Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 84

Оригинал (по-польски)

Wziął tę czapkę Kościuszko i podał ją jednemu że swego otoczenia, mówiąc: — Muszę mieć ręce He abym was, moi kochani, mógł do serca przycisnąć! —

Gdy ci włościanie ręce i nogi Kościuszki całowali, odezwał się jeden z członków komisyi po-

ydkowój: — Nie pierwsza to ofiara, którą skladają ojczyznie ci trzćj godni szacunku ludzie. Pamiętam ich spieszących na ratusz z podobnemi ofiarami na potrzeby wojska po ogłoszeniu konstytucyi 3 maja. — Na to wykrzyknął Kościuszko: — Niech żyją tacy obywatele! —

Serdeczność ta niekłamana, świadcząca o rzeczywistem przywiązaniu do stanu zazwyczaj w Polsco upośledzonogo, wywierała dziwny urok na wieśniakach. Kochali go i czcili już nie jak brata, lub ojca, ale jako istotę wyższą, w rodzaju bóstwa a: Miłość tę swoją, to uwielbienie jakie czuli dla Kościuszki okazywali w czynach. Krótkie słowo Naczelnika: „Chłopcy! Wiara naprzód!" za-

alała ich do męztwa graniczącego z pogardą życia.

aden nie dopuścił się nieprzyzwoitości jakićjkolwiek, lub gburowatości, żeby nie obrazić ukochanogo Naczelnika. Każde życzenie jego było świętym rozkazem, a uśmiech zadowolenia najwyższą nagrodą.

Wpływ ten, jaki posiadał Kościuszko na swoich

chłopków, objawiał się w najpiękniojszem świetle w licznych przypadkach, w których dawali dowody niesłychanej odwagi. W bitwie pod Racławicami, gdy chodziło o zdobycie armat nioprzyjacielskich, na zachętę Kościuszki rzucili się kosynierzy, przed kilku dniami do obozu przybyli, za Naczelnikiem na największy ogień, skoczyli na baterye, a wołając: Matko. Najświętsza, ratuj nas od nagłój śmierci!" wysiekli kanonierów i zdobyli 12 dział. 'Tu Bartosz Głowacki okrył się sławą, a odznaczyli się zaszczyłnie: Świstacki, Gwiździeki, Dębowski i wielu innych. W tejże bitwie Góral pewien, umiejący zręcznie uderzać siekierką, widząc, że przy armacie nieprzyjacielskićj jeden już tylko pozostał kanonier, rzucił toporkiem swym ku niemu, rozpłatał mu głowę, poczem wskoczył na konia, odwrócił armatę ku Moskalom, wystrzelił z nij i 12 ich zabił. + . Przecież nietylko pod okiem Kościuszki odznaczali się włościanie taką dzielnością; dawali oni piękne przykłady męztwa i sumiennego pełnienia przyjętego na siebie obowiązku i w korpusach innych, do których nie sięgał osobisty wpływ jego. "W bitwie pod Chelmem odznaczyli się dwaj włościanie, jeden z nich, ze wsi Gościoradowa pochodzący, liczący zaledwie lat 16, taką odwagą, że mianowani zostali w nagrodę na chorążych.

W bitwie pod Gołkowem raniony wieśniak wołał: „Umieram, ale mi słodko umrzeć dla ukochanćj ojczyzny!”

Wojsko.

Włościanie wsi Pawłowa, zorganizowani przez księdza Brzostowskiego, bronili walecznie wsi i dworu swego dziedzica i po dwa razy odparli zwycięzko Kozaków, którzy zrabować go chcieli.

