Польское войско Костюшко в 1794 году. Страница 14

Оригинал (по-польски)

na,każdą wyprawę 1500 piechoty. Tak samo stangła ugoda z Janem Ernestem Bironem, księciem kurlandzkim, dnia 12 listopada 1739 roku, że będzie przysyłał Polsce na pomoc: 500 pieszych, lub 200 jezdnych. — Posiłkowali też królów polskich nieraz Kozacy zaporozcy i całemi hordami Tatarzy krymscy, i już w roku 1410 uczestniczyli w wojsku Jlitewskiem w wojnie z Krzyżakami. — Władysławowi III zaś zobowiązali się w roku 1436 pod przysięgą hospodarowie wołoscy, Stefan i Eliasz, stawiać się na wszelką potrzebę z całą swoją siłą zbrojną. — Pierwsze pułki Kozaków zorganizował Stefan Batory.

Posiłki zagraniczne. Były to wojska, których dostarczać obowięzywali się królowie elekcyjni na mocy „pactów conwentów”* do bronienia granic Rzeczypospolitćj. Przyrzeczenia takie dawał każdy z królów obieralnych począwszy od Henryka Walezyusza. — Stefan Batory zobowiązał się na swój koszt dostawić wysłużonych swych żołnierzy, a obaj Augustowie Sascy przyrzekli postawić tyle wojska posiłkowego, ile go Rzeczpospolita zażąda. — W różnych czasach posiłkowali się też królowie polscy wojskiem zagranicznem; Zygmunt Ill użył w roku 1629 posiłków austryackich w wojnie z Gustawem Adolfem, Jan Kaźmierz z Karólem Gustawem; — August II połączył się zaś przymierzem z carem rosyjskim, Piotrem I, przeciw Karolowi XII.

Skład wojska polskiego.

Jazda.

Jak u wszystkich innych narodów tak i w dawnój Polsce tworzyła jazda. czyli konnica, albo kawalerya, jądro narodowej siły zbrojnój. Od czasów Bolesława Chrobrego do Jana 1II uchodziła za główną podstawę wojska narodowego, co wynikało z rozległości granic Rzeczypospolitej, z obszarów pól i stepów, Jako i z potrzeby zastósowania się do sposobu prowadzenia wojny narodów najezdniczych, głównie Tatarów i Turków, z któremi Polska częste staczała boje, a których siłę zbrojną również wyłącznie niemal tylko tworzyła konnica. Przez kilka wieków odznaczała się też jazda polska dzielnością, liczbą i świetnością ubioru i uzbrojenia, a pod wzglądem przewagi orężnój zyskała tak u swoich, jako i n obcych sławę, którćj odgłos dziś jeszcze brzmi w historyi wojsk europejskich.

H Jazda polska dzieliła się na trzy główne rozaje:

1) na kawaleryg ci

zaliczyć należy husarskie,

kg, rezerwową, do którćj opijników czyli chorągwie

2) na kawaleryg średnią, liniową, którą tworzyli półkopijnicy, czyli chorągwie pancerne, chorągwie strzelców, dragonów i rajtarów, i

3) na kawaleryq lekką, przeznaczoną do służby przednich straży, którą pełniły lekkie chorągwie wojska kwarcianego, pułki kozackie, Tatarów i Lisowczyków.

Kawalerya ciężka.

Husarya. Tworzyła ona czoło i wybór jazdy polskiej; była też konnicą najwspanialszą nietylko w kraju, ale i na całą Europę. Nic nie wyrównywało jej ani co do okazałości zbroi, ani dzielności w władaniu bronią. Odnosiła też husarya polska cudowne niemal zwycięztwa; niczem niepohamowanemi i strasznemi natarciami swemi rozstrzygała zwykle bitwy, rozpraszając jazdę nieprzyjacielską i piechotę. Nie było też prawie przykładu, żeby husarze polscy, nałarłszy na szyk nieprzyjacielski, złamać go nie mieli. 0

Pierwsze ślady tćj dzielnój jazdy polskiej znajdujemy za czasów Władysława Łokietka. — W końcu 16. wieku miała liczba husaryi wynosić 20,000, przecież cyfra ta jest nieprawdopodobną i zdaje się być przesadzoną. Za Władysława IV, na wielkim przeglądzie wojsk pod Kwidzynem, stanęło chorągwi husarskich 24, co czyniło około 2400 koni. — Na czele husaryi przebył wpław dzielny Czarniecki rzekę pod Warką, uderzył na Szwedów i zmusił ich do odwrotu (1656), a w roku następnym przebył nawet ze swymi husarzami wpław odnogę morską i zadał Szwedom ciężką klęskę na własnej ich ziemi. W bitwie pod Pragą jedynie jedna obecna tamże chorągiew husarska przebiła mężnie pierwszą i drugą linią Szwedów, ale nie poparta dostatecznie przez resztę wojska, znaczne poniosła straty. "

