Tadeusz Kościuszko

Tadeusz Kościuszko należy do najbardziej znanych na świecie postaci urodzonych na ziemi białoruskiej.

Przez całe życie niósł w sobie wiarę w szczęśliwszą i bardziej wolną przyszłość swojego narodu. Jego zasługi uznają kolejne pokolenia, a dziś pamięć o wybitnym synu Białorusi powraca do ojczystej ziemi, aby pozostać przykładem bezinteresownej miłości do kraju.

Pochodzenie

Kościuszko pochodził ze starego białoruskiego rodu szlacheckiego, znanego od czasów wielkiego księcia Witolda. Jego przodkowie przez dziewięć pokoleń mieszkali na Białorusi, posiadając ziemie między Kobryniem a Brześciem. Od 1509 roku centrum rodzinnego dziedzictwa były Siechnowicze, obecnie położone w rejonie żabinkowskim obwodu brzeskiego.

Imię

Najczęściej znany jest pod krótką formą imienia: Tadeusz Kościuszko. Pełna forma chrzcielna brzmiała Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko-Siechnowicki. Należał do młodszej linii rodu dobrze znanego zarówno na Białorusi, jak i poza jej granicami.

Miejsce urodzenia

Jego miejsce urodzenia bezspornie wiąże się z Białorusią. Badacze wskazują dwa prawdopodobne miejsca: wieś Małe Siechnowicze w rejonie żabinkowskim albo folwark Mereczowszczyzna w rejonie iwacewickim. Obie miejscowości leżą na Brzeszczyźnie.

Data urodzenia

Jako rok urodzenia podaje się 1745 albo 1746. Istnieją trzy wersje: 4 lutego 1746 roku, zaproponowana przez Tadeusza Korzona; 30 listopada 1745 roku, wskazana przez J. Juchnę; oraz 28 października 1745 roku, podana przez A. Benzeruka. Dokument potwierdzający którąkolwiek z tych wersji nie jest dziś znany. Tradycyjnie najczęściej używa się daty Korzona, czyli 4 lutego 1746 roku.

Chrzest

Chrzest odbył się 12 lutego 1746 roku w kościele katolickim w Kossowie. Udzielił go ksiądz Rajmund Korsak. Wśród rodziców chrzestnych wymieniono Kazimierza Narkuskiego, Adama Protasewicza, Annę Suchodolską oraz jeszcze jedną panią Suchodolską, której imienia nie zapisano.

Wyznanie

Udokumentowany chrzest miał miejsce w świątyni katolickiej. Wersje mówiące o wcześniejszym obrzędzie prawosławnym lub unickim nie znajdują na razie potwierdzenia w znanych dokumentach.

Narodowość i tożsamość

Wybitny polski historyk Tadeusz Korzon pisał w 1907 roku o przodkach Kościuszki jako o „Rusinach plemienia Białorusinów”. Sam Kościuszko w listach i odezwach mówił o sobie jako o Litwinie, czyli mieszkańcu historycznej Litwy, jak w XIII-XIX wieku nazywano zachodnią część dzisiejszej Białorusi. Sprowadzanie jego pochodzenia wyłącznie do polskości upraszcza i zniekształca złożoną prawdę historyczną.

Wykształcenie

Pierwsze nauki pobierał na Białorusi, w domu rodzinnym. Następnie uczył się w kolegium w Lubieszowie, a wyższe wykształcenie wojskowo-inżynieryjne zdobywał w Polsce i we Francji. Znał pięć języków, rysował, grał na fortepianie, komponował muzykę, zajmował się snycerstwem oraz studiował artylerię, architekturę i fortyfikację.

Kariera wojskowa

Swoimi talentami wojskowymi Kościuszko zasłynął w Rzeczypospolitej, która miała dwie armie: koronną i litewską, należącą do Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1790 roku, wbrew własnej woli, został wcielony do armii polskiej, a po dwóch latach otrzymał stopień generała lejtnanta. Równie udana była jego kariera w Ameryce: w 1783 roku Kongres nadał mu stopień generała brygady Stanów Zjednoczonych. Podczas powstania 1794 roku narodów Polski, Litwy i Białorusi został w Krakowie ogłoszony Najwyższym Naczelnikiem wszystkich sił zbrojnych Rzeczypospolitej.

