Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 17

Оригинал (по-польски)

nili się przeważnie do świetnego nad nimi zwycięztwa pod Białągórą. Tegoż roku powołani zostali przez Polskę przeciw Turkom i połowa ich padła w bitwie pod Cecorą. W r. 1621 w wyprawie chocimskićj stanęło ich 5,000 w obozie polskim, a huficc ten zasłużył sobie w historyi wojny tój na wdzięczne wspomnienie. Tegoż roku po zawartym pokoju z Turcyą, wezwał ich pomocy -książę Karól Lichtenstein, a imię Lisowczyków przejmowało trwogą okolice nadreńskie. — W roku 1624 pospieszyli na nowo z pomocą cesarzowi austryackiemu i walczyli w sprawie jego we Włoszech. Wezwani później przez króla Zygmunta III., przeszli pod rozkazy hetmana Koniecpolskiego i poszli przeciw Szwedom. W wyprawie północnej, odznaczyli się świetnie w r. 1634.

Ostatnią wyprawę podjęli, za pozwoleniem królewskiem, w 7,000 koni na wezwanie cesarza Ferdynanda. W r. 1635 z rozwiniętemi chorągwiami, na których po jednej stronie był obraz Matki Boskićj, a na ićj Michała archanioła, przebyli Ren, stanęli przeciw wojskom francuzkim, wkroczyli do Szampanii, rozbijając wszędzie zastępy drogę im tamujące. Ludwik XIII. przerażony, ściąga zewsząd wojska; Lisowczyki odnoszą nad niemi zwycięztwo pod Ivoy_i w r. 1636 wracają do 'Polski.

Odtąd nie słychać o nich nie więcej w dziejach naszych; niezawodnie pod zagrożeniem króla i sejmu, wydanego z powodu nadużyć, jakich się dopuszczali, opuścili swoje chorągwie 1 rozeszli się do domów.

Chorqgwie tatarskie stanowiły osobny rodzaj lekkićj jazdy litewskićj, a składały się z potomków owych Tatarów, których niegdyś Witold osadził był na Litwio. Służyli oni w lekkich chorągwiach na żołdzio państwa i odznaczali się męstwem i wiernością dla Polski. Od jednego ze sławnych za Stefana Batorogo rotmistrzów ich, Ulanieckiego, czyli Ułana, :nazywano je też Ułanami i z czasem przeszła nazwa ta na całą Jekką jazdę polską. Pierwszą jazdę zbrojną pod tą nazwą napotykamy za Batorego; regularne pułki ułańskie zaprowadzono w Polsce dopiero za czasów Stanisława Augusta.

Miały one odrębny ubiór i za broń używały lancy z chorągiewką, w barwie pułkowej, pałasza i paru pistoletów w olstrach siodłowych. Broń ta, a mianowicie lanca, nadawała ułanom przewagę nad innemi rodzajami konnicy, złąd przejęły ułanów i inne narody od Polaków z zatrzymaniem nietylko oryginalnój broni, ale i ubioru, a mianowicie czapki, kształtem tylko wojsku temu właściwój. —

Piechota. O ile w Polsce jazda główną była podstawą siły zbrojnej, o tyle zajmowała piechota stanowisko podrzędne i nie była nigdy niczem więcej jak tylko

14__

siłą pomocniczą kawaleryi. Podczas gdy jazda, dźwigając na barkach swych cały ciężar obrony Rzeczypospolitej, okrywała się na polach bitew chwałą i zdobywała dla siebie wszystkie wawrzyny, odgrywała piechota zawsze rolę nader skromną; nie służyła też nigdy jako broń zaczepna, ale zadaniem jej było, przed atakiem kawaleryi osłabić nieprzyjaciela wystrzałami z kusz, a później z rusznic, — sypać szańce, budować mosty, naprawiać drogi itp. Wskutek takiego podrzędnego stanowiska, jakie zajmowała, wyrobił się w narodzie polskim wstręt do tego rodzaju służby wojskowej; każdy szlachcic dążył pod chorągwie konne, gdzie go czekała sława i zyski, a do służby pieszćj brano ludzi ze stanów niższych, mieszczan i chłopów.

'W późniejszym czasie tworzono regimenta piesze z cudzoziemców, głównie z Niemców i Węgrów, i dopiero w ostatnich latach swego istnienia, gdy sławna niegdyś jazda tracić poczęła na swój dzielności, starała się Rzeczpospoliła podnieść piechotę na stanowisko wyższe i nadać jój w armii narodowój znaczenie odpowiednie jój ważności. Usiłowania te przyszły za późno. —

L. Dzieje nasze nie podają przez długi czas pewnych wiadomości, dotyczących piechoty w czasach pierwszych królów polskich; twierdzenia, jakoby Bolesław Chrobry i najbliżsi następcy jego używać mieli jój w swych wojnach, są zbyt niejasne i niepewne, abyśmy sobie obraz jakiśkolwiek o piechocie ówczesnćj wyrobić mogli. Pierwsze wiarogodne w tym względzie zapiski historyczne pozostawił nam Długosz; odnoszą się. one do wieku 15. Dziejopisarz ten wspomina, że w wojnach, które p ił Jagiełło z Krzyżakami, a mianowicie w bitwie pod Koronowem w roku 1410, i w oblężeniu Łucka, w r. 1431, była czynną piechota. Pisze również, że w zatargu Władysława Warneńczyka ze Spytkiem Moelsztyńskim piesze roty zdobyły obóz zbuntowanego tego magnata, a gdy Kaźmierz Jagiellończyk wysyłał w r. 1450 wojsko przeciw wojewodzie moldawskiemu, miał Piotr Odrowąż w swoim korpusie zbrojnym obok 8 hufców jazdy, jeden hufiec piechoty. Za tegoż króla odznaczyła się także, pod dowództwem Piotra Dunina, piechota w bitwie pod Puckiem, w r. 1462 i przyczyniła się znacznie do odniesionego zwycięztwa.

