Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 81

Оригинал (по-польски)

s stolikiem najzwyczajniejszy, najprostszy stoek; — i to już wszystko! Nigdzie oku naszemu nie podpada najmniejsza rzecz, któraby posłużyła do uprzyjemnienia życia; — namiot Kościuszki, to schronienie najskromniejsze, najuboższe, jakie w ogóle wfobrazić sobie można. A przecież mieszka w nim człowiek, o cnotach najwyższych, o przymiotach duszy i serca najpiękniejszych, — o zasługach, głoszących sławę jego na dwóch częściach ziemi! — Kościuszko, przez całe życie swoje stronił od rozkoszy i zbytku, tem skromnićj żył w obozie, aby świecić dobrym przykładem swym podkomendnym i nadać ciału i duchowi hartu potrzebnego do speł- HE wielkiego zadania, które przyjął na swe arki.

Na rycinie tój widzimy Kościuszkę w mundurze jeneralskim. Ogólne mniemanie, oparte na twierdzeniu autorów pamiętników i opisów dotyczących owych czasów, głosi, że Kościuszko, przywdziawszy na siebie po bitwie racławickićj siermięgę wieśniaczą, chodził w nićj przez cały czas powstania. Była to widocznie reguła, jak zwykle nie bez wyjątku. Stachowicz, autor naszych rycin, musiał Kościuszkę, może w wyjątkowych chwilach widzieć i w mundurze, jeżeli go w nim narysował. — Dąbrowskiego widzimy tak samo w stroju jeneralskim. Bliższe szczegóły dotyczące tego jenerała podajemy w objaśnieniu do tablicy 17.

"Tablica 3.

Główną postacią tablicy niniejszej jest jenerał Kniaziewicz. Dzielny ten 'wojak, będąc jeszcze oficerem, pomagał jenerałowi Krasińskiemu w organizowaniu ochotniczego regimentu 18., złożonego z Podlasian. Późnićj wcielony do korpusu Zajączka, „odznaczał się męzżtwem w wielu bitwach; w krwawem spotkaniu pod Gołkowem, uratował przezornością i rozwagą furaże, za co go Kościuszko mianował jenerałem. Przez cały czas oblężenia Warszawy przykładał się odważnie do obrony stolicy, i podejmował szczęśliwe wycieczki nocne. — Po ukończeniu oblężenia wysłany na Litwę do korpusu Sierakowskiego, pozostał w nim, dowodził w bitwie

od Maciejowicami jednem skrzydłem i wraz z Kociuszką dostał się do niewoli rosyjskiej. Za czasów Napoleona I. zasłynął jako twórca legii naddunajskiej.

Widzimy go w towarzystwie trzech oficerów; dwóch z nich (ryc. 1. i 4.) służą w brygadzie Biernackiego. Brygada ta przyjęła od pierwszego początku udział w powstaniu, Cztery szwadrony, w sile 160 koni uczestniczyły w bitwie pod Racławicami. Pozostała też w korpusie Kościuszki, a w czasie oblężenia Warszawy należała do oddziału księcia Ponińskiego. Rycina 3. przedstawia jene-

rała sztabowego (zobacz objaśnienie tablicy 9.) i żołnierza z regimentu Wodzickiego (zobacz obj. tabl. 5).

Tablica 4.

Na tablicy niniejszej widzimy wojskowych z'trzech różnych regimentów: rycina 1. przedstawia szeregowca, a rycina 6. oficera z regimentu 6. Dwie kompanie regimentu tego, zwanego także Brodowskiogo albo łanowym, uczestniczyły w bitwie pod Racławicami; — regiment ten pozostał nadal w korpusie Kościuszki i miał udział w bitwie pod Szczekocinami, a wśród oblężenia Warszawy obozował w Żegrzu, gdzie obserwował wojska pruskie.

Rycina 2. przedstawia szeregowca, a 5. oficera z regimentu 3. zwanego także Czapskich. Odznaczył się regiment ten chlubną czynnością w powstaniu; dwie kompanie walczyły pod Racławicami i Szczekocinami, w czasie oblężenia Warszawy obozował w korpusie Jaźwińskiego pod Żegrzem, gdzie strzegł brzegów Narwi przed wojskami pruskiemi. Na dniu 18. sierpnia potykał się wraz z regimentem 6. dzielnie o wyspę, zwaną „kępą* na Narwie, gdzie Prusacy usiłowali zbudować most i przejść przez rzekę, aby z drugićj strony zbliżyć się pod Warszawę.

Regimentem Czapskich dowodził czas niejakiś - pułkownik Krzycki, oficer zdolny i fachowo wykształcony. Kościuszko przeznaczył go późnićj na pułkownika kosynierów krakowskich; w krótkim też czasie wyćwiczył ich Krzycki w robieniu bronią, i prowadził ich pod Szczekocinami do ataku. Re-' giment Czapskich, który w bitwie tej nie dotrzymął placu, zaniósł prośbę do Kościuszki, aby mu powrócił Krzyckiego. Do prośby tój przychylił się Kościuszko. Jakoż regiment ten, mając na czele dawniejszego swego pułkownika, ok się godnym dzielnego swego komendanta. W bitwie pod Maciejowicami walczył bohatersko, nie ustępujac na krok z powierzonego sobie stanowiska, na którem też poległ cały śmiercią zaszczytną. *

