Ольгерд и Кейстут. Разворот 66

Оригинал (по-польски)

126

tnia tarcza i przybytek bałwochwalstwa podawano światu na ohydę, zamiast zwodzić obietnicami, albo zbywać żartami szczere i gorące wezwania stolicy apostolskićj do przejścia na wiarę katolicką, nie oświadczył otwar- cie, że jest już Chrześcianinem, i czemuż nieliczny uła- mek plemienia litewskiego ,. którym władał, do” przyję- cia chrześciaństwa nie skłonił? Miał on w tóm łatwiej- sze zadanie od syna i następcy swojego! a ten ;przecież w krótkim czasie i bez oporu dzieło to dokonał. Wła- dysław Jagiełło przyswoił Litwinom krzyż łaciński, który na nieszczęście dotąd przodował zawsze napadom i po- żogom krzyżackim. Przeciwnie Olgierd. Znakomita część Rusi berłu jego podlegała. Stosunki między óbu naro- dowościami były pokojowe: cerkiewki na pograniczu lub w głębi kraju rozrzucone, ubogie, z niemóm duchowień- stwem nie gorszyły bałwochwalców. Krzyżęgrecki więc nie wróżył im nie złego. Jak Olgierd umiał być panem u siebie i nie znosił oporu przeciw woli swojćj, dowo- dzi surowa repressya ruchu przeciw Franciszkanom wi- leńskim wymierzonego. Stanowczym owym krokiem (t. j. oświadczeniem, że jest Chrześcianinem) byłby oba nie- mieckie zakony, śmiertelnych wrogów swoich, w trudne postawił dylema. Wprawdzie Jagiełło został nietylko Chrześcianem, ale nadto łacinnikiem, a mimo to nie ustawała wojna między nim a zakonem. Była to zaś wojna państwowa , upozorowana złamaniem umów, albo

bem (pomijam inne daty, przytoczone w tym przedmiocie w Pismach pomniejszych Narbutta, ważne bez wąt- pienia, które jednak wymagają jeszcze bliższego sprawdzenia): czyżby więc nie było na czasie usunąć z dziejów baśń o po- gaństwie Jagiełły, tak uporczywie w najnowszych czasach bronioną ?

Перевод на русский

126 этот щит и пристанище идолопоклонства выставляли миру на отвращение, вместо того чтобы соблазнять обещаниями или пренебрегать шутками искренними и горячими призывами Апостольского престола к переходу в католическую веру, он не заявил открыто, что уже является христианином, и почему же ни малый процент литовского племени, которому он правил, не был склонен принять христианство? У него была в этом задача проще, чем у сына и наследника! а тот; ведь в короткое время и без сопротивления совершил это дело. Владислав Ягайло привил литовцам латинский крест, который, к несчастью, до сих пор всегда предавался нападениям и пожарам крестоносцев. Напротив, Ольгерд. Значительная часть Руси под его властью подчинялась. Отношения между обоими народами были мирными: церквушки на границе или в глубине страны разбросанные, бедные, с немногим духовенством не оскорбляли идолопоклонников.

Греческий крест, следовательно, им не предвещал ничего плохого. Как умел быть хозяином у себя Ольгерд и не терпел сопротивления против своей воли, это доказывает суровая репрессия против движения францисканцев в Вильне. Таким решительным шагом (т.е. заявлением, что он христианин) он поставил бы оба немецких ордена, смертельных своих врагов, перед трудной дилеммой. Правда, Ягайло стал не только христианином, но и латинником, и тем не менее война между ним и орденом не прекращалась. Эта война была государственная, инсценированная нарушением договоров, либо (опускаю другие даты, приведенные по этому поводу в Малых Сочинениях Нарбута, без сомнения важные, но требующие еще более тщательной проверки): так не пришло ли время убрать из истории сказанию о язычестве Ягайло, так упорно защищаемую в новейшее время?

Оригинал (по-польски)

różnego rodzaju zażaleniami. Ale wojna zakonów z Ol- gierdem była wojna chrześciaństwa przeciw tłuszczy po- gańskićj, którą powołanie i śluby krzyżackie do szczętu wygubić kazały. Z przejściem Litwy na łono chrześciań- stwa ustawał onćj powód. Przeciw wyznawcom greckiój wiary nie głoszono krucyat, najwięcój, że usiłowano ich do unii z Rzymem nakłonić. Zakon inflancki długą gra- nicą stykał się z Rusią, ale o propagandzie religijnćj nigdy mowy nie było, a z wyjątkiem nieochybnych ze sąsiadami czasowych kolizyj, żył z nią w pokoju. Było więc w mocy Olgierda okupić sobie i Litwie ten pokój, albo zmusić Krzyżaka do zdjęcia apostolskićj . maski. Próźną byłaby praca rozwodzić się nad wpływem, który krok ten stanowczy wywrzećby musiał na losy Północy i Północnego Zachodu. W miejsce mglistój, pełnćj roz- dźwięków mieszaniny, na którą późne wieki jeszcze cho- rują, już w XIV, wieku stanęłyby dwa obozy, dwa krzyże do walki. Esty, Kuronie, Łotwaki, gałęzie oderwane je- dnego z Litwą szczepu, pogańskie po części, kiedy już poganizm dogorywał, albo neofici świeżćj daty z musu, w plemienniku Olgierdzie powitaliby oswobodziciela. Wzmagająca się Moskwa otrzymałaby groźnego współ- zawodnika, zdolnego punkt ciężkości Rusi przenieść do Wilna. Olgierd milczał, nie podniósł zasłony. Losy lu- dów zależą często od słowa na czasie powiedzianego.

b

Перевод на русский

разного рода жалобами. Но война орденов с Ольгердом была войной христианства против языческой толпы, которую посвящение и обеты крестоносцев должны были полностью уничтожить. С переходом Литвы в лоно христианства исчезала и причина этой войны. Против последователей греческой веры крестовых походов не объявляли, максимум пытались склонить их к унии с Римом. Инфлянтский орден имел длинную границу с Русью, но о религиозной пропаганде никогда не шло речи, и за исключением неизбежных из-за соседства временных столкновений, жил с ней в мире. Таким образом, сила Ольгерда заключалась в том, чтобы обеспечить себе и Литве этот мир, либо заставить крестоносцев снять апостольскую маску. Бессмысленно было бы разворачивать речь о влиянии, которое этот решительный шаг мог оказать на судьбы Севера и Северо-Запада.

На место туманной, полной разногласий смеси, от которой ещё страдают поздние века, уже в XIV веке встали бы два лагеря, два креста для борьбы. Эсты, курши, латыши, ветви, оторванные от одного литовского племени, частично языческие, когда язычество уже угасало, или новообращённые свежей даты по необходимости, в племени Ольгерда приветствовали бы освободителя. Возрастающая Москва получила бы грозного соперника, способного перенести центр тяжести Руси в Вильну. Ольгерд молчал, не поднял завесы. Судьбы народов часто зависят от слова, сказанного в нужное время.