Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 31

Оригинал (по-польски)

mat, rzucili popłoch na szeregi nieprzyjacielskie i przyczynili się do świetnego zwycięztwał — Podobną dzielność okazały oddziały wieśniacze w kilku innych bitwach. Nie ustępowała im w męztwie milicya złożona z mieszczan warszawskich. Wśród oblężenia Warszawy używał Kościuszko wojsk regularnych głównie do wycieczek nocnych i pod- Jazdów; obronę okopów powierzył natomiast przeważnie wojsku municypalnemu. Służbę tę pełnili dzielni Warszawianie tak gorliwie, że Kościuszko po kilkakroć wyraził im publicznie swe zadowolenie. Wsród najstraszliwszćj kanonady nieprzyjacielskićj, wśród gradu kul i bomb, których wojska pruskie nie szczędziły, stały straże mieszczańskie na posterunkach swych z takim spokojem, jak gdyby wojna codziennem byla ich rzemiosłem. W bitwie pod Powązkami, dnia 28 sierpnia, przyczynili się do szczęśliwego odpierania całodziennych ataków; przy tój sp Ś d: ył się' zw złożon, z Warszawian pułk Kilińskiego, któremu dowodził na tym dniu sam Kościuszko. Dąbrowski w raporcie swym z tejże bitwy tak mówi: „Winienem odwagę przyznać dzielnym obywatelom miasta Warszawy. Pobudzeni odwagą, miłością ojczyzny, gorliwością o swobody, które im najezdnicy wydrzeć usiłują, zachęceni przez godnego swego prezydenta (Zakrzewskiego) nietylko, że z pilnością odbywają okopowe straże, ale w czasie tym wielka ich liczba wychodzi, ciągnie gdzie największe niebezpieczeństwo, atakuje nieprzyjaciela i potężnie go gromi."

Na podobne uznanie zasłużyły niemal wszystkie oddziały ochotnicze, tak piesze jak konne; strzelcom Dembowskiego oddaje wyżej wspomniony autor dziełka, „Der polnische Resurrectionskrieg"* wysokie pochwały; — Krasickiego, dowódzcę ochotniczego pułku huzarów, obdarzył .Kościuszko w uznaniu 7asług złotą obrączką; — taka sama nagroda spotkała Sokolnickiego, pułkownika oddziału strzelców, których na własny koszt zorganizował. Pułk ten położył wielkie zasługi pod Kamionną, Radziminem i w Wielkopolsce, gdzie przyjął udział w wyprawie Dąbrowskiego; wytrwał on w powstaniu do ostatniego momentu. Do najdzielniejszćj jazdy ochotniczćj należał pułk Mazurów, zorganizowany przez Henryka Dąbrowskiego, — a nawet pułk lekkićj jazdy starozakonnych wsławił się mężną obroną Pragi, przy którćj cały niemal zginął śmiercią bobaterską. .''' + "

' Niepodobieństwem wyliczyć tu wszystkie rozliczne przykłady dzielności, męztwa i gorliwości, jakiemi odznaczały się oddziały ochotnicze; — złożyły one chlubne dowody, że w tym kierunku nie ustępowały wcale wojsku regularnemu.

Nasuwa się tu mimowoli pytanie: Dla czego, przy tak dzielnćj sile zbrojnój, nie spełnił Kościuszko swego zadania? — Odpowiedź na to prosta:

bo miał za mało wojska. — Gdyby nawet cała siła zbrojna, jaką ówczesna Polska posiadała, mogła była stanąć do boju, nie byłaby wystarczyła do pokonania trzech armii, rosyjskiej, austryackićj i pruskićj. Kościuszko liczył też na pospolite ruszenie, a to go zawiodło. W ludzie wiejskim, przez długie wieki nie przypuszczanym do pełnienia obowiązków obywatelskich, znalazł materyał surowy, — nieprzygotowany, a w szlachcie — Żywioł w wielkićj części powstaniu obojętny, albo nawet 6 i Naród, który przez tyle wieków dążył do upadku moralnego, nie zdołał w jednej chwili się do tój wysokości, aby zrozumieć wielką ważność doby historycznej, której jutrzenką była przysięga Kościuszki na rynku krakowskim. Ci, którzy pospieszyli do szeregów powstańczych, tworzyli tylko małą cząstkę narodu; — uratowali oni honor.Polski, ale od upadku zasłonić jój nie zdołali.

Ir.

Stan armii Kościuszki co do liczby, podlegał w różnych czasach zmianom; przypuszczać przecież można, że najwyższa liczba siły zbrojnój powstańczćj na całój przestrzeni Polski była za oblężenia Warszawy. Ruch narodowy obejmował w owym czasie około 55,000 żołnierza: z liczby tój przypadało na wojsko regularne mnićj więcój 20 tysięcy, a resztę siły zbrojnćj Ek oddziały ochotnicze i rozmaita ruchawka. Artylerya liczyła około 100 dział. — Armia ta dzieliła się na kilkanaście większych i mniejszych korpusów. Wykaz najważniejszych z nich, wraz z krótkiem zaznaczeniem ich czynności, podajemy poniżój.

Korpus Kościuszki. Opuścił 1 kwietnia Kraków; — 4 kwiotnia pobił Moskali.pod Racławicami; 6 czerwca stoczył bitwę z wojskami pruskiemi i rosyjskiemi pod Szczekocinami; 12 lipca stanął obozem w Mokotowie pod Warszawą, gdzie wytrzymał dwumiesięczne oblężenie.