Odznaczenia i uznanie

Zasługi Kościuszki doceniono już za jego życia. Otrzymał honorowe obywatelstwo amerykańskie i francuskie, w Stanach Zjednoczonych został odznaczony Orderem Cyncynata, a w Rzeczypospolitej Orderem Virtuti Militari. Otrzymywał także nadania pieniężne i ziemskie. Później został uznany za bohatera narodowego Białorusi, Polski i Stanów Zjednoczonych.

Rok 1794

Rok 1794 był kulminacją drogi życiowej Kościuszki. Stanął on na czele wojsk Rzeczypospolitej, walcząc o niepodległość i integralność państwa. 24 marca ogłosił akt powstania, a 4 kwietnia pokonał wojska rosyjskie pod Racławicami. Zwycięstwo przyczyniło się do rozwoju powstania także na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego. 7 maja Kościuszko wydał uniwersał połaniecki, ogłaszając wolność osobistą chłopom wspierającym powstanie. Wielu z nich wstępowało do oddziałów z kosami, stąd nazwa kosynierzy.

Od lata sytuacja powstańców pogarszała się, gdy przeciw nim wystąpiły wspólnie wojska rosyjskie i pruskie. W tym krytycznym momencie Kościuszko zwrócił się do zwolenników na Białorusi: „Ziomkowie i współobywatele moi! Na waszej ziemi się urodziłem i w dążeniu prawym ku Ojczyźnie żyje we mnie szczególny szacunek do tych, wśród których zapuściłem korzenie życia”. Siły były jednak nierówne i jesienią opór na Litwie i Białorusi ustał. Ważna bitwa w pobliżu rodzinnych stron Kościuszki rozegrała się 17 września pod klasztorem krupczyckim, dziś w rejonie wsi Czyżewszczyzna. Ostatnią bitwę Kościuszko stoczył 10 października pod Maciejowicami. Powstańcza armia została rozbita, a ranny naczelnik dostał się do niewoli rosyjskiej.

Kobiety jego życia

Kościuszko nie założył rodziny, choć w jego życiu było kilka kobiet, które kochał szczerze i wiernie. Pierwszą była Ludwika Sosnowska, córka wojewody Józefa Sosnowskiego. Jej ojciec nie chciał zgodzić się na małżeństwo z niezamożnym szlachcicem, a plan porwania ukochanej nie powiódł się. W latach 1790-1792 trwał romantyczny związek Kościuszki z Teklą Żurowską, który także zakończył się z powodu sprzeciwu rodziców dziewczyny. W 1792 roku poznał Annę Zamoyską, która do śmierci zachowała wzruszające przywiązanie do Kościuszki, choć wyszła za innego.

Przydomki i określenia

Jako niezwykła postać historyczna Kościuszko otrzymał wiele przydomków i epitetów. Koledzy z Korpusu Kadetów w Warszawie nazywali go „Szwedem”, na pamiątkę Karola XII, którego młody kadet naśladował, ćwicząc ciało i ducha. Później mówiono o nim Bohater Dwóch Kontynentów, za udział w wydarzeniach rewolucyjnych w Ameryce i Europie. Od czasu powstania 1794 roku nazywano go po prostu Naczelnikiem albo Najwyższym Naczelnikiem. W pamięci potomnych stał się także Żołnierzem Wolności, Przyjacielem Ludzkości i Męczennikiem Wolności.

Śmierć

Kościuszko zmarł o godzinie dziesiątej wieczorem 15 października 1817 roku w Solurze, w kantonie Solothurn w Szwajcarii.

Dziedzictwo

W historii Tadeusz Kościuszko pozostaje przede wszystkim działaczem Rzeczypospolitej, przywódcą powstania przeciw rozbiorom państwa, bojownikiem o niepodległość Stanów Zjednoczonych oraz bohaterem narodowym Białorusi, Polski i USA.

Pamięć na Białorusi

Na świecie istnieje ponad dwieście pomników poświęconych Kościuszce. Jego imię noszą najwyższy szczyt Australii i miasto w Stanach Zjednoczonych. Białoruś także upamiętniła swojego wielkiego syna: ulice Kościuszki istnieją w Brześciu, Grodnie, Żabince i Kossowie. W 2003 roku w szkole w Siechnowiczach otwarto muzeum kościuszkowskie. We wrześniu 2004 roku, z okazji 210. rocznicy insurekcji kościuszkowskiej, uroczyście otwarto odtworzony domek Kościuszki w Mereczowszczyźnie oraz kaplicę memoriałową na miejscu bitwy pod Krupczycami, w dzisiejszej wsi Czyżewszczyzna.