Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 54

Оригинал (по-польски)

3 listopad. 1) Na Pradze odzywają się o 6 godzinie z rana działa. Mieszkańcy warszawscy biegną na baterye. Kanonada trwa przez dzień cały. 2) Dąbrowski (patrz 2 listopad 2) maszeruje ze swym korpusem na Grójec do Starćj Wsi i łączy się z korpusem Gedrojcia (patrz 1 list. 3). Korpus Gedrojcia liczy: 2000 piechoty, 1000 strzelców i kosynierów, 700 konnicy i 17 dział. — Połączone oba korpusy wynoszą 8000 wojska i 33 działa. 3) Stojący w Mszczonowie oddział Ożarowskiego (patrz 27 paźdz. 3) liczy 1000 jazdy.

4 listopad. 1) Moskale przypuszczają szturm do Pragi i zdobywają ją w niespełna godzinie. — Dopuszczają się strasznój rzezi, w którój zamordowali 18,000 mieszkańców obojćj płci, starców i niemowłąt. — Warszawa wysyła do Suworowa deputacyą z prośbą o zawieszenie broni. 2) Prusacy zajmują Ostrołękę. 3) Dąbrowski w połączeniu z korpusem Gedrojcia zamyśla odpowiednio do planu swego, przyjętego przez Radę Najwyższą, uderzyć na załogi pruskie w Piotrkowie i Jeziernie. Tymczasem przybywa goniec z Warszawy z wieścią o zdobyciu Pragi i z rozkazem od Rady, aby Gedrojć % korpusem swym udał się do Warszawy. Dąbrowski widzi się zmuszony do odstąpienia od swego zamiaru. '

5 listopad. 1) Suworow przyjmuje delegatów Warszawy (patrz 4 list. 1) i stawia warunki kapitulacyi, które tcż magistrat przyjmuje i podpisuj

wynosić co najwyżej 20 do 30 tysięcy, nie mogłaby odwrotowi temu przeszkodzić. Dąbrowski sądzi, że choćby wojska polskie nie znalazły dostatecznego poparcia przez Francyą, to przecież oba państwa, Rosya i Prusy, aby uniknąć niepewnych kolei dalszój wojny, zechcą traktować i układ przeprowadzić, — a 40,000 wojska, na którego czele stałby król i naczelnicy narodu, uważał za reprezentacyą narodu wystarczającą do uzyskania zaszczytnego i korzystnego dla Polski pokoju.

7 listopad. 1) Dąbrowski na przedłożony wczoraj Radzie Najwyższy plan swój otrzymuje od Wawrzeckiego odpowiedź, że przedłożony został takowy zebranój radzie wojennóćj i lubo uzyskał pochwałę, to przecież przeprowadzonym być nie może, raz dla tego, że lud nie chce króla puścić z Warszawy, a powtóre, że wątpliwą byłoby rzeczą zaufać energii oficerów i wierności Żołnierzy, którzy stracili zaufanie do swych przełożonych. Donost również Wawrzecki, że opuści Warszawę ze wszystkiem wojskiem, które z nim pociągnąć zechce i uda się w pochód ku Krakowu. 2) Dąbrowski wysyła oficera do jenerała Kołyski i wzywa go, aby się sporozumiał z jenerałem Ożarowskim i Poniatowskim w celu wspólnego działania. Oficer wysłany wraca z oznajmieniem, że jenerał Kołysko brygadę swą i komendę porzucił, a ludzie jego prawie wszyscy się rozeszli.

2) Naczelnik Wawrzecki ściąga wszystkie, w okolicy wa stojące siły zbrojne polskie i litewskie, pod Mokotowo. 3) Jenerał Gedrojć (patrz 4 list. 3) w marszu do Warszawy przybywa do Tarczyna. 4) Dąbrowski (patrz 4 list. 3) z obawy, aby go wojska pruskie nie odcięły od Pilicy, gdzie nagromadzone były zapasy żywności, udaje się do Gostomi nad Pilicę, milę od Nowegomiasta, gdzie zajmuje stanowisko obronne i rozkłada się obozem.