Korpus Zajączka. Strzegł brzegów Bugu przed wojskami rosyjskiemi; stoczył z niemi niepomyślną bitwę pod Chełmem. dnia 8. czerwca; — poczem cofnął się ku Warszawie. W pochodzie tym odbył krwawe spotkanie z Moskalami dnia:29 czerwca pod Golchowem, i 9 i 10 lipca pod Gołkowem. Dnia 12 lipca stanął pod Warszawą, gdzie zajął stanowisko w Czystem, zasłaniając z tój strony stolicę przed oblegającym nieprzyjacielem. ;

Korpus Mokronowskiego. Obożował pod:Błoniem, gdzie staczał utarczki z wojskami pruskiemi i rosyjskiemi. Dnia 9 lipca zmusił w żwawćj potyczce wojska pruskie do cofnięcia się o milę od Błoni, przez co ułatwił Kościuszce przystęp do stolicy; dnia 12 lipca sam podstąpił pod Warszawę, stanął obozem pod Marymontem, i wraz z kor-

Перевод на русский

мат, сеяли панику среди вражеских рядов и способствовали блестящей победе — Подобное мужество проявили крестьянские отряды в нескольких других сражениях. Никому не уступала в отваге милиция, состоявшая из варшавских горожан. Во время осады Варшавы Костюшко использовал регулярные войска в основном для ночных вылазок и в походах на Яздов; оборону окопов он же в основном доверял муниципальным войскам. Эту службу исполняли смелые варшавяне с такой рвением, что Костюшко неоднократно публично выражал им своё удовлетворение. Среди самой ужасной артиллерийской канонады врага, среди градов пуль и бомб, которыми прусские войска не щадили, городские стражи стояли на своих постах с таким спокойствием, как если бы война была их повседневным ремеслом.

В битве под Повонжками, 28 августа, они способствовали успешному отражению дневных атак; при этом участвовал польский полк Килинского из Варшавы, которым в тот день лично командовал Костюшко. Домбровский в своем отчете о той битве так говорит: «Должен отдать должное смелости храбрых граждан города Варшавы.»

Вдохновлённые мужеством, любовью к родине, рвением к свободам, которые захватчики пытаются у них отобрать, поощряемые своим достойным президентом (Закжевским), они не только усердно выполняют охрану траншей, но и в это время многие из них выходят, тащат туда, где возникает наибольшая опасность, нападают на врага и решительно отчитывают его.» Почти все добровольческие части, как пешком, так и верхом, заслуживали подобного признания; вышеупомянутый автор работы «Polnische Resurrectionskrieg»* высоко оценивает стрелков Дембовского; — Красицкий, командир добровольческого гусарского полка, был награждён золотым кольцом. Костюшко в знак признания 7а службы с золотым кольцом; — такую же награду получил Сокольницкий, полковник стрелкового подразделения, организованного им за собственный счёт.

Этот полк оказал большие заслуги под Камионной, Радзимином и в Великопольше, где принял участие в походе Домбровского; он выдержал восстание до последнего момента. К самой доблестной добровольческой кавалерии относился полк мазуров, организованный Генриком Домбровским, — даже полк лёгкой кавалерии старозаветников прославился мужественной обороной Праги, при которой почти весь погиб героической смертью.

Невозможно перечислить здесь все многочисленные примеры доблести, мужества и усердия, которыми отличались добровольческие отряды; — они дали почётные доказательства того, что в этом направлении вовсе не уступали регулярной армии. Возникает невольно вопрос: почему, при такой храброй вооружённой силе, Костюшко не смог выполнить своё задание? — Ответ прост: потому что у него было слишком мало войск.

— Даже если бы все вооруженные силы, которыми тогда обладала Польша, могли вступить в бой, их бы не хватило для победы над тремя армиями — русской, австрийской и прусской. Косцюшко также рассчитывал на народное ополчение, но оно его подвело. В крестьянстве, которое на протяжении долгих веков не привлекалось к выполнению гражданских обязанностей, он нашёл сырой материал — неподготовленный, а среди шляхты — стихия, в значительной части равнодушная к восстанию, или даже и. Народ, который на протяжении стольких веков шел к моральному упадку, не смог в один миг подняться до такой высоты, чтобы понять большое значение исторического момента, которому предвестником была клятва Косцюшко на Краковской площади. Те, кто поспешил в ряды восставших, составляли лишь малую часть нации; — они спасли честь Польши, но от падения прикрыть её не смогли. Ир.

Состояние армии Костюшко по численности подвергалось изменениям в разные времена; можно, однако, предположить, что наибольшее число вооружённых сил восстания на всей территории Польши было во время осады Варшавы. Национальное движение тогда охватывало около 55 000 солдат: из этого числа менее 20 тысяч приходилось на регулярную армию, а остальная часть вооружённых сил состояла из добровольческих отрядов и различных движений. Артиллерия насчитывала около 100 орудий.

— Эта армия делилась на несколько больших и меньших корпусов. Список наиболее важных из них с кратким указанием их действий приводим ниже.

Корпус Костюшко. Покинул Краков 1 апреля; — 4 апреля разбил москалей под Рацлавицами; 6 июня сразился с прусскими и российскими войсками под Щекоцинами; 12 июля расположился лагерем в Мокотове под Варшавой, где выдержал двухмесячную осаду.

Корпус Заячка.

Он охранял берега Буга от русских войск; дал с ними неудачное сражение под Холмом 8 июня; затем отступил к Варшаве. В этом походе он кровопролитно встретился с москалями 29 июня под Голховым и 9 и 10 июля под Го́лковым. 12 июля он стал под Варшавой, где занял позицию в Чистом, защищая столицу с этой стороны от осаждавшего врага.

Корпус Мокроновского. Прибыл в Блоне, где вел стычки с прусскими и русскими войсками. 9 июля в быстрой потасовке заставил прусские войска отступить на милю от Блони, чем облегчил Костюшко подход к столице; 12 июля сам подошел под Варшаву, разбил лагерь под Марымонтом и вместе с корпусом...