Podług uczonych wywodów Konstantego Górskiego, (w znakomitem dziele: „Historya piechoty polskićj* Kraków 1893), była ówczesna piechota wojskiem zaciężnem, zorganizowane w ten sposób, że pojedyńczy przywódzcy, zwani rotmistrzami, na mocy zawartych z królem układów, gromadzlii drobne poczty, liczące po kilka ludzi i łączyli się w oddziały większe, których komendę oddawali wy-

Перевод на русский

они в основном склонялись к великой победе над ними под Белагорой. В том же году их Польша призвала против турок, и половина из них пала в битве под Чечорой. В 1621 году в походе под Хотин их было 5000 в польском лагере, и этот отряд заслужил себе в истории войны тройное благодарное упоминание. В том же году после заключенного мира с Турцией князь Карл Лихтенштейн призвал их на помощь, и имя лисовчиков вселяло страх в районы на Рейне. — В 1624 году они вновь поспешили на помощь австрийскому императору и сражались за его дело в Италии. Позже,призванные королем Сигизмундом III, они перешли под командование гетмана Конецпольского и пошли против шведов. В северном походе они проявили себя прекрасно в 1634 году. Последний поход они предприняли с разрешения короля, в 7000 коней, по призыву императора Фердинанда. В г.

1635 с развевающимися знамёнами, на которых с одной стороны был образ Пресвятой Богородицы, а на другой — Михаила Архангела, перешли Рейн, встали против французских войск, вступили в Шампань, везде разбивая войска, препятствовавшие их движению. Людовик XIII, в страхе, собирает войска со всех сторон; Лисовчики одерживают над ними победу под Ивуи в 1635 году. 1636 возвращаются в Польшу. С тех пор о них больше не слышно в нашей истории; несомненно, под угрозой короля и сейма, выдвинутой из-за злоупотреблений, которых они допускались, они покинули свои знамёна и разошлись по домам. Татарские знамена составляли особый вид лёгкой литовской кавалерии и состояли из потомков тех татар, которых некогда Витовт поселил в Литве. Они служили в лёгких знамёнах за жалование государства и отличались мужеством и верностью Польше.

От одного из известных при Стефане Батория ротмистров, Уланецкого, или Улана, их называли также Уланами, и со временем это название перешло на всю польскую конницу. Первая вооружённая конница под этим названием встречается при Батории; регулярные уланские полки были введены в Польше только при Станиславе Августе. У них была отдельная форма, и в качестве оружия они использовали копьё с знаменем в полковой расцветке, шашку и несколько пистолетов в седельных кобурах. Это оружие, а именно копьё, давало уланам преимущество над другими видами конницы, польские наезды переняли от поляков и другие народы, сохранив не только оригинальное оружие, но и форму, а именно шапку, форма которой была характерна только для этой армии. — Пехота. Поскольку в Польше конница была основной силой вооружённых сил, пехота занимала подчинённое положение и никогда не была больше чем вспомогательной силой кавалерии.

В то время как кавалерия, неся на своих плечах всю тяжесть обороны Речи Посполитой, покрывала себя славой на полях сражений и добывала для себя все лавры, пехота всегда играла крайне скромную роль; она никогда не служила наступательным оружием, а её задачей было перед атакой кавалерии ослабить противника выстрелами из арбалетов, а затем из мушкетов, — строить укрепления, мосты, чинить дороги и т. д. Вследствие такого подчинённого положения, которое она занимала, в польском народе выработалась неприязнь к такого рода военной службе; каждый шляхтич стремился попасть под конные знамена, где его ждали слава и выгоды, а на пехотную службу брали людей низших сословий, горожан и крестьян.

'В последующее время создавались пешие полки из иностранцев, в основном из немцев и венгров, и только в последние годы своего существования, когда некогда славная кавалерия начала терять свою доблесть, Речь Посполитая старалась поднять пехоту на более высокий уровень и придать ей в национальной армии значение, соответствующее её важности. Усилия эти пришлись слишком поздно. — Л. Наши хроники долгое время не дают определённых сведений, касающихся пехоты в эпоху первых польских королей; утверждения, будто Болеслав Храбрый и ближайшие его преемники использовали её в своих войнах, слишком неясны и ненадёжны, чтобы мы могли составить какое-либо представление о пехоте того времени. Первые достоверные по этому вопросу исторические записи оставил нам Длугосz; они относятся к XV веку.'

Этот летописец упоминает, что в войнах, которые вёл Ягайло с крестоносцами, а именно в битве под Коронувом в 1410 году и в осаде Луцка в 1431 году, участвовала пехота. Он также пишет, что в конфликте Владислава Варненчика со Спытеком Мельштыньским пешие отряды захватили лагерь мятежного магната, а когда Казимир Ягеллончик в 1450 году посылал войско против молдавского воеводы, у Петра Одровонжа в его вооружённом корпусе кроме 8 гусарских эскадронов был один пехотный отряд. При этом же короле выделилась также пехота под командованием Петра Дунинa в битве под Путцем в 1462 году и значительно способствовала одержанной победе.

Согласно научным выводам Константы Горского (в выдающемся произведении: «История польской пехоты», Краков, 1893), тогдашняя пехота была наемной армией, организованной таким образом, что отдельные командиры, называвшиеся ротмистрами, на основании заключенных с королем соглашений собирали небольшие отряды, состоявшие из нескольких человек, и объединяли их в более крупные формирования, командование которых они передавали wy-