Польское войско Костюшко в 1794 году, страница 21

Оригинал (по-польски)

i położył około udoskonalenia artyleryi polskiej wiolkie zasługi. Za jego czasów napisał Kaźmierz Siemianowicz w języku łacińskim o artyleryi znakomite dzielo. : Następny jenerał artyleryi, Krysztof Arciszewski. odznaczył się za Jana Kaźmierza świetną obroną Lwowa (1648) i Zbaraża (1649).

Dzieje nasze wymieniają cały szereg imion jenerałów artyleryi, którzy w różnych czasach okryli się sławą nietylko u nas, ale i za granicą Polski. Zygmunt Przyjemski odznaczył się w trzydniowej bitwie pod Beresteczkiem (1651) i rozstrzygnął ją na korzyść wojsk polskich; za. jego jeneralstwa widzimy już ślady użycia dział na sposób dzisiejszy, t. j. pomiędzy oddziałami piechoty, co przemawia za wysoką na owe czasy zwinnością artylerzystów w obrotach polowych.

Krzysztof Grodzicki wytrzymał we Lwowie dwumiesięczne oblężenie Chmielnickiego, a w roku 1658 odebrał Szwedom Toruń po użyciu w siedmiomiesięcznem obleganiu wszystkich środków, na jakie ówczesna sztuka artyleryi zdobyć się mogła.

Jenerał urtyleryi litewskiej, Marcin Kazimierz

przeciw Turkom i Kozakom. Przyczynił się nie mało do zwycięztwa pod. Chocimem, a pod Wiedniem; celny strzał dany z polskićj armaty, rozwalił czerwony namiot Wielkiego Wezyra. eczpospolita Wenecka ofiarowała mu naczelne dowództwo sił swoich. : . Wynika ztąd, że artylerya polska dotrzymywała w rozwoju swoim kroku temuż rodzajowi broni innych narodów. Nie brakowało też Polsce na narzędziach i sprzętach. artyleryi niezbędnych; Władysław Jagiełło zakładał już zbrojownie i młyńy do robienia prochu; Zygmunt I zbudował fabryki do lania i świdrowania dział we Lwowie i Wilnie, a puszkarze polscy słynęli nawet za granicą. Za Zygmunta Augusta sławną była szczególnićj z wyrobów swoich fabryka broni w mieście Nowem Korczynie. : Gdy przecież pod wpływem ogólnego bezrządu począł się zakradać nieład i do organizacyi siły zbrojnój w Polsce, gdy mianowicie przeznaczone na cele wojskowe fundusze obracać poczęto na korzyść interesów osobistych, doznała i artylerya polska zaniedbania, stan jej pogarszał się z wolna, aż za panowania Sasów upadła artylerya w: odmęcie ogólnego szału i zaślepienia narodowego do tego stopnia, że

Kącki, wydoskonalony w służbie francuzkićj, towarzyszył Sobieskiemu we wszystkich: wyprawach jego

je polowych działek 10, do których zaprzęgano woły. * ”

© + 4

Siła zbrojna w Polsce za Stanisława Augusta.

Zauim przystąpimy do opisu wojska Kościuszki, wypada nam pomówić poprzednio o sile zbrojnćj, jaką posiadała Polska bezpośrednio przed wybuchem powstania. Stanisław August objął rządy nad państwem, którego stan pod każdym względem był opłakanym. Od kilka wieków już, a mia- 'nowicie po wygaśnięciu Jagiellonów, chyliła się Polska ku upadkowi. Królowie elekcyjni, siedząc na tronie z woli narodu, nie umieli ująć go w należyte karby, złąd wciskać -się począł bezrząd i nieład do wszystkich stosunków społecznych. Szlachta, zdobywszy silny wpływ na rządy, zasmnkowawszy w „złotój wołności", porzuciła dawne tradycye rodowe, a weszła na zgubną drogą dogadzania namiętno-

ściom. Niebawem „złota. wolność” skaziła. dzielnego

niegdyś ducha narodu. Poczęły znikać staropolskie

cnoty, a szerzyć się społeczne wady i występki.

W miejsce dawniejszej gorącej miłości ojczyzny zakorzeniał się brzydki egoizm, w miejsce patryotycznój ofiarności objawiać się poczęło uchylanie się

od płacenia podatków i ponoszenia ciężarów, — a dawniejszą dzielność rycerską osłabiała gnuśność i zniewieściałość.

Za królów elekcyjnych. począł się też objawiać coraz widocznićj upadek siły zbrojnój w Polsce. Szlachta polska już za czasów Zygmunta Starego, oddawszy się zajęciom rólniczym, odwykała od rze-- miosła i Życia wojennego; począł więć w sławnój niegdyś jaździe polskićj gasnąć duch rycerski, a nie było siły pieszćj, któraby. ją zastąpiła. Skarb państwa, wiecznie pusty, nie starczył nigdy na utworzenie i utrzymanie dostatecznej ilości wojska za-- ciężnego, 3 to które jeszcze było, nie opłacane regularnie, albo się rozchodziło, albo z bronią w ręk podnosiło bunty przeciw rządowi. *.