Jan Sobieski polegał głównie na, husaryi, która pod jego naczelnictwem wzmogła się i wzrosła. Wielkie zwycięztwo, jakie odniósł pod Chocimem (1673), hetmanem jeszcze będąc, nad przeważającą ; liczebnie siłą Turków, zawdzięczał głównie piętnastu i chorągwiom husarzy; a w e lat późnićj, ' w bitwie pod Wiedniem (1683), dwie chorągwie : husarskie, wysłane przezeń w chwili właściwój na | obóz Wielkiego Wezyra, rozniosły natarciem swem i nieprzepartem popłoch zupełny w wojsku tureckiem 1 i przechyliły zwycięztwo na stronę polską. Uznanie i dzielności tójże jazdy było tak ogólnem, że wyro- | biło się w narodzie przysłowie: „Póki husarza, i póły, Polaka"; a dzieje wykazały jego prawdzi- | wość. | Chorągwie czyli szwadrony husarskie byly mnieji sze i większe: pierwsze liczyły około stu koni, i drugie około pięćdziesięciu. Stawały ono do boju : w następującym porządku: w pierwszym szeregu

Перевод на русский

на каждую экспедицию 1500 пехоты. Так же заключено соглашение с Яном Эрнестом Бироном, курляндским герцогом, 12 ноября 1739 года, что он будет присылать Польше на помощь: 500 пехотинцев или 200 всадников. — Военные подкрепления польских королей иногда составляли запорожские казаки и целыми ордами крымские татары, и уже в 1410 году они участвовали в войске великого князя литовского в войне с крестоносцами. — Владиславу III же в 1436 году под присягой обязались господарь Валахии Стефан и Елиас являться на всякую нужду со всем своим вооруженным составом. — Первые полки казаков организовал Стефан Баторий. Иностранные подкрепления. Это были войска, которые поставлять обязовывались выборные короли на основе «пактов конвентов» для защиты границ Речи Посполитой. Такие обещания давал каждый из избираемых королей, начиная с Генриха Валуа.

— Стефан Батори обязался за свой счет поставить своих изношенных солдат, а оба Саксонских Августа пообещали выставить столько вспомогательных войск, сколько того потребует Речь Посполитая. — В разное время польские короли также пользовались иностранным войском; Сигизмунд III в 1629 году использовал австрийские войска в войне с Густавом Адольфом, Ян Казимир — с Карлом Густавом; — Август II заключил союз с русским царем Петром I против Карла XII. Состав польского войска. Конница. Как у всех других народов, так и в давней Польше существовала конница, то есть кавалерия, ядро национальной военной силы.

С времён Болеслава Храброго до Яна III она считалась главной основой национальной армии, что объяснялось обширностью границ Речи Посполитой, степными и полевыми территориями, а также необходимостью приспособления к способу ведения войны народов-нападавших, главным образом татар и турок, с которыми Польша часто вела сражения, а чья военная сила также почти исключительно состояла из конницы. На протяжении нескольких веков польская кавалерия также отличалась смелостью, численностью и великолепием одежды и вооружения, а с точки зрения военного превосходства снискала славу как у своих, так и у чужих, отзвук которой до сих пор звучит в истории европейских войск.

Конница Польская делилась на три основные разновидности: 1) на тяжёлую кавалерию, к которой относились гусары, резервная, в которую входили опиникеры, то есть хоругви; 2) на среднюю, линейную кавалерию, которую составляли полкопейники, то есть панцирные хоругви, хоругви стрелков, драгунов и рейтаров; 3) на лёгкую кавалерию, предназначенную для службы передовых страж, которую выполняли лёгкие хоругви кварцевого войска, казачьи полки, татары и лисовцы. Тяжёлая кавалерия. Гусары. Они составляли авангард и элиту польской кавалерии; также являлись самой великолепной конницей не только в стране, но и во всей Европе. Ничто не могло с ними сравниться ни по великолепию доспехов, ни по мастерству владения оружием. Польские гусары также одерживали почти чудесные победы; своими неукротимыми и ужасными атаками они обычно решали исход сражений, рассекая вражескую кавалерию и пехоту.

Также почти не было примеров того, чтобы польские гусары, налетев на вражеский строй, не смогли его сломать.

Первые следы этой доблестной польской кавалерии мы находим во времена Владислава Локетка. — В конце 16 века численность гусарии должна была составлять 20 000, однако эта цифра невероятна и кажется преувеличенной. Во времена Владислава IV на большом военном смотре под Квидзыном стояли 24 гвардейских знамени гусарии, что составляло около 2400 лошадей. — Во главе гусарии смелый Чернецкий переплыл реку под Варкой, ударил по шведам и заставил их отступить (1656), а в следующем году он даже переплыл со своими гусарами морскую протоку и нанес шведам тяжелое поражение на их собственной земле. В битве под Прагой только одно присутствующее там знамя гусар проявило доблесть, пронзив первой и второй линиями шведов, но не получив достаточной поддержки от остальной армии, понесло значительные потери.

Ян Собеский в основном полагался на гусарию, которая под его командованием усилилась и выросла. Великое победоносное сражение, которое он одержал под Хотином (1673), еще будучи гетманом, над превосходящей численно силой турок, он в основном обязан пятнадцатью и эскадронами гусар; а в десять лет позже, в битве под Веной (1683), две эскадрона гусар, посланные им в нужный момент на лагерь Великого Везира, своим натиском вызвали непобедимую панику в турецкой армии и склоняли победу на сторону польскую. Признание и доблесть той же кавалерии было настолько общим, что в народе появилось выражение: «Пока гусар, и Польский»; и история показала её правдивость. Эскадроны или гусарские полки были меньшие и большие: первые насчитывали около ста коней, и вторые около пятидесяти. Они вступали в бой в следующем порядке: в первом ряду