6 lisłopad. 1) Po przyjęciu warunków kapitulacyi (patrz b list. 1) rozwięzujo się Rada Najwyższa ' Narodowa, a Wawrzecki składa władżę swą w ręce króla. 2) Dąbrowski mimo smutnych wiadomości nadeszłych z Warszawy nie wątpi o możliwości dalszego z korzyścią prowadzenia wojny, ale opracowawszy nowy plan takowej, przesyła go Radzie Najwyższej do zatwierdzenia. Oblicza on siłę zbrojną polską do 40,000 ludzi, — dział do 200 — a stan skarbu narodowego na 10 milionów złotych. Proponuje więc: opuścić Warszawę po zabraniu z nićj wszystkiego, co do dalszego prowadzenia walki przydatnem być może; król wraz z Radą winien się do wojska przyłączyć. Wszystkie siły zjednoczone należy przez Prusy i Niemcy przeprowadzić do Francyi, gdzie spodziewać się można było energicznój pomocy. Pogoń rosyjska, mogąca

8 listopad. 1) Wawrzecki dowiaduje się w Warszawie, że korpus Poniatowskiego, załogujący nad Bzurą idzie w rozsypkę; że jenerał ten opuścił swą armię i oddał komendę innemu, ten znów innemu. Wysyła więc do korpusu tego Niesiołowskiego, aby AE zupełnemu rozprężeniu, z poleceniem, aby pozostały oddział przyprowadził do Gostomia. Niesiołowski przecież nic zdziałać nie mógł, — oficerowie opuszczali żołnierzy, żołnierze opuszczali szeregi; każdy uchodził dokąd chciał; — jedni szli do Mel i inni do okolicznych korpusów, a najwięcej poszło do domu. 2) Wawrzecki opuszcza na czele 12,000 wojska i 113 dział Warszawę i udaje się do Tarczyna. Wydaje również rozkaz, aby się tamże zebrały oddziały okoliczne. 3) Za opuszczającym Warszawę wojskiem polskiem postępują trzy kolumny armii rosyjskićj pod komendą Fersena i Denisowa. 4) Wojska austryackie zajmują Radom.

9 listopad. Rozyanie zajmują Warszawę.

10 listopad. Wawrzecki (patrz 7 list. 2) przybywa do Tarczyna; zastaje tu tylko jenerała Gedrojcia, którego korpus zarażony rozprzężeniem, panującem w oddziale Poniatowskiego, począł się gromadnie rozbiegać, tak, że ledwie mu 500 pozostało ludzi. Resztki te zabiera Wawrzecki i ciągnie do Gostomia, aby się tam połączyć z Dąbrowskim.

4%

Перевод на русский

3 ноября. 1) На Праге в 6 часов утра начинают действовать орудия. Жители Варшавы бегут к батареям. Канонада продолжается весь день. 2) Домбровский (см. 2 ноября 2) марширует со своим корпусом на Груец к Старчей Веси и соединяется с корпусом Гедройца (см. 1 ноября 3). Корпус Гедройца насчитывает: 2000 пехоты, 1000 стрелков и косинёров, 700 конницы и 17 орудий. — В объединённых двух корпусах насчитывается 8000 войск и 33 орудия. 3) Стоящий в Мшчонове отряд Ожаровского (см. 27 октября 3) насчитывает 1000 всадников. 4 ноября. 1) Москали предпринимают штурм Праги и захватывают её менее чем за час. — Совершают ужасную резню, при которой убито 18 000 жителей обоих полов, стариков и грудных детей. — Варшава посылает к Суворову депутацию с просьбой о прекращении огня. 2) Пруссаки занимают Остроленку.

3) Дамбровский в сочетании с корпусом Гедройца задумывает в соответствии со своим планом, принятым Верховной Радой, ударить по прусским войскам в Петркове и Езерне. Тем временем прибывает гонец из Варшавы с вестью о взятии Праги и с приказом от Рады, чтобы Гедройц со своим корпусом отправился в Варшаву. Дамбровский видит себя вынужденным отказаться от своего намерения.

