Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 83

Оригинал (по-польски)

działów; w każdym sztabie mieści się kancelarya wojskowa.

Najwyższy sztab, tak zwany jeneralny, albo główny, zajmuje się sprawami całój armii; — prócz niego istnieją sztaby na dywizye, korpusy, pułki i brygady. Kościuszko nie miał prawdopodobnie sztabu głównego; brak dostatecznój organizacyi, a mianowicie połączenia pojedyńczych oddziałów, które zawięzywały się, pomnażały, łączyły i znów dzieliły bardzo nieregularnie, bo odpowiednio do nieprzewidzianych potrzeb chwilowych, uniemożebniał jego działanie. Wszystkie sprawy ważniejsze, dotyczące całój armii, załatwiał Kościuszko sam. Przecież pojedyńcze oddziały: dywizye i korpusy, zwłaszcza wojsk regularnych, obejść się bez sztabu nie mogły, i niezawodnie każdy z nich takowy posiadał.

"Trzej szeregowcy po prawój stronie to strzelcy z regimentu Wodzickiego numer 2. i Czapskiego num. 3. Sejm czteroletni organizując siłę zbrojną polską, postanowił do każdego regimentu dodać pewną ilość strzelców, wybranych z wysłużonych, dzielnych żołnierzy. Postanowił także dla nich regulamin, który prawdopodobnie opracował Kościuszko, będąc jeszcze jenerałem dywizyi pod naczelnictwem księcia Józefa Poniatowskiego. Regulamin ten obejmował ścisłe przepisy dotycząco służby strzelców. Do całkowitego , przeprowadzenia tój uchwały sejmu nie przyszło, bo nie stało czasu, ztąd też niektóre tylko regimenta dostały osobne kompanie strzeleckie.

"Tablica 10.

Gdy za czasów Stanisława Augusta podzielono całą siłę zbrojną na cztery dywizye, jedna z nich nosiła nazwę wielkopolskiej. Każda dywizya obejmowała wszystkie trzy rodzaje broni: jazdę, piechotę i artyleryą. W skład dywizyi wielkopolskićj wchodziła też brygada Madalińskiego, i zwała się złąd brygadą wielkopolską. Miała ona swe leże wraz z całą dywizyą, w okolicach Poznania, Gniezna, Kalisza i Konina. Po zabraniu okolic tych przez wojska pruskie, odebrała dywizya wielkopolska rozkaz od króla Stanisława Augusta, cofnięci się ku Warszawie; brygada Madalińskiego zajęła okolicę Pułtuska i Ostrołęki. Gdy wskutek uchwały sejmu grodzieńskiego siła zbrojna w Polsce obniżoną być miała do 15,000, a hetman targowieki, Ożarowski, nakazał redukcyą regimentów i pułków polskich, odebrał też Madaliński rozkaz rozp nia do pewnój części swój brygady. Brygadyer ten przecież, wtajemniczony w przygotowania do mającego wybuchnąć powstania, nie wykonał odebranego rozkazu, ale stanął na czele swój brygady i pierwszy podniósł chorągiew powstania. —

Brygada wielkopolska połączyła się z Kościuszką 1 kwietnia w Luborzycy, służyła w jego korpusie, walczyła chlubnie pod Racławicami, Szczekocinami i wśród oblężenia Warszawy. — Pozostała też wierną sprawie do końca powstania. Bliższe szczegóły brygady tej dotyczące, znaleźć można w zamieszczonym w dziełku niniejszem: „Poglądzie na ruchy wojsk Kościuszkowskich.*

"Tablica 11 do 14.

Cztery tablice następne przedstawiają nam uzbrojonych włościan z najbliższych okolic Krakowa, których Kościuszko powołał do walki w obronie ojczyzny. — Szczupła ilość wojska regularnego ówczesnej Polski, z którćj jeszcze nie wszystko przyłączyć się mogło do powstania, nie wystarczała do pokonania sił rosyjskich ; Kościuszko położył też głównie nadzieje swe w ludzie i umiał go do celów swych zapalić. Sławę imienia jego rozniosła już po całym narodzie świetna bitwa pod Dubienką (18 lipca 1792), złąd też natychmiast po ogłoszeniu powstania dążyły do obozu jego gromadnie oddziały ochotnicze, złożone przeważnie 7 włościan. Kościuszko przestawał z nimi prawdziwie po bratersku; nie było to z jego strony obłudą, gdyż brzydził on się wszelką nieprawdą, ale rzeczywistym objawem miłości, którą lud wiejski kochał. Poniżej opisane zdarzenie wykazuje wymownie sposób obchodzenia się jego z włościanami.

Nazajutrz po ogłoszeniu powstania w Krakowie tłumy wielkie garnąć się poczęły do Kościuszki; jedni przybywali jako ochotnicy do szeregów, drudzy z ofiarami na potrzeby powstania. Do ostatnich należało też trzech galarników z Czernichowa, którzy ofiarowali dwadzieścia galarów, t. j. statków na Wiśle, służących do spławiania ciężarów. Kościuszko, słysząc, że znajdują się osobiście w przedpokoju, przeciska się przez otaczające go tłumy, i rzecze do galarników :

— Zbliżcie się do mnie: Wojciechu Sroko, Tomaszu Brandysie i Janie Grzywo, abym wam zo dziękował za ofiarowanie dwudziestu galarów. Żałuję, że życzeniom serc waszych zadosyć teraz uczynić nie mogę, lecz jak Bóg dopomoże, a wojna nas dalej zaprowadzi, to będzie ojczyzna korzystała z waszćj ofiary.