Pod Połongą, miejscowością nad Baltykiem półożoną, wieśniak, Łukasz Kalinowski, wpław rzucił się w morze, żeby zdobyć szalupę pruską. Kapitan statku, zdumiony taką odwagą, poddał się straży pólskićj dobrowolnie. Ą

'W bitwie pod Golchowem (29 czerwca), gdy Moskale napadli korpus Zajączka, dwa szwadrony z brygady Rzewuskiego, stojące na pikiecie po prawem skrzydle, o cztery do pięciu set kroków przed frontem, spostrzegłszy zdala zbliżające się dwa pułki jazdy rosyjskićj, nio wystrzeliwszy ani razu, pierzchły. Przez powstałą ztąd lukę w linii bojowćj, wpadła rosyjska jazda pomiędzy dwie linie, lecz przyjęli ją tu dzielnie kosynierzy. Natarłszy na nią odważnie, powstrzymali ją w dalszym pochodzie i trzymali tak dlugo, póki nie nadoszła pi ta z p h P Jazda, poniósł: dotkliwe straty, ustąpić musiała.

W Gnieźnie zabrał oddział powstańców wielkopolskich magazyn wojskowy. Dowódzca oddziału postawił przy nim dwóch kosynierów z nakazem, aby nikogo do niego nie wpuszczali i nikomu nie ustępowali, dopóki nie zostaną zluzowani. Tymczasem nadeszło niespodzianie wojsko pruskie, przed którem oddział polski spiesznie z miasta ujść był zmuszony. Odwrót nastąpił tak nagle, że zapomniano w pospiechu odwołać owych dwóch kosynierów. Zastało ich wojsko pruskie przed magazynem i usiłowało zniewolić do opuszczenia posterunku, ale obaj zuchy ani o tem słuchać nie chcieli, oświadczając, że nie ustąpią prędzój, póki ich dowódzca, który ich tu postawił, nie zwolni. Wszystkie perswazye nie odniosły skutku, a gdy ich chciano gwałtem usunąć, wzięli się do kós. Obaj wieśniacy padli od kul karabinowych. — Żałować wypada, że historya nie zapisała nazwisk tych bohaterów.

. Po zajęciu Krakowa przez wojska pruskie rozbiegła się milicya miejska; wieśniacy podążyli do obozu Kościuszki i służyli dalćj ojczyznie w batalionie kosynierów krakowskich.

Ileż to przykładów podobnych nie przeszło do naszćj wiadomości! a przecież i tych kilka powyżćj wymienionych świadczą wymownie o dzielności tego wojska w siermięgach, tój najmłodszej siły zbrojnćj Rzeczypospolitćj. Były też to ukochane dzieci Kościuszki, którym nie skąpił serca, za którymi wstawiał się do dziedziców, aby się dobrze obchodzili z ich rodzinami. Dla miłości tego ludu przywdział po bitwie racławickićj na siebie siermięgę wieśniaczą, chodził w nićj przez cały czas powstania i w nićj wzięli go Moskale do nie-

A

Перевод на русский

Костюшко взял эту шапку и подал её одному из своего окружения, говоря: — Мне нужно иметь руки, чтобы я мог прижать вас, мои дорогие, к сердцу! — Когда эти крестьяне целовали руки и ноги Костюшко, обратился один из членов комиссии по делам: — Это не первая жертва, которую приносят Родине эти три достойных уважения человека. Я помню, как они спешили в ратушу с подобными дарами для нужд армии после объявления Конституции 3 мая. — На это воскликнул Костюшко: — Да здравствуют такие граждане! — Эта неподдельная сердечность, свидетельствующая о действительной привязанности к сословию, обычно угнетённому в Польше, оказывала странное очарование на крестьян. Они любили и почитали его уже не как брата или отца, а как высшее существо, в роде божества. Любовь свою, это восхищение, которое они испытывали к Костюшко, они проявляли через поступки. Короткое слово Начальника: «Парни!»