5 ноября. 1) Суворов принимает делегатов Варшавы (см. 4 письм. 1) и выдвигает условия капитуляции, которые также магистрат принимает и подписывает, выносить не более 20–30 тысяч, это не могло бы помешать этому отступлению.

Домбровский считает, что хотя польские войска и не получили бы достаточной поддержки от Франции, оба государства, Россия и Пруссия, чтобы избежать неопределённого развития дальнейшей войны, тем не менее захотят вести переговоры и заключить соглашение, — а 40 000 войска, во главе которого стоял бы король и руководители нации, он считал бы достаточным представлением нации для достижения почётного и выгодного для Польши мира. 7 ноября. 1) Домбровский на предложенный вчера Верховным Советом свой план получает от Вавжецкого ответ, что предложенный план был представлен на сборе военного совета и хотя получил похвалу, тем не менее не может быть осуществлён, во-первых, потому что народ не хочет отпускать короля из Варшавы, а во-вторых, потому что было бы сомнительно полагаться на энергию офицеров и верность солдат, которые потеряли доверие к своим руководителям.

Донoст также сообщает Вавжецкому, что покинет Варшаву со всеми войсками, которые захотят идти с ним, и отправится в поход к Кракову. 2) Домбровский направляет офицера к генералу Колыско и призывает его согласовать действия с генералами Ожаровским и Понятовским для совместных действий. Офицер возвращается с сообщением, что генерал Колыско оставил свою бригаду и команду, а его солдаты почти все разошлись. 2) Начальник Вавжецкий собирает все польские и литовские войска, находящиеся в окрестностях, под Мокотово. 3) Генерал Гедройц (см. письмо 4) 3) в марше на Варшаву прибывает в Тарчин. 4) Домбровский (см. письмо 4) 3) из опасения, что прусские войска могут отрезать его от Пилицы, где были сосредоточены запасы продовольствия, отправляется в Гостому на Пилице, в миле от Новегомаста, где занимает оборонительные позиции и разбивает лагерь. 6 ноября. 1) После принятия условий капитуляции (см. письмо б).

1) Верховная Народная Рада распускается, а Варвецкий передает свою власть в руки короля. 2) Добровский, несмотря на печальные новости, пришедшие из Варшавы, не сомневается в возможности продолжать войну с пользой, но, разработав новый план, отправляет его на утверждение Верховной Рады. Он оценивает польскую вооруженную силу в 40 000 человек, — артиллерию до 200 орудий, — а состояние национальной казны в 10 миллионов злотых. Он предлагает: покинуть Варшаву, забрав из нее все, что может быть полезно для дальнейшего ведения борьбы; король вместе с Радой должен присоединиться к войску. Все объединенные силы необходимо провести через Пруссию и Германию во Францию, где можно было ожидать энергичной помощи. Русская погоня, возможно 8 ноября.

1) Вавжецкий узнаёт в Варшаве, что корпус Понятовского, расквартированный на Бзуре, распадается; что этот генерал оставил свою армию и передал командование другому, а тот другому. Он посылает к этому корпусу Несиоловского, чтобы полностью восстановить порядок, с приказом привести оставшийся отряд в Гостомь. Однако Несиоловский ничего не мог сделать — офицеры покидали солдат, солдаты покидали ряды; каждый уходил, куда хотел; — одни шли к Мелу, другие к окрестным корпусам, а большинство уходило домой. 2) Вавжецкий оставляет возглавляемую им армию численностью 12 000 человек и с 113 орудиями Варшаву и направляется в Тарчину. Он также отдаёт приказ, чтобы туда стеклись окрестные подразделения. 3) За покидающей Варшаву польской армией следуют три колонны русской армии под командованием Ферзена и Денисова. 4) Австрийские войска занимают Радом. 9 ноября. Русские занимают Варшаву. 10 ноября.

Вавжецки (см. письмо 7.2) прибывает в Тарчин; здесь он находит только генерала Гедройца, корпус которого, зараженный распущенностью, находясь в отряде Понятовского, начал массово рассыпаться, так что у него едва осталось 500 человек. Эти остатки забирает Вавжецки и направляется в Гостом, чтобы там соединиться с Домбровским. 4%