Smutny ten stan rzeczy budził poważne obawy w królach polskich, i wielu z nich pragnęło złemu zaradzić; wszystkie ich dążności do przeprowadzenia organizacyi wojska rozbijały się przecież o niechęć szlachty, która nie chciała podatków płacić, a przytem obawiała się, aby król, wsparty na sil-

Перевод на русский

и внес большие заслуги в усовершенствование польской артиллерии. При его времени Казимир Сиемянович написал на латыни выдающееся произведение об артиллерии.

Следующий генерал артиллерии, Кшиштоф Арцисевский, отличился при Яне Казимире великолепной обороной Львова (1648) и Збаража (1649). Наша история упоминает целый ряд имен генералов артиллерии, которые в разные времена снискали славу не только у нас, но и за пределами Польши. Зигмунт Пшевемский отличился в трёхдневной битве под Берестечком (1651) и решил её в пользу польских войск; при его генералстве мы уже видим следы использования пушек по современному способу, т.е. между подразделениями пехоты, что свидетельствует о высокой для того времени подвижности артиллеристов на поле боя.

Кшиштоф Гродзицкий выдержал во Львове двухмесячную осаду Хмельницкого, а в 1658 году отобрал у шведов Торуń, применив в семимесячной осаде все средства, которыми тогдашнее искусство артиллерии могло располагать. Генерал литовской артиллерии, Марцин Казимеж против турок и казаков. Он немало способствовал победе под Хотином, а также под Веной; точный выстрел из польской пушки разрушил красный шатер Великого Везира. Республика Венеция предложила ему верховное командование своими войсками. Из этого следует, что польская артиллерия не отставала в развитии от этого рода вооружений у других народов. Польше также не хватало необходимых средств и снаряжения для артиллерии; Владислав Ягелло уже закладывал арсеналы и мельницы для производства пороха; Сигизмунд I построил фабрики для литья и сверления пушек во Львове и Вильнюсе, а польские пушкари были известны даже за границей.

При Сигизмунде Августе особенно славилась оружейная фабрика в городе Нове-Корчинь своими изделиями.

Однако под влиянием общего безвластия начали появляться беспорядки и в организации вооружённых сил Польши, когда средства, предназначенные для военных целей, начали использоваться в личных интересах. Польская артиллерия также оказалась заброшенной, её состояние постепенно ухудшалось, пока при правлении Саксонов артиллерия не пришла в упадок в хаосе общего бешенства и национального ослепления до такой степени, что Кэнцки, совершенствовавший свои навыки во французской службе, сопровождал Собеского во всех его походах с полевыми орудиями на 10 орудий, к которым запрягали волов.

Вооружённые силы Польши при Станиславе Августе.

Прежде чем перейти к описанию войска Костюшко, следует предварительно рассказать о вооружённой силе, которой обладала Польша непосредственно перед началом восстания.

Станислав Август принял управление государством, состояние которого во всех отношениях было плачевным. На протяжении нескольких веков, а именно после исчезновения Ягеллонов, Польша склонялась к упадку. Избранные короли, сидя на престоле по воле народа, не могли удержать его в надлежащих рамках; в разные сферы общественных отношений стало проникать безправие и беспорядок. Шляхта, получив сильное влияние на управление, замкнувшись в «золотой свободе», оставила старые родовые традиции и пошла на гибельный путь потакания страстям. Вскоре «золотая свобода» осквернила когда-то доблестный дух нации. Начали исчезать старопольские добродетели, а социальные пороки и преступления стали распространяться.

На место прежней горячей любви к родине укоренился уродливый эгоизм, на место патриотической самопожертвованности стало проявляться уклонение от уплаты налогов и ношения тягот, — а прежнюю рыцарскую доблесть ослабляли вялость и женоподобность. Во времена избранных королей также начал проявляться всё более заметный упадок военной силы в Польше. Польская шляхта уже во времена Сигизмунда Старого, посвятившая себя сельскому хозяйству, отвыкала от ремесла и военной жизни; стало угасать когда-то славное рыцарское духо польской конницы, а пехотной силы, которая могла бы его заменить, не было. Государственная казна, всегда пустая, никогда не хватало на создание и содержание достаточного количества тяжёлой армии, а та, которая ещё была, не оплачиваемая регулярно, либо рассеивалась, либо с оружием в руках поднимала бунты против правительства.

Грустное это положение вызывало серьёзные опасения у польских королей, и многие из них хотели устранить зло; все их попытки провести организацию войска разбивались о нежелание шляхты платить налоги и вместе с тем о страх, что король, опираясь на силы-