и призывать Твоё Величество, чтобы ты, припомнив, с каким усердием и с какой заботой трудился Апостольский Престол о твоём возвышении, и рассудив также, что обманываешь не Церковь, а самого себя, предосудительно не соблюдая в этом своего обещания, не медлил отречься от пути погибели, по которому идёшь, и постарался ненарушимо соблюдать то, что ты, дав клятву, обещал относительно соблюдения самой веры и послушания названной Церкви; так чтобы мы, ощутив благоухание твоих похвальных дел и исполнившись оттого великой радости, тем любовнее, как того потребуют твои заслуги, протянули тебе сладкие сосцы этой Церкви, которые ты прежде обильно сосал, получая многие благодеяния. Иначе мы нашими грамотами поручаем почтенным братьям нашим … Оломуцкому и … Вроцлавскому епископам, чтобы они, отклонив апелляцию, принудили тебя к этому церковным наказанием. Невзирая на какие-либо грамоты) Aplicis cujuscunque tenoris existant, per quas effectus presentium impediri valeat vel differri, et Constitutione de duabus dictis edita in concilio generali. Datum Laterani. Idibus Februarii, anno tertio. (1257). (…апостольские, какого бы содержания они ни были, которыми исполнение настоящей [грамоты] могло бы быть затруднено или отсрочено, и на постановление о двух днях пути, изданное на вселенском соборе. Дано в Латеране, в февральские иды, в третий год [понтификата]. (1257).)