Na to Brandys odpowiedział: — Kićj tak mówicie, panie Naczelniku, to musicie przyjąć to grosiwo, co przeznaczyło się na utrzymanie ludzi na tych galarach. — Mówiąc to, odpasał skórzanny pas i wytrząsnął z niego 30 dukatów do swojój baranićj czapki. Co gdy uczynili i dwaj drudzy jego koledzy, podał ją Kościuszce, mówiąc z uśmiechem: — Prosiwa na kiepsko wypchanego baranka. —

Перевод на русский

отделов; в каждом штабе находится военная канцелярия. Высший штаб, так называемый генеральный или главный, занимается делами всей армии; — кроме него существуют штабы дивизий, корпусов, полков и бригад. У Костюшко, вероятно, не было главного штаба; недостаток достаточной организации, а именно соединения отдельных частей, которые создавались, умножались, объединялись и снова делились очень нерегулярно, потому что в соответствии с непредсказуемыми текущими потребностями, делал невозможным его действия. Все более важные дела, касающиеся всей армии, решал Костюшко сам. Тем не менее отдельные части: дивизии и корпуса, особенно регулярные войска, не могли обходиться без штаба, и, несомненно, каждая из них имела такой. "Трое рядовых справа — это стрелки из полка Вожицкого номер 2 и Чапского номер 3."

Четырехлетний Сейм, организуя польскую вооружённую силу, постановил к каждому полку добавить определённое количество стрелков, выбранных из заслуженных, храбрых солдат. Он также постановил для них устав, который, вероятно, разработал Костюшко, будучи ещё генерал-майором дивизии под начальством князя Юзефа Понятовского. Этот устав включал строгие правила, касающиеся службы стрелков. Полностью осуществить эту резолюцию Сейма не удалось, так как не хватило времени, поэтому лишь некоторые полки получили отдельные стрелковые роты.

Таблица 10. Когда во времена Станислава Августа всю вооружённую силу разделили на четыре дивизии, одна из них носила название великопольской. Каждая дивизия включала все три рода войск: кавалерию, пехоту и артиллерию. В состав великопольской дивизии также входила бригада Мадалинского, и называлась она бригадой великопольской.

Она имела своё расположение вместе со всей дивизией в окрестностях Познани, Гнезно, Калиша и Конина. После того как окрестности были заняты прусскими войсками, великопольская дивизия получила приказ от короля Станислава Августа отступить к Варшаве; бригада Мадалиńского заняла окрестности Пу́лтуста и Остроленки. Когда в результате решения гродненского сейма вооружённые силы в Польше должны были быть сокращены до 15 000 человек, а гетман Тарговецкий, Ожаровский, приказал сократить полки и полки польские, Мадалиńский также получил приказ сократить часть своей бригады. Однако этот бригадир, посвящённый в подготовку к надвигающемуся восстанию, не выполнил полученный приказ, а встал во главе своей бригады и первым поднял знамя восстания. — Великопольская бригада соединилась с Костюшко 1 апреля в Люборжицах, служила в его корпусе, сражалась с честью при Рацлавицах, Щекоцинах и во время осады Варшавы.

— Она также оставалась верной делу до конца восстания. Более подробные сведения о этой бригаде можно найти в приведённой в настоящем труде работе: «Обзор на действия войск Костюшко.* Таблицы 11–14. Четыре следующие таблицы показывают нам вооружённых крестьян из ближайших окрестностей Кракова, которых Костюшко призвал к борьбе в обороне родины. — Скудное количество регулярных войск тогдашней Польши, не всё из которых ещё успело присоединиться к восстанию, было недостаточно, чтобы победить российские силы; Костюшко также возлагал свои главные надежды на народ и умел вдохнуть в него стремление к своим целям. Славу его имени уже разнесла по всей нации блестящая битва под Дубёнкой (18 июля 1792 года), и сразу после объявления восстания к его лагерю массово стали стремиться добровольческие отряды, состоявшие преимущественно из крестьян.

Костюшко становился с ними по-настоящему братским; это не было с его стороны лицемерием, так как он испытывал отвращение ко всякой лжи, а настоящим проявлением любви, которую любил крестьянский народ. Ниже описанное событие наглядно показывает способ обращения его с крестьянами. На следующий день после объявления восстания в Кракове толпы начали спешить к Костюшко; одни приходили в качестве добровольцев в ряды, другие — с пожертвованиями на нужды восстания. К последним относились также три галарника из Чернихова, которые пожертвовали двадцать галаров, то есть судов на Висле, служивших для плавки грузов. Костюшко, услышав, что они находятся лично в передней, пробирается сквозь окружавшие его толпы и говорит галарникам: — Подойдите ко мне: Войцеху Сроко, Томашу Брандису и Яну Гживо, чтобы я поблагодарил вас за дарение двадцати галаров.

Я сожалею, что теперь не могу выполнить желания ваших сердец, но если Бог поможет, и война дальше нас приведёт, то родина воспользуется вашей жертвой. На это Брандис ответил: — Если вы так говорите, господин Начальник, то вы должны принять этот грошь, предназначенный на содержание людей в этих галерах. — Сказав это, он расстегнул кожаный пояс и вытряхнул из него 30 дукатов в свою овечью шапку. Что сделали и два его других товарища, подал её Костюшко, говоря с улыбкой: — Прошу на худо нафаршированного барашка.