«Вперед, вера!» — взывал он к ним к мужеству, граничащему с презрением к жизни. Никто не допустил ни малейшей непристойности или грубости, чтобы не оскорбить любимого Главнокомандующего. Каждое его желание было священным приказом, а улыбка удовлетворения — наивысшей наградой. Это влияние, которое имел Костюшко на своих крестьян, проявлялось в наилучшем свете во множестве случаев, когда они демонстрировали невероятную отвагу. В битве при Рачлавицах, когда целью было захватить вражеские пушки, под побуждением Костюшко косиньеры, прибывшие всего несколько дней назад в лагерь, бросились за Главнокомандующим в самый огонь, прыгнули на батареи и, взывая: «Святая Матерь, спаси нас от внезапной смерти!», перебили артиллеристов и захватили 12 орудий. Здесь Бартош Гловацкий снискал славу, и достойно отличились: Свистачский, Гвездечко, Дембовский и многие другие.

В той битве один горянин, умело владеющий топориком, увидев, что у пушки остался лишь один вражеский канонир, бросил в него свой топор, раскроил ему голову, после чего вскочил на коня, повернул пушку к москалям и выстрелил из неё, убив 12 из них. + . Ведь не только под глазом Костюшко крестьяне проявляли такое мужество; они давали прекрасные примеры храбрости и добросовестного исполнения принятой на себя обязанности и в других корпусах, куда не распространялось личное влияние Костюшко. "В битве под Хелмом отличились два крестьянина, один из которых, родом из деревни Гоściорaдова, всего лишь 16 лет от роду, проявил такую отвагу, что был назначен в награду знаменосцем. В битве под Голковым раненый крестьянин воскликнул: «Я умираю, но мне сладко умирать за любимую родину!» Армия.

Крестьяне села Павлова, организованные священником Бжостовским, мужественно защищали деревню и усадьбу своего помещика и дважды успешно отразили казаков, которые хотели её ограбить. Под Полоною, местечком, расположенным на Балтике, крестьянин Лукаш Калиновский, бросился вплавь в море, чтобы захватить прусскую шлюпку. Капитан судна, пораженный такой храбростью, добровольно сдался польской стражи.

В битве под Голховым (29 июня), когда москали напали на корпус Зайончка, два эскадрона из бригады Ржевуского, стоявшие на пикете на правом фланге, в четырёх-пяти сотнях шагов перед фронтом, заметив сдалека приближающиеся два полка российской кавалерии, не выстрелив ни разу, обратились в бегство. Через образовавшуюся пробел в боевой линии ворвалась российская кавалерия между две линии, но здесь её мужественно встретили косиньеры.

Напав на неё смело, они остановили её в дальнейшем продвижении и держали так долго, пока не подошёл пеший отряд с кавалерией, понёсший значительные потери и вынужденный отступить. В Гнезно отряд повстанцев Великопольши захватил военный склад. Командир отряда поставил возле него двух косиньеров с приказом никого к нему не пускать и никому не уступать, пока их не сменят. Тем временем неожиданно подошли прусские войска, и польский отряд был вынужден поспешно покинуть город. Отступление произошло так внезапно, что в спешке забыли отозвать этих двух косиньеров. Они были застигнуты прусскими войсками перед складом, которые пытались заставить их покинуть пост, но оба храбреца ни слушать этого не хотели, заявив, что не отступят, пока их командир, который поставил их здесь, не отпустит.

Все уговоры не возымели действия, а когда их захотели насильно прогнать, они схватились за косы. Оба крестьянина пали от пуль винтовок. — Сожалеть приходится о том, что история не сохранила имена этих героев.

После захвата Кракова прусскими войсками городская милиция разбежалась; крестьяне отправились в лагерь Костюшко и продолжали служить родине в батальоне краковских косинеров. Сколько подобных примеров дошло до нашего сведения! И всё же даже эти несколько приведённых выше свидетельствуют красноречиво о доблести этой армии в лохмотьях, самой молодой вооружённой силы Речи Посполитой. Это были и любимые дети Костюшко, которым он не жалел сердца, за которых заступался перед владельцами имений, чтобы с их семьями обходились хорошо.

Ради любви к этому народу после сражения при Рацлавицах он надел на себя крестьянскую семигу, ходил в ней весь период восстания, и в ней его взяли москали.