Rycina 4. przedstawia szeregowca z regimentu królowćj Jadwigi, noszącego numer 1. Szefem jego był targowicki hetman Ożarowski. Nieprzyjaciel ruchu narodowego nie byłby nigdy ani sam pospieszył, ani regimentowi swemu dozwolił pójść z pomocą powstaniu. Wyręczył go przecież podkomendny jego, podporucznik Grochowski, który natychmiast po wybuchu powstania stanął na czele większćj części regimentu i pospieszył w okolicę Lublina i Chełma, żeby tam powołać ludność do broni. Połączywszy się z oddziałami z Ukrainy przybyłemi, strzegł przez czas niejakiś brzegów Bugu, poczem udał się na rozkaz Kościuszki do jego obozu, z którym połączył się pod Połańcem, dnia 18. maja na czele swego regimentu i 5000 od-

Перевод на русский

с самым обычным, самым простым столиком; — и это уже всё! Нигде нашему глазу не попадается ни одна мелочь, которая могла бы служить для приятного времяпрепровождения; — шатёр Костюшко — это самое скромное, самое бедное убежище, какое вообще можно себе представить. И всё же в нём живёт человек с высочайшими добродетелями, с самыми прекрасными качествами души и сердца, — с заслугами, возвещающими его славу на двух частях света! — Костюшко всю свою жизнь избегал удовольствий и роскоши, тем более скромно жил в лагере, чтобы своим примером вдохновлять подчинённых и придавать телу и духу закалку, необходимую для выполнения великой задачи, которую он принял на себя. На гравюре мы видим Костюшко в генеральской форме.

Общее мнение, основанное на утверждениях авторов мемуаров и описаний тех времен, гласит, что Костюшко, надев после битвы при Рацлавицах крестьянскую рубаху, носил её на протяжении всего восстания. Видимо, это было правилом, как обычно, не без исключений. Стахович, автор наших гравюр, должно быть, Костюшко, возможно, в исключительные моменты, видел и в форме, если изобразил его в ней. — Дабровского мы видим также в генеральской форме. Более подробные сведения об этом генерале приведены в примечании к таблице 17.

Таблица 3. Главной фигурой данной таблицы является генерал Князевич. Храбрый этот воин, будучи ещё офицером, помогал генералу Красинскому в организации добровольного 18-го полка, составленного из подлясцев.

Позднее, включённый в корпус Зайончка, «отличался мужеством во многих сражениях; в кровавой встрече под Голковым спас фуражёров предусмотрительностью и рассудительностью, за что Костюшко назначил его генералом. На протяжении всей осады Варшавы смело принимал участие в обороне столицы и совершал удачные ночные вылазки. — По завершении осады, отправленный в Литву в корпус Серковского, он остался в нём, командовал в битве при Мацеёвицах одним крылом и вместе с Коцюшко попал в российский плен. Во времена Наполеона I прославился как создатель Дунайской легии. Мы видим его в компании трёх офицеров; двое из них (рис. 1 и 4) служат в бригаде Бернацкого. Эта бригада с самого начала участвовала в восстании. Четыре эскадрона, численностью 160 коней, участвовали в битве под Ра́цлавицами.

Он также остался в корпусе Костюшко, а во время осады Варшавы принадлежал к отряду князя Понинского. Рисунок 3. представляет штабного генерала (см. объяснение таблицы 9) и солдата из полка Водзицкого (см. объяснение табл. 5). Таблица 4. На этой таблице мы видим военнослужащих из трех различных полков: рисунок 1. представляет рядового, а рисунок 6. офицера из 6-го полка. Две роты этого полка, также называемого Бродовским либо лановым, участвовали в битве под Рацлавицами; — этот полк по-прежнему оставался в корпусе Костюшко и принимал участие в битве под Щекоцинами, а во время осады Варшавы располагался лагерем в Жегже, где наблюдал прусские войска. Рисунок 2. представляет рядового, а 5. офицера из 3-го полка, также называемого Чапских.

Этот полк отличился славным делом во время восстания; две роты сражались под Рацлавицами и Щекоцинем, во время осады Варшавы лагерным стоял в корпусе Язьвинского под Жегжем, где охранял берега Нарви от прусских войск. 18 августа он вместе с 6-м полком отважно сражался за остров, называемый "заросль" на Нарви, где пруссаки пытались построить мост и перейти через реку, чтобы с другой стороны приблизиться к Варшаве. Временем командовал полком Чапских подполковник Кшицкий, способный и профессионально подготовленный офицер. Костюшко позже назначил его полковником краковских косиньеров; в короткое время Кшицкий также научил их владению оружием и вел их под Щекоцином в атаку. Полк Чапских, который в этом сражении не удержал позиции, отправил просьбу к Костюшко, чтобы ему вернули Кшицкого. На эту просьбу Костюшко согласился.

Итак, этот полк, возглавляемый своим прежним полковником, оказался достойным своего храброго командира. В битве под Мацейовицами он сражался героически, не уступая ни шага с доверенного ему места, на котором и погиб, достойной смертью. * Рисунок 4. изображает рядового полка королевы Ядвиги, носившего номер 1. Начальником его был тагиевский гетман Ожаровский. Враг национального движения никогда бы ни поспешил сам, ни позволил своему полку идти на помощь восстанию. Тем не менее его заменил подчиненный ему, поручик Гроховский, который сразу после вспышки восстания встал во главе большей части полка и поспешил в окрестности Люблина и Хелма, чтобы там призвать население к оружию.

Соединившись с прибывшими подразделениями с Украины, он некоторое время охранял берега Буга, затем по приказу Костюшко направился в его лагерь, с которым соединился под Поланцем 18 мая во главе своего полка и